Gazeteci yazar Ahmet Tezcan'ın üçlemesinin 2. kitabı olan Sarı raflardaki yerini aldı. İlk kitap Kafirun'da 1960'lı yıllarda Orta Anadolu'da geçen günlük hayatından yola çıkarak dönemin panoramasını sunuyordu. Onun devamı niteliğinde olan 2. kitap Sarı'da ise 1970'li yıllarda roman karakterlerinin muhtıra sonrası yaşamını ve paralelinde siyasal hayatı görüyoruz. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idamla yargılanması, Ülkücü ve Nizamcı gençler, birbirine siyaset yüzünden düşman olan mahalleler, yöresel telaffuzun ustaca kullanımıyla anlatılıyor. Ahmet Tezcan'la kitabını konuştuk.
Aslında ilk kitabım Kafirun'u yazdıktan sonra bir arkadaşın teklifiyle üçleme fikri doğdu. Kafirun, Menderes ve iki bakan arkadaşının idamıyla bitiyordu ama on yıl sonra başka bir darbede yine 3 idam olmuştu. Her on yılda bir bu ülkeyi sarsan darbe ruhunu, ihtilaller dönemini anlatabilecek bir seri fikri böyle ortaya çıktı. Yakın tarih için, özellikle Anadolu'da sokaktaki, kahvedeki insanların nasıl baktığını anlatabilmek açısından bana da cazip geldi bu düşünce.
Çocukluğumdan beri insanı çok seyrederim. Çocukluk hastalığımdı bu benim. Duvarın üzerine oturur gelip geçeni seyredip zihnimde onların hikayelerini yazardım. Ciddi bir takıntı haline getirmiştim. Acaba şu an ne düşünüyor, ne hissediyor diye düşünür, bilemediğim için de kendime kızardım. Gazetecilikte çok oyalandım, 30 sene. Fakat belki 20 sene önce roman yazsaydım ortaya toyca bir şey çıkacaktı. Piyasada çok roman var ama çok satmasından ziyade kalıcı olmasını, az satsa da edebiyatta yeri olan bir kitap ortaya çıkmasını istedim. Yapabilir miyim düşüncesi beni epeyce meşgul etti. Eşim 17 yıl boyunca beni kendime inandırmak için uğraştı. O olmasaydı bu roman ortaya çıkmayabilirdi. Beğenilmesine uzun süre şaşırdım. Böyle bir ilgi beklemiyordum.
Yazım süresi 1 ay. Ama 42 yıl artı 1 ay. Hikayesi 42 yıldır içimde, bende olan bir şey. Kafirun'la üzerimdeki yapabilir miyim, yapamaz mıyım stresini attıktan sonra kendiliğinden aktı kitap. Bazı yazılar kendini yazdırır.
Ben önceden kurgu yapmadan senaryo yazarım. Bu romanlarda da böyle oldu. Gazeteciliğin de getirileri var. Gazete hikayeciliği denilen eski röportaj geleneğinin en son temsilcisi olarak zikredilirim.
Sarı'da 1970'lerin Kırıkkale'sinin kavruk Anadolu insanının siyasal ve düşünsel gelişmelerden ne kadar etkilendiğine şahit olurken arka planda Türkiye'nin yakın tarihini okuyoruz.
Benim o dönemlerde kendi gözlemlerim, duyumlarım, bunun üzerine yazılmış kitaplar üzerine okumalarım var. Fakat Orta Anadolu bölgesinde sokaklardaki insanların düşüncelerini vereceksiniz. Bu o insanları ne kadar tanıdığınıza bağlı. Siyasi malzemelerle ilgili olarak mümkün olduğu kadar objektif olmaya, kendimi içeri koymadan vermeye çalıştım ve doğru bilgiler verdim. Onun dışında halkın görüşünü yansıtan şeyler benim gözlemlerim. O konuda da şu ana kadar sağdan ve soldan aldığım geri dönüşümler tespitlerimin doğru olduğu yönünde.
Doğallığı bozmamak için bunu yaptım. Doğu Anadolu ya da Orta Anadolu'dan sokaktaki insanın İstanbul ağzıyla konuşması bana sıcak gelmiyor. Doğallığını kaybediyor. Ayrıca Anadolu'da o kadar muhteşem, özbeöz Türkçe kelimeler var ki, bunlar kayboluyor. Bir tek örnek vereyim. Cibinlik nedir herkes bilir. Fakat 'cibin'in ne olduğunu kimse bilmiyor. Cibin sivrisinek demektir. Bugün Kerkük'te kullanılıyor ama Türkiye'de kimse bilmiyor. Bu üçlemenin adında kullandığım 'alkım' kelimesi. Gökkuşağı, ebemkuşağı, alaim-i sema'dan bozma eleğimsağma var ama alkım sadece yaşı altmışları bulmuş bazı kadınların ismi olarak kalmıştır Anadolu'da. Yaramaz oğlan anlamına gelen 'başangı' neden kullanılmaz? Çünkü İstanbul lehçesinde kullanılmaz. Bütün Türkiye İstanbul lehçesine mahkum olmuş. Bunları kaybediyoruz, dilimiz zayıflıyor. Edebiyatta bunlar kullanılmazsa yaşamaz. Bu zenginliği yeniden yaşatmak istiyorum.
İnsani noktadan baktığınızda şehvete dönüşmüş siyaset normal bir mantıkla anlaşılabilecek, izah edilebilecek, gerekçelendirilebilecek bir şey değildir. Halk bunu anlamaz. Siz siyasi çekişme itibariyle siyasetinizi bir kamplaşma, gerilim, kutuplaşma üzerinden kurarsanız bunun topluma yansımaları acı biçimde ortaya çıkar. Kafirun'da bir evin halkı gibiydi koskoca mahalle. İlk defa siyasi bir olayla kırılma yaşanıyordu.
Sarı'da ise bu kırılma artık çözülme aşamasına geliyor. Mahalleler birbirinden kopmaya, birbirine düşman olmaya başlıyor. İşin içine ideoloji girdiği zaman bu sefer aynı mahalle içinde düşmanlıklar başladı. Aynı ev içindeki düşmanlık, aynı ev içinde birbirini vurabilen kardeşler noktasına 80'lerde geliniyor. Sarı'da o duruma getirmedim. Bu bir sonraki romanın konusu. Orada tam bir kıyamet ve kaos var. Sarı'da Çerkez Hikmet 10 yıl önce komşusunun yüzüne kapıyı kapattığı için kendini ağır şekilde suçluyor: 'Niye siyasi dolduruşun gazını gelip de komşunun yüzüne kapıyı kapattım'. Bizim gelenek, adet, töre olarak bildiğimiz kültürel değerlerden bir tanesinin kaybı bizim bin yılımıza mal olur. O kültürel değerler, gelenekler, öze dokunan varlıklarımız elimizden alındığı zaman şizoid bir toplum haline geliriz. Bugün aynen bu haldeyiz. Çok ciddi bir kimlik ve kişilik sorunumuz var. Bu durum bu sistemin ürünü.
Üzülmez mi? İnsan nihayetinde. Biz bugün dahi ideolojik olarak şartlanmışlıklarla konuşuyoruz. Öyle birbirimizden kopmuşuz ki başka bir fikir, inanç sahibine uzaydan gelmiş muamelesi yapıyoruz. 18- 20 yaşlarında insanlar. Çok dramatiktir Deniz Gezmiş'in idam edilmesi. Bir banka soymuş, iki adam kaçırmış. Saf bir çocuk. O çocuğun idamına annem ağladı. Bu çocukların ne suçu vardı? Asıl suç onları kullananın. Anadolu irfanı bunu görür.
O irfanla alakalı bir şey. Anadolu irfanı bunu görür. Zaten Sarı'da Anadolu irfanının iki temsilcisi Salih Baba ve Ferâmûş Dede üzerinden bir şeyleri vermeye çalıştım. İslam'dan kopardığında irfan yoktur. 'Siz bildiklerinizle amel ederseniz Allah size bilmediklerinizi öğretir' der Kur'an'da. İrfan budur. İrfan dediğimiz zaman bu İslam'dır.
n Romanın kahramanı Sarı Mahmut, Kaymakamın bayram töreninde İmam Hatip lisesini selamlamaması üzerine kahroluyor. Fakat kaymakam bunu asker baskısıyla yapmıyor mu?
Asker belki yukarıdan gelen bir talimatla ya da sistemin verdiği bir alışkanlıkla bunu yapıyor. Burada yargılanan sınıflar, ideolojiler, inanç grupları, sivil ya da askeri kurumlar değil. Burada eleştirilen sistemin kendisi. Sistemdeki yanlışları, temel kodlarını göstermek. Sistem İmam Hatiplileri dışlar. Bu dışlama o kadar yoğundur ki sokaktaki insan da bundan etkilenir. İmam Hatiplilere ölü yıkayıcı diye kız dahi vermezler. Sürekli ideolojik mesaj gönderirseniz toplumun bundan etkilenmemesi mümkün değil. Toplumun genetik kodlarıyla oynamak böyle bir şey.
Sarı için Kafirun'un şerhi diyebiliriz. Temel fikir ise size zulmeden sistemi kökünden değiştirmezseniz o sistemin sizi mutlaka kendine dönüştüreceği. Sonunda Halk Partilileşirsiniz. Gezi olaylarından itibaren başlayan süreci düşünürsek o kutsal ceberrut devlet refleksi kendini gösteriyor ve insanlar da buna tepki gösteriyor. Ulusalcı kesim aslında kendisine tepki gösterdiğinin farkında değil. Çünkü bu Ak Parti'nin İslamcılığından kaynaklanan bir şey değil, mevcut sistemden kaynaklanıyor. Demokrasi paketleri işe yaramaz. Anayasayı temelden değiştirip devleti değil insanı önceleyen bir anayasa yapılması gerek. Yoksa sistem sizi dönüştürür. Sistemin en yenisi 1980 darbe anayasası. Bu anayasa değiştirilmeden, yeni bir elbise dikmeden, yamalarla götürmeye çalışıyoruz işi. Ama ısırgan otundan yapılmış elbise üzerimizde duruyor. Sen ona kumaş parçaları ekleyerek biraz rahatlatırsın, fakat kökten değiştirmek lazım.
Sarı
Ahmet Tezcan
Timaş Yayınları
336 sayfa
2013 İstanbul
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.