Pakistan diplomasinin dinamikleri

1366 yılının Ramazan ayının

27. günü ( 14 Ağustos 1947) idi. Müslümanlar o geceyi ihya etmeye hazırlanıyorlardı. Karaçi şehri ve diğer şehirlerde başka bir heyecan vardı. Pakistan’ın Birleşik Krallıktan bağımsızlığı ilan edilecekti.

Britanya Hindistanı’nı ikiye bölen ve bağımsızlıklarını veren yasa, İngiliz Parlamentosu tarafından kabul edilen 1947 Hindistan Bağımsızlık Yasası’ydı. Yasa gereği Pakistan bağımsızlığını ilan edecekti.

Bağımsızlık töreni Pakistan’ın ilk başkenti olan Karaçi’de gerçekleşecekti.

Tüm Hindistan Müslüman Birliği’nin lideri olarak bağımsızlık mücadelesini yürüten Muhammed Ali Cinnah yemin edecekti ve her zamanki gibi son derece şık, disiplinli ve ciddiydi.

Pakistan’ın bağımsızlık gecesi İslam alemi için kutsal olan Kadir Gecesi’ne denk gelmişti. Bu tevafuk, halk nezdinde yeni devlete manevi bir kutsallık ve bereket atfedilmesine neden oldu.

14 Ağustos 1947’de yanan Pakistan’ın bağımsızlık meşalesi bugün daha güçlü olarak yanıyor. Pakistan o günden bugüne bir yönetim sistemini sıfırdan inşa etti, Doğu komşusu ile yaşadığı savaşlara rağmen dimdik ayakta kaldı ve ülkeyi geleceğe daha güçlü taşıma mücadelesi veriyor.

Genç Pakistan kuruluşundan bugüne birçok başarıya imza attı, geleceğe doğru da emin adımlarla ilerliyor. Bu önemli başarılarından birisi de Batı'nın adeta tekel oluşturduğu nükleer silah alanında, tüm engellere rağmen nükleer caydırıcılığı elde etmiş olmasıdır.

Pakistan’ın diğer başarılarından da bahsedebiliriz ama benim bu yazıda asıl bahsetmek istediğim husus Pakistan’ın son dönemde yeniden parlamaya başladığı diplomasi alanıdır.

Kısa tarih ama büyük diplomatik başarılar

Fazla bilinmese de Pakistan’ın dünya tarihinin kırılma noktalarında önemli diplomatik başarıları vardır.

Marko Polo Operasyonu

1970’li yılların başında Marko Polo kod adıyla namlanan gizli diplomatik girişimle Pakistan, ABD ile Çin arasında diplomatik kapıların aralanmasına imkân sağlamış, neticede dönemin ABD Başkanı Richard Nixon Çin Halk Cumhuriyeti’ne aradaki buzları eriten bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Ping-Pong Diplomasisi olarak bilinen bu süreç iki ülke arasında yumuşamaya ve ilişkilerin normalleşmesine yol açmıştır.

Kızıl Orduya itibarlı çıkış

Sovyetler Birliği’nin çökmesiyle sona eren Soğuk Savaş döneminin son safhasında Sovyetleri Afganistan batağından çıkarıp 10 yıl süren savaş sonunda hezimete uğrayan Kızıl Ordu’ya itibarlı çıkışın yolunu hazırlayan da yine Pakistan’dır. 1988’de o dönem Afganistan’daki Sovyetler yanlısı Afganistan Hükümeti ile Cenevre’de masaya oturmuş, Sovyet işgalini sonlandıran müzakereleri yürütmüştür. Afgan Cihadındaki olumlu katkıları bir tarafa, Soğuk Savaş’ı bitiren yolun kapısını adeta Pakistan aralamıştır.

ABD ile Taliban arasında müzakere zemini hazırladı

Sovyetlerin düştüğü hataya Amerikalılar da düştüler. Tarihlerinin en uzun savaşını Afganistan’da yaptılar. Nasıl kaçtıklarını cümle alem canlı canlı izledi. Aslında, Pakistan ABD’yi de Afganistan batağından çıkarmak için çalıştı. Taliban’ı ABD ile Katar’ın başkenti Doha’da masaya oturttu. Uzun müzakereler sonunda 2020 yılında imzalanan Doha Anlaşması Pakistan’ın önemli diplomatik başarılarından bir diğeri idi.

ABD ile İran arasında arabulucu

Arka plandaki bu çığır açan diplomatik başarılarını hatırladığımızda, Pakistan’ın ABD ile İran’ı İslamabad’da masaya oturtması sürpriz olarak görülmemelidir. Bu örnekler Pakistan’ın özünde diplomatik bir dehaya sahip olduğunu açıkça gözler önüne sermiştir.

Pakistan diplomasisinin dinamikleri

Pakistan ABD’nin iki kere bombaladığı masayı iki taraf için yeniden kurmayı başarmıştır. Çatışma süreci hâlâ devam etmekle birlikte savaşın durdurulması için açtığı diplomatik pencereyi günümüze kadar açık tutmayı başarmıştır.

Savaşan taraflarla iyi ilişkiler

Pakistan hem ABD ve hem de İran’a güven vermektedir. Trump’ın ikinci döneminde Pakistan ile ilişkiler ısınmıştır. Trump siyasi tarafı da askeri tarafı da takdir etmektedir, iki tarafla da ilişkileri olağanüstü bir şekilde iyidir. Pakistan, İran’da batağa düşmüş ABD’ye savaştan güvenli ve itibarlı çıkışın kapısını açmaktadır.

İran da Pakistan’ı güvenilir bir muhatap olarak görmektedir. Pakistan - İran ilişkileri savaş döneminde daha da güçlenmiştir.

İki kanatlı diplomasi

Pakistan hâlâ devam eden barış sürecinde iki kanatlı bir diplomatik aygıt kullandı, kullanmaya devam ediyor.

Bu kanatlardan birisi, Başbakan Şahbaz Şerif’in şahsında odaklanan, Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar ile İç İşleri Bakanı Seyyid Muhsin Rıza Nakvi’nin faal olarak katıldığı, siyasilerin yürüttüğü diplomasidir. Pakistanlı ve İranlı siyasilerin sıcak etkileşimleri gözlerden kaçmadı.

Diplomasinin diğer kanadında ise askerler, özellikle de, Pakistan Savunma Güçleri Başkanı Mareşal Asım Munir var. Bu aslında akıllıca bir yöntem idi. Çünkü, İran’da önceki Velayeti Fakih’in savaşın hemen başında öldürülmesi ardından Devrim Muhafızları Ordusu’nun ülkedeki nüfuzunun arttığı biliniyor ve askerden askere diplomasinin değeri büyük. Şahsen birçok düğümün çözülmesinde Mareşal Munir’in rolünün büyük olduğunu düşünüyorum.

Bölgesel dörtlü ve diplomasi networkü

Barış masasının kurulmasının arkasında Pakistan’ın sabır yoğun siyasi ve de özellikle askeri diplomasisine ilaveten Türkiye desteği başta toplu diplomatik akıl ve çabaya da vurgu yapmak gerekir. Pakistan bu süreçte “Bölgesel Dörtlü” olarak bilinen kendisi dışında Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır dışişleri bakanları ile birlikte çalışmış, çalışmaktadır. Süreçte bu dört ülke çok kere bir araya gelmiştir.

“Bölgesel Dörtlü”ye ilaveten, fazla gündeme gelmese de her ülkenin kendi diplomatik etki alanında etkileşim sağladığı bir network de söz konusudur.

Zamansız ve mekansız diplomasi

Pakistan süreç içerisinde ve hâlâ da zamansız ve mekansız bir çaba göstermektedir. İslamabad Mutabakatı bu zamansız ve mekansız çabaların bir ürünüdür. Taraflar İslamabad Mutabakatı'nı imzaladıktan sonra kontrollü bir tırmandırmaya girişseler de bu Mutabakat Zaptı ileride yapılacak bir barış anlaşmasının temelini oluşturacaktır ve çok değerlidir.

Her halükârda açık tutulan diplomasi penceresi

Pakistan bu zor süreçte diplomasi penceresini hep açık tutmaya özen göstermiş, hâlâ da göstererek savaşan taraflar, bölge ve dünyayı ateşin içinden çekip çıkarma mücadelesi vermektedir. Bu diplomasi dünyadaki neredeyse herkese bir şekilde petrol üzerinden, gaz üzerinden, gübre vs üzerinden dokunan bir krizi sonlandırmaya odaklı kutsal bir çabadır.

Taraflar ve dünyanın ihtiyacı var

Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi, savaşan taraflar kontrollü bir çatışma ortamında bulunsalar da bu herkese zarar veren savaşın bitirilmesi için İslamabad’da masayı kuran ve hâlâ ayakta tutan Pakistan’ın soylu çabalarına cevap vermeli masaya yeniden dönmelidirler. Çünkü zaman her iki taraf için de daralmakta, masaya yeniden dönmemenin zararı en çok kendilerine dokunmaktadır. Son söz olarak söylemek gerekirse, Pakistan’ın stratejik bir sabırla, ilmek ilmek dokuduğu barış girişimi hedefine ulaşırsa, ki ulaşacağına inancımız tamdır, insanlığın takdiri yanında barış ödülünü Pakistan değil de kim hak edecektir?