Arap partiler Knesset’teki dengeleri değiştirebilir

İsrail’de yıllık bütçe tartışmalarına paralel olarak erken seçim gündemi de ivme kazanırken, “Yeşil Hat” diye adlandırılan işgal altındaki 1948 topraklarında yaşayan Filistinli Araplar, haklarının daha etkin korunması için siyasi birlik çağrıları yapıyor. Bu kapsamda, İsrail’in kuzeyindeki Hayfa yakınlarında bulunan Sahnin beldesinde 22 Ocak günü Filistinli toplumsal kuruluşlar tarafından ilan edilen grev, kısa sürede Filistinli Arapların yaşadığı kentlere yayıldı. Protesto ve grevlerin ardından cuma akşamı bir araya gelen İsrail Parlamentosu’ndaki (Knesset) 4 Arap partisi, kasım ayında yapılması beklenen seçimlere ortak listeyle girmek için bir uzlaşı beyannamesi imzaladı. Gazze’de 7 Ekim 2023’te İsrail ordusu tarafından başlatılan soykırım öncesi İsrail siyasetinde yükselen iç gerilim de bu süreçte beslenerek büyürken yeni yıl bütçesi etrafında yaşanan tartışmalar nisan ayı başında bir erken seçimin ufukta görülmesine sebep oluyor.

SUÇ ÇETELERİ 48 ARAPLARI'NI HAREKETE GEÇİRDİ

Yeşil Hat olarak adlandırılan 1948 topraklarında yaşayan ve sayıları 1.6 milyon ile 2 milyon arasında tahmin edilen Araplar, son dönemde ruhsatsız silahlarla suç çeteleri haline gelen Yahudi grupların saldırılarına maruz kalıyor. İsrail’de faaliyet gösteren “Devlet Denetleme Kurumu”, yayınladığı raporda söz konusu çetelerin sahip olduğu ruhsatsız silahların yüzde 90’ının İsrail ordusu menşeli olduğuna dikkat çekti. Kanal 12 ise iki yıl önce yayınladığı bir raporda, İç İstihbarat Servisi’nin (Şin-Bet), Arapların yaşadığı bölgelerde gasp, hırsızlık ve adam yaralama gibi suçlara karışan bu çetelere göz yumduğuna işaret etmişti. Son dönemde artan çete saldırılarına karşı haklarının yasal yollarla savunulmasını isteyen 48 Arapları, dağınık haldeki Arap partilerin ortak hareket etmesini talep ediyor.

1948’DEN BERİ EN BÜYÜK PROTESTO

23 Ocak’ta Sahnin beldesinde 1948’den beri Yeşil Hat içindeki en büyük Arap protestosu düzenlendi. Protestolar, kısa sürede başka şehirlere de yayılırken Sahnin’de Arapların yönettiği “Yüksek Takip Komitesi” ve Arap Belediye Üyelerini temsil eden “Yerel Yönetimler Kurulu”, grev çadırı kurarak haklarının korunmasına kadar grevi sürdüreceklerini ilan etti. Greve, Sahnin Belediyesi de destek verdi. Grev Komitesi tarafından yayınlanan açıklamada, Knesset’te Arapları temsil eden partilerin, Arapların haklarını bölünmüş olmaları nedeniyle koruyamadığına işaret edilerek ortak listeyle seçime girme çağrısı yapıldı.

4 PARTİ BEYANNAME İMZALADI

Sahnin’deki protestoların ardından aynı kentte bir toplantı gerçekleştiren Knesset’teki dört Arap partisi olan Ahmed el-Tayyibi liderliğindeki Arap Değişim Partisi, Eymen Avde liderliğindeki Demokratik Barış ve Eşitlik Cephesi, Sami Ebu Şehade liderliğindeki Demokratik Ulusal Topluluk Partisi ve Mansur Abbas liderliğindeki Birleşik Arap Partisi, kasım ayındaki seçimlere ortak listeyle girmek için ön beyanname hazırladı. Dört partinin lideri, seçimlere girecek ortak liste için müzakerelerin süreceğini açıkladı.

KOLTUKLARIN YARISINI ALABİLİYORLAR

Yeşil Hat içindeki siyasi bölünmüşlüğe karşı halk tepkisi 1996’dan beri kendini gösteriyor. 1996’daki seçimlerde Araplar yüzde 77 ile en yüksek katılım oranını göstermişti. Ancak, siyasi dağınıklık ve haklarının korunmaması nedeniyle katılım 2009 seçimlerinde yüzde 30’a kadar gerilerken son 2022 seçimlerinde ise nispeten artmıştı. Nüfusu 10 milyonu biraz aşan İsrail’de Arapların oranı yüzde 20 olarak tahmin ediliyor. 120 sandalyeli Knesset’te ise Araplara 20 sandalye ayrıldı. Buna karşılık “Birleşik Arap Lisetesi” (Raam) ve Hadaş-Taal listesi 5’er sandalyeyle 10 sandalyeye sahip. Gadir Kemal Marih Mavi Beyaz Partisi’nden, Fatin Molla Likud’dan ve İsavi Faric Merts Partisi’nden Knesset’e girerken bunlarla birlikte Arap sandalye sayısı 13’e ulaşıyor. Siyasi tahminlere göre Arapların seçimlere yüzde 80 oranında katılması halinde Arap partilerinin 22 sandalye kazanması ihtimal dahilinde.

İDEOLOJİK FARKLILIKLAR

İsrail işgali altındaki 48 topraklarında söz konusu 4 partiyle birlikte faaliyet gösteren ve sayıları 10'a yaklaşan Arap partilerinin ortak özelliği, 48 Arapları'nın barışçıl bir şekilde İsrail'e entegre olması ve Yahudilerle bir arada yaşaması olsa da aralarında ideolojik farklılıklar bulunuyor. Entegreyi savunan başat parti konumundaki Demokratik Cephe Partisi (daha sonra Demokratik Barış ve Eşitlik Cephesi'ne dönüştü), Knesset'te 4 sandalyeye sahip. Destekçilerinin çoğu Arap olsa da bir Arap-Yahudi partisi olarak öne çıkıyor ve sol-sosyalist ideolojiye sahip. Arap Değişim Partisi, toplumsallığı savunurken Demokratik Ulusal Topluluk Partisi Arap milliyetçisi bir çizgide siyaset yürütüyor. Mansur Abbas liderliğinde Knesset'te 5 sandalyesi olan Birleşik Arap Listesi (Partisi) de Arap milliyetçisi bir parti olarak varlık gösteriyor. 48 topraklarında İsrail ile ortak yaşamı sadece bağımsız Filistin devleti temelinde kabul eden tek siyasi hareket ise Şeyh Raid Salah liderliğindeki İslami Hareket olarak öne çıkıyor.

İsrail'de erken seçim gündemi

İsrail siyasetinde Gazze’deki soykırım sürecinde ötelenen erken seçim gündemi yeniden hakim olmaya başladı. Hükümetin yeni yıl bütçesini Knesset’e sunmasının ardından muhalif partiler erken seçim taleplerini gündemin baş sırasına taşıyor. Bütçe teklifinin 31 Mart’a kadar onaylanmaması halinde Knesset’in feshedilmesi gerekiyor. Bu da, İsrail’de yeni bir erken seçim anlamına geliyor. Hâlihazırda iktidardaki koalisyon hükümetinin lideri olan Başbakan Binyamin Netanyahu’yu en fazla askerlik hizmetine girmek istemeyen ultra-ortodoks Haridimler zorluyor. Hükümetin Haridimlere zorunlu askerlik kanununu çıkardığı geçen yazdan beri Haridim partilerin koalisyondan çekilmesi, hükümeti bir azınlık hükümetine çevirmişti. Söz konusu partiler, yasanın geri çekilmemesi halinde Netanyahu’yu bütçeyi onaylamamakla tehdit etti. Ancak Haridim partileri, geçtiğimiz çarşamba günü yapılan ilk oturumda bütçe tasarısını onaylayarak ilk okumasının Knesset'ten geçmesini sağladı. Bununla beraber tasarının yasalaşması için üç kez onaylanması gerekiyor.