Doğu-Batı dengesi kenarlara, Türk lirası Franklaşmaya

Doğu-Batı dengesi kökeni olan bir tartışmadır. Ve bizi yakından ilgilendirir. Çünkü kadim dengedeki Batı, Avrupa; Doğu ise Osmanlı idi.

Yeni denge, Avrupa’nın ve bizim bulunduğumuz merkezden uzakta oluştu. Artık Batı Amerika, Doğu ise Çin.

Peki denge neden kenarlara açıldı? Bu soruya iktisadi cevaplar arayacağım. Ama başta temel siyasi, içtimai ve askeri gerekçelere bir bakalım.

Evvela askeri olarak denge çatışma olmayan durumdur. Güç olarak birbirini tehdit etmenin mantık dışı olduğu denklikte iki ülke veya blok varsa denge kurabilir. Çünkü hep üstünlükle kamufle edilen bu tür bir denklik çatışmasızlığı garanti eder. Zaten savaş çıkarsa denge bozulur.

Yalnız askeri güç denkliği mücadelesi yorucudur. Kaynaklar sürekli yeni silah (üstünlük) haberi üretmeye doğru akar ve bir yerde ekonomik gelişmeyi tıkar.

Yalnız birbirine yetişemeyecek kadar bir mesafe kullanırsa denklik iktisadi ve içtimai gelişme riski azaltılabilir.

İşte, 19. yüzyıl başında dünya değişirken dengenin Batı kısmı kenarına kaçtı. Denk güçler aralarına mesafe koydu. Dünyadaki en güçlü atılım evrelerinden biri bu zamanlarda yaşandı. Varlığı ispatlanıp asla kullanılmamak üzere edinilen kıtalararası füzeler ve kitle imha silahları dengede ön plana çıktı. Ama doğru görünen güç olma konumuna rağmen Ruslar, her halükârda erişilebilir olduğundan kaybetti.

İçtimai olaraksa dünyaya açık olan herkes kültürel olarak Amerikanlaştı. Amerika nüfusu 400 milyon görünebilir ama dünyada Amerikalı sayısının bu rakamın çok fevkinde olduğunu söylemek de doğrudur. Amerikalılığı finanse etme kapasitesi

yalnız herkeste olmadığı

için bunalımlı bir

dünya doğmuştur.

Siyasi olaraksa Amerika’nın kurduğu küresel sistemde uyumlaştırılmıştır herkes. Washington etrafında değilse bile New York etrafında birlik sağlanmıştır.

Ha, işte tam burada konu iktisadi boyutunu kazanıyor.

Amerika-lılaşmış toplumların taleplerinin finansmanı Amerika’dan geçiyor. Küresel sermayenin merkezi New York, tabiri tam yerine gelecek şekilde Washington’ın emme-basma tulumbası gibi çalışıyor.

Parayı emiyor ya da basıyor. Ülkeleri böylece siyasi kontrolü altında tutuyor.

Ülkeler ABD’ye özel bir durumu kendileri de yaşarız sanıyor. Onlara ekonomi finansallaştıkça refahı artıyormuş gibi sunuluyor ve herkes bir yarışa dahil oluyor. Açıldıkça açılmak, saçıldıkça saçılmak yarışı.

Aslında finansallaşmayı hızlı yaşıyorlar. Biraz palazlanınca; arkasını getirebilecekken ve henüz hala zayıfken, arkası gelmez diye sisteme açılıyorlar. Ve sistem arkasının gelmeyeceğinin garantisi oluyor. Ya da oluyordu.

Çin’e kadar. Çin finansallaşmayı üretimin ve imalatın önüne koymadı. Belki koymak istediyse de koyamadı. Böylece palaz kuş oldu. Gökteki kartalın karşısına bir uçan ejderha çıktı.

Doğu’nun denge unsuru da böylece kenara çekildi.

Roma-Pers gibi, Roma-İslam gibi, Roma-Hun gibi, Avrupa-Osmanlı gibi, Rusya-Amerika gibi kara dengeleri görmüştük.

Amerika-Çin dengesi bu tarihi örneklere benzemiyor.

Biri kenar finansın diğeri kenar imalatın gücü olarak ön plana çıktı. Askeri, siyasi ve içtimai olarak Amerika’nın karşısına çıkan henüz yok. Dört denge unsurunun dördünde de Sovyetler kadar başarılısı henüz çıkmadı. Tek başına iktisadi bacağı olan bir denge gidiyor Çin ile ABD arasında şimdilik. Bu işler zaman alır. Ya da denge değil cambaz oyunu…

Dünya için yeni bir şey.

Normalde denge önce askeri başlar sonra iktisadi, içtimai ve siyasi alana yayılır. Bu sefer iktisadi başlayıp diğer alanlara yayılma göstermeye çalışıyor. Fakat her nasılsa Amerika’ya rağmen Çin daha güvenilmez algılanmayı başarabildi. Gene de uçlara çekilen denge senaryosuna uyuyor.

Peki, biz dengenin neresindeyiz?

Bu güç dengesinin bir kuşak önünde tampon bölgeler oluşuyor. ABD’nin önünde Avrupa, Çin’in önünde Güneydoğu Asya… ABD kendi tamponunun finansal kapasitesini yaşatıyor, Çin ise kendi tamponuna (ticaret kısıtlarını da aşmak için) imalat gücünü aktarıyor. Dünyanın geri kalanı ABD ve Çin’in finans ve imalat gücü arasında sıkışıyor.

Biz tarihte tevhid-i İslam ile gücün kendisi ve sonra güç dengesinin tarafı olmuştuk. Şimdi Batı tamponunun ön kısmına yerleşme yolundayız. Aldığımız bir karşılık da yok. Toplamda 17. ekonomi olsak da tarımda, turizmde, sanayide şunda bunda ilk 10 ekonomi arasındayız. Fakat toplumun bir kesimi ilk 10 ekonomi arasında, rantiyeciler ilk 20 ekonomi arasında, çalışanlar ilk 30’da, emekliler ise ilk 40 ekonomi arasında. Karşılık alsak böyle dağılmazdık.

Aradaki tüm ekonomiler böyle bozuma uğrayacak.

Ya aradakileri toplayıp denge biz olacağız ya ülkeler toplanma iradesi gösteremiyorsa gücümüzü tahkim edip tarafsızlığımızın savunucusu olacağız, demem.

Çünkü ikisi de hepimizin menfaatine. İkisini de yapacağız. Bizim ne işimiz var (BNİV) ülkeleriyle biz bize yeteriz buralarda.

Gün gelip devran dönene kadar aramızda yapacağımız anlaşmalarımız çoğala çoğala tortu biriktirir. Suriye ile Merkez Bankası arasında imzalanan TL mevduat anlaşması gibi. Devrimden beri yaptığımız en kayda değer iş. Hatta yeni ekonomi yönetimi dönemi boyunca yaptığımız en kayda değer iş.