Nereden geldik, nereye gidiyoruz?

Takvimler hicretin dokuzuncu yılını gösteriyordu. Yeryüzünde inşa edilen ilk mâbet olan Kâbe, nihayet şirkin boyunduruğundan kurtulmuştu. Mekke’nin fethi, pek çok insanın kalbindeki kilitleri açmış, açamadıklarının zihninde ise İslâm’a dair güçlü bir merak uyandırmıştı. Hübel’i, Lât’ı ve Uzza’yı yıkan neydi? Kureyş’i, Ebû Leheb’i ve Ebû Cehil’i dize getiren güç nereden geliyordu? Bedir, Hendek ve Hayber zaferleri nasıl gerçekleşmişti? Yıkılmaz sanılan putlar nasıl yıkılmış, yenilmez görülen güçler nasıl mağlup olmuştu? Bu soruların cevaplarını arayan kabileler, Hz. Peygamber’le görüşmek üzere Medine’ye heyetler gönderiyordu. Kimi merakla, kimi hakikati arayan bir gönülle geliyordu. Herkes ise nasibinde ne varsa onunla dönüyordu.

İmrân b. Husayn’ın naklettiğine göre, bu heyetlerden biri Temîmoğullarıydı. Allah Resûlü onlara bir müjde sunmuştu. Fakat onlar, hakikatin ve Allah’ın rızasının müjdesi yerine maddî kazanç bekliyorlardı. En büyük ganimet olan Allah’ın hoşnutluğunu geri çevirmişlerdi.

Ardından mescitte Yemenli bir topluluk vardı. Hz. Peygamber’in müjdesini kabul eden Yemenliler, İslâm’ı daha iyi anlamak ve yaratılışın başlangıcını öğrenmek istediler. Allah Resûlü de onların sorularını cevapladı: “Ezelde Allah vardı ve O’ndan önce hiçbir şey yoktu. Allah’ın arşı su üzerinde bulunuyordu. Sonra Allah gökleri ve yeri yarattı...”

Bu sözler, insanın asırlardır peşinden koştuğu büyük soruyu yeniden gündeme getiriyordu: Varlık nasıl başladı ve insan bu büyük yaratılışın neresinde duruyor?

YARATILIŞIN BÜYÜK TABLOSU

Yaratılış, insanın en eski meraklarından biridir. Kur’an ise bu konuyu yalnızca varlıkların nasıl meydana geldiğini anlatmak için ele almaz. Asıl dikkat çektiği nokta, yaratılışın taşıdığı anlam ve gayedir. Kur’an, insanı göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünmeye çağırır. Göklerin ve yerin düzeninden gece ve gündüzün birbirini takip etmesine, güneş ve ayın hareketinden dağlara, denizlere ve yeryüzündeki canlılara kadar bütün kâinat, Allah’ın kudretine işaret eden birer delil olarak sunulur. Göklerin ve yerin yaratılması, insanın önüne büyük bir kudret tablosu koyar. Güneş ve ay belli bir düzende hareket eder, gece ve gündüz birbirini takip eder, bulutlar ve yağmurlar yeryüzüne hayat taşır. Dağlar, denizler, bitkiler ve canlılar, karmaşık olduğu kadar ahenkli bir düzen içinde varlığını sürdürür. Kur’an’ın bu anlatımı, insana yalnızca “Nasıl yaratıldı?” sorusunu değil, “Bütün bunlar ne söylüyor?” sorusunu da sordurur.

HAYATIN KAYNAĞI: SU

Kur’an’ın yaratılış anlatımında su önemli bir yere sahiptir. Allah, canlı olan her şeyi sudan yarattığını bildirir. Yağmurla ölü toprağın canlanması, bitkilerin ve meyvelerin yetişmesi, yeryüzünün yeniden hayat bulması, suyun hayatın devamındaki önemini gözler önüne serer.

Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiğine göre Peygamber Efendimize, “Canlılar neden yaratılmışlardır?” diye sorulduğunda, “Sudan” buyurmuştur.

İnsanın yaratılışı da bu büyük tablonun bir parçasıdır. Âdem (as) topraktan yaratılmış, sonraki nesiller ise nutfe, alaka ve mudğa gibi aşamalardan geçirilerek yaratılmıştır. Kur’an, insanın ana rahmindeki gelişimini anlattıktan sonra, “Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir!” buyurarak yaratılışı hayranlık ve tefekkür vesilesi hâline getirir. Böylece insan, kendi bedenine baktığında bile büyük bir yaratılış mucizesiyle karşı karşıya olduğunu fark eder.

YARATILIŞIN EN BÜYÜK SORUMLULUĞU

Kâinatın yaratılış hikâyesi içinde en dikkat çekici bölüm, şüphesiz insanın hikâyesidir. Allah, Âdem’i yarattığında meleklere ona secde etmelerini emretti. İblis ise bu emre karşı çıktı. Kendini Âdem’den üstün gördü ve “Beni ateşten, onu çamurdan yarattın.” diyerek kibirlendi. İnsanın ilk imtihanlarından biri böylece ortaya çıktı: Kendini üstün görmek mi, yaratılışındaki hakikati kabul etmek mi?

Kur’an’a göre insanın yaratılışı yalnızca biyolojik bir süreç değildir. İnsan, yeryüzünde sorumluluk taşıyan bir varlıktır. Allah’ın “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.” buyurması, insanın sahip olduğu sorumluluğa da işaret eder. İnsanın değeri yalnızca bedeninden veya maddî özelliklerinden kaynaklanmaz. Ona verilen akıl, irade, bilgi ve sorumluluk, onu diğer varlıklardan ayıran temel özelliklerdendir.

FITRAT: TEMİZ BAŞLANGIÇ

Hz. Peygamber’in, “Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar.” sözü, insanın yaratılıştan taşıdığı temiz yapıya dikkat çeker. Fıtrat, insanın Yaratan’ı tanımaya ve iyiliğe yönelmeye yatkın oluşunu ifade eder. Ancak insanın çevresi, ailesi, yaşadığı toplum ve tercihleri bu yapıyı zamanla etkileyebilir. Allah Resûlü’nün, “İnsanlar gümüş ve altın madenleri gibi madenlerdir.” sözü de insanların farklı karakterlere sahip olduğunu gösterir. Kimi yumuşak, kimi sert; kimi iyi, kimi kötü huylu olabilir. Fakat bütün bu farklılıklara rağmen insanın yaratılıştan taşıdığı temel fıtrat aynıdır. Bu nedenle peygamberlerin ve ilahî kitapların temel görevlerinden biri, insanın yaratılıştan sahip olduğu temiz fıtratı korumasına yardımcı olmaktır.

İNSAN NEDEN YARATILDI?

Kur’an’ın bu büyük anlatısının vardığı temel nokta açıktır: İnsan ve cinler Allah’a kulluk etmek için yaratılmıştır. Bu, insanın dünyadan elini eteğini çekmesi anlamına gelmez. Aksine insanın dünyadaki hayatını anlamlı, adil ve sorumlu bir şekilde yaşamasını gerektirir. Çünkü insanın yaratılışı bir amaç taşır. Kur’an, insanın ilk yaratılışını hatırlatarak yeniden diriliş gerçeğine de dikkat çeker. İlk defa yaratan için insanı yeniden yaratmak zor değildir. Nitekim Kur’an’da, “Onları ilk defa var eden diriltecektir” buyrulur.

Yani yaratılış, sadece geçmişe ait bir hikâye değildir. Aynı zamanda geleceğe, ölümden sonraki hayata ve insanın sorumluluğuna açılan bir kapıdır.

YARATILIŞA BAKMAK, YARATAN’I HATIRLAMAK

Kur’an, insanı sürekli olarak göklere, yere, canlılara, gece ve gündüze bakmaya çağırır. Çünkü bütün bunlar, yaratılışın ardındaki kudreti ve hikmeti gösteren işaretlerdir. Ancak yaratılışın bütün sırlarını insanın çözmesi mümkün değildir. Gayba ait konuların gerçek mahiyetini Allah bilir. Bu nedenle mümin için asıl mesele, yaratılışın bütün ayrıntılarını çözmekten önce onun ne anlattığını kavramaktır. Kâinatta görülen ölçü, düzen ve denge; insanı kendi varlığı üzerinde düşünmeye sevk eder. Göklerin ve yerin yaratılışı, suyun hayat vermesi, insanın aşama aşama yaratılması, gece ve gündüzün birbirini izlemesi aynı hakikate işaret eder: Bu âlem başıboş değildir. Kur’an’ın ifadesiyle, “Yaratmak da emretmek de O’na mahsustur.”

Yaratılışın sırrı belki de bütün ayrıntılarıyla çözülebilecek bir denklem değil; insanı kendi sınırlarını, sorumluluğunu ve Rabbini düşünmeye çağıran büyük bir işarettir. İnsan, nereden geldiğini düşündükçe nereye gideceğini de hatırlamakta; yaratılışına baktıkça Yaratıcısı karşısındaki yerini daha iyi anlamaktadır.