Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
24

Bildirimler

Ashab-ı Kehf gibi uyandık

Emeti Saruhan01:00, 17/02/2013, Pazar
Yeni Şafak
Ashab-ı Kehf gibi uyandık

28 Şubat'ın başörtülü kızlara yeri dar eden bir basınç olduğunu söyleyen Sibel Eraslan, o dönem Ashab-ı Kehf gibi kaçıp selamete erişecekleri bir mağara aradıklarını söylüyor. Eraslan, romanı Saklı Kitap'la Ashab-ı Kehf'in uyanışı gibi geçmişle yüzleşiyor.

28 Şubat söz konusu olunca ister istemez soruyor insan. Kitabın ne kadarı gerçek ne kadarı kurmaca?

Bahsettiğim kişilerin hepsi arkadaşlarım. Yüzde yüz gerçeklik diye bir teste tabi tutulamaz. Çünkü ne kadar tarihe yaslansalar da, bir dönemin içinden kesit sunsalar da, neticede kendi gözleriyle, kendi bakışlarıyla, kendi gördükleri ayrıntılar üzerinden bir dil kurduğu için belki kişisel tarih şeklinde de görülebilir. Bunlar yaşandı, benim ya da arkadaşlarımın başından geçti bunlar. Gerçekten İmam Hatip Lisesi'ne keskin nişancılar gönderildi.

Romanda siz ne kadar varsınız?

Birinci tekil şahıs kullanıp kullanmamayı kendime çok sordum. Çünkü bu ya toyluktur, işe yeni başlamış bir yazarın tavrıdır, ya da saklanacak hiçbir şeyi kalmamış bir insanın yapacağı bir davranıştır. Birinci tekil şahıs üzerinden hep yazarların başkasının yerine geçerek empati yapmasını bekleriz. Ben bu kitapta okuyucudan benim yerime geçmesini istiyorum. Bunun için birinci tekil şahıs olarak yazdım. Bir kere de benim yerime geçin. Bakın ne kadar dokunmuş yaşananlar, ne kadar kırılmışız. Bütün o kırılganlıkların içerisinden neler yapmaya çalışmışız. Evet ben varım ama ben olduğum kadar okuyucu da var. Zorlayıcı bir metin bu.

SIĞINACAK MAĞARA ARIYORDUK
'Krallar, gençler ve mağaralar, devir daim eder zamanın içinde' diyorsunuz. 28 Şubat dönemindeki gençlerde Yedi Uyurlar'ı mı görüyorsunuz?

28 Şubat bize yeri dar eden bir basınçtı. Bize yeri dar ettiler! Bir kadın korkusuydu bu adeta. 28 Şubat kadınlar, kızlar üzerinden dönen bir değirmen taşıydı. Okula gidemiyorsunuz, hastaneye gidemiyorsunuz. Bir arkadaşım İstanbul Üniversitesi hastanesinin kapısında kucağımda baygın düştü. Başörtülü olduğu için hastaneye sokamadım. Sırtımda taşıyıp bizi alacak hastane aradım. Başörtülü olduğum için otobüsten indirildim. Okuldan atıldım. Mesleğimi yapamadım. Bütün arkadaşlarım da böyle bir hayatın içinden geçtiler. 28 Şubat bunun doruk noktasıydı. Tabi ki Ashab-ı Kehf'e, Kehf Suresi'nde anlatılanlara çok benziyordu yaşantımız. Kaçıp selamete erişeceğimiz bir mağara arıyorduk. Kendimizi örtmek istiyorduk.

Farklı iki zaman dilimi, benzer olaylar diyorsunuz…

Dünün kralları bugünün askeri cuntaları darbecileriydi. Caddelerde sokaklarda yürüyemeyecek hale geldik. Anneler çocuklarını ilkokulun bahçesinden alamadılar. Okulun kaldırımında bile durmalarına izin verilmedi, caddenin karşısında beklediler çocuklarını. Danıştay bir öğretmene çarşı pazara giderken başını örttüğü için 'kötü örnek' dedi. Biz bunların hepsinin içinden geçtik ve bunlar yüz yıl önce olmadı. Dolayısıyla Kehf Ashabı ile bizim 28 Şubat günlerinde birbirimize olan dayanışmamıza, oluşturduğumuz kız kardeşlik bilinci birbirine çok benziyor. O yüzden kız kardeşliği yedi uyuyanların sığındığı mağaraya benzetiyorum.

HİÇ BEDDUA ETMEDİK
Erkekler bu mücadelenin neresindeydi?

Erkeklerden de askerlikten ya da öğretim üyeliğinden atılanlar vardı. Öyle zor o kadar gri günlerdi ki bu yüke talip olmak bu gri havayı omuzlayabilmek çok kolay değil. Dolayısıyla insanlar korkabilir, sinebilir, vazgeçebilir. O dönem çok kırıcıydı. Bizi yarıda bırakan erkekleri, insanları görmek bize çok acı veriyordu. Kalbimiz yanıyordu. Fakat bu yaştan bakınca bunun hayata karşı bir seçim olduğunu görüyorum. Erkek ya da kadın fark etmez. Ancak cesur ve sabırlı olanların onurlu olanların tahammül edebileceği ağır bir sınavdı. Tarih seçimlerimiz üzerine yazılıyor. Bugün baktığımda sabırla duruşun onurlu bir seçim olduğunu düşünüyorum. Bunu kaldırabilenlere, bugüne ulaşmışlara ne mutlu.

İkna odasına giren kız, kendisini sorgulayan kadınların başlarına 'pişirdikleri kekin yanması, çocuğunun servisi kaçırıp ağlaması' gibi uğursuzluklar gelebileceğini düşünüyor. Bu kadar baskı gören biri 'Ocağı dağılsın', 'İşinden, okulundan atılsın' demez mi?

Bilmiyorum ben hiç demedim, arkadaşlarım da demedi. Bu kızlar Müslüman. 'Allah ıslah etsin' deriz. 'Allah kalp gözünü açsın', 'Vicdan versin', 'Hidayet versin' deriz. Kızdığımız zaman söylediğimiz şeyler bunlardı.

Bugün bazı köşe yazarları başörtülü kadınları rövanşist olmakla suçluyorlar halbuki. Ne diyorsunuz?

Kişiler üzerinden gitmiş olsaydık böyle bir rövanş söz konusu olabilirdi. Ama bir başörtülü kadın zaten mistik, teolojik sebeplerle başını örter. Allah'la konuştuğu için, her an kalbine Allaha açtığı için o kararın üzerine yürümüştür. Bu aşkın bir mesele. Sevabını da, bütün sonuçlarıyla beklediğimiz kişi Rabbimiz olduğu için insanlarla bir dava gütmüyoruz. Bu düpedüz bir yalan. Yavuz hırsız ev sahibini bastırır!

Kızların mücadelesi için 'Ricat mıydı bu? Yoksa seferberlik mi?' diye soruyorsunuz. Şimdi geriye baktığınızda ricat mıydı 28 Şubat, seferberlik mi?

Her halukarda seferdi. Bu sefere çıkmış insanların hikayesiydi. İster evine geri dönsün, ister şehirde kalarak mücadele kararı alsın, isterse yurt dışına gidip devam kararı alsın fark etmez. Her halukarda seçeneklerin hepsi sefere çıkıyordu.

Yurt dışına çıkan kızlar açısından baktığımızda elbette zor ve travmatik bir deneyim ama olumlu bir yanı da oldu mu?

Artı ve eksi değerlendirmesini biraz daha zaman geçtikten sonra yapabiliriz ama şunu diyebiliriz; sosyolojileri değişti. Örtünen kadının takvimi, çantasının şekli, taşıdığı şeyler değişti. Bir dünya kadını olmak zorundaydı artık. Pasaportun sarı çizgisini geçtikten sonra bambaşka bir türbülansın içine giriyorsunuz. Tabi bu özlem demek, yurt, şehir, anne, arkadaşlarınız, eski fotoğraflar, albümler… Bunlardan ibaret oluyor taşıdığınız herşey. Sırtınızda taşıdığınız çantaya sığacak kadar küçülüyorsunuz. Ülke sınırları dışına çıktığınızda kendi boyunuzun ne kadar kısa olduğunu, kendinizin ne kadar küçük dünyanın ne kadar geniş olduğunu fark ediyorsunuz. Her şey küçülüyor.

Bu şartlarda yaşayan kızlar için 'modern'leştiler de dendi. Modernleştiler mi?

Küresel şartlara uyum sağladılar. Ben artık modernle gelenek arasında derin yarıklar olduğunu düşünmüyorum. Çok derin iki ayrı deniz değil, bir sıradağın birbirini takip eden uzantıları. Zaman bu kadar hızlı akarken, bütün bu eklektik parçalar, birbirine benzemiyor gibi görünen parçalar birbiriyle anlamlı bir bağı da sürüyor. Bütün dünya yuvarlağı aynı şekilde dönüp küreselleşirken niçin bu kızları çıkarıp da sadece bunlara bakıyorsunuz. Değişmezliğin bütün yükünü neden bu örtülü kıza yüklüyorsunuz. Bu çok ağır bir yük, haksız bir yük. Hepimiz birlikte değişiyoruz, sabitlerimiz hepimizin sabitleri. 'Eskiden dünyayı değiştirebileceğimi düşünüyordum, şimdi dünyanın beni değiştirmemesi için çaba gösteriyorum' derler ya. O noktadayım.

28 ŞUBAT'IN ÇOCUĞU DA OLACAK
Kadınlar için anneannelerinin kaderlerini de taşırlar içlerinde diyorsunuz. Kadınlar neler taşıyorlar içlerinde?

Genel olarak zamanın belleğin aktarılması, nesilden nesile geçmesi, yazgının kopukluklar üzerinden değil arkası yarınlar üzerinden sürdüğünü hissettiğim için söylediğim bir ifade. 28 Şubat birden bire 1997'de çıkmış bir çıban başı değil. Nice uzun yıllar birikmiş yaraların patlaklarından biriydi. Tıpkı 12 Eylül gibi. Tıpkı 1960 darbesi gibi. Ama 1960'da mı başladı herşey? Tarihe baktığımızda bu baskı, sansür, yok sayış, onur kırma, bunların hep 28 Şubat'ı besleyen bir nehir olduğunu görüyorsunuz. Yer altından akan bir siyah nehir var.

O nehrin akışı hiç kesilmiyor mu? Yeni tekrar bir 28 Şubat olabilir mi?

Kesilmiyor. Şu anda da uyuduğunu düşünmüyorum o siyah nehrin. Çünkü insanın doğasındaki kötülükle ilgili. O kötülükten hepimizin içinde bir parça var. Ama bazen topluma ve zamana hakim oluyor. 28 Şubat da bu kötülüklerin patladığı dönemlerdendi. 28 Şubat tekil değildir. Annesi, büyükannesi, ninesi vardır ve çocuğu da olacaktır. İnsanların ak günleri siyah günlerden fazladır. Bunlar patolojik dönemlerdir. Ama üzerinde gezindiğimiz yeryüzünün altında böyle bir ateş küresi var.

Harflerimizi elimizden aldılar
Kitabınıza da adını veren 'Saklı Kitap' nedir?

Fıtri bir rahmet olarak Cenab-ı Hakkın her birimizin kalbine dünyaya geldiğimizden beri attığı imzası. Bütün insanlar güzeli sever. Bu 'Rahmetim gazabımı aşmıştır' diye kendini rahmet, merhamet üzerinden ifade eden yaratıcının bir jestidir. Tagore, 'Doğan her çocuk Tanrının bizden ümidini kesmediğini gösterir' der ya, her çocuğu iyilik müjdesi gibi görüyorum. Hatta o cuntaları idare eden insanların kalbinde de o külleri biraz deşelesek en altından muhakkak iyi bir şey çıkacağını düşünüyorum. Som kötülük, yekpare kötülük diye bir şey yok. Kötülük de iyilik de karmaşık bir şekilde, bir alaşım gibi içimizde. Ama kötülüğe teslim olmamak iyilik demektir. İnsanın sınavı bu. Darbe günlerinde olan şeyse düpedüz kötülük ve aptallık. Hem toplumun, hem insanlığın, hem dünyanın, hepimizin sonunu getirecek aptallıklarla dolu. Onun için iyiliğe ihtiyacımız var çünkü iyilik aynı zamanda akıldır.

Kitapta bahsettiğiniz arkadaşlarınız ne durumda? Ya da daha genel bir ifade ile soracak olursak 28 Şubat'tan etkilenen kızlar neredeler?

Arkadaşlarımdan üçü hayatını kaybetti. Hastane köşelerinde, hapishane köşelerinde… O kızlar büyüdüler ve bir şekilde hayatlarını sürdürdüler. Yurt dışına gidip bir daha dönmeyenler var. İzlerini kaybettiklerim var. Köylerine, memleketlerine gidip orada hayatlarını kurmuşlar. Hangi ilçeye hangi ile gitsem izlerine rastlıyorum. Hayat öyle ya da böyle devam ediyor ama muhteşem insanları kaybettik.

Bu arkadaşlarınızın isimlerini neden kodlayarak verdiniz?

Arkadaşların ismi sorulur her türlü sorguda. Disiplin soruşturmalarında da, okulda da ifade verdiğinizde, polis sorar, savcı sorar. Onları sessiz harfler üzerinden ifade etmeye çalışmam bir derece onları korumak için, bir şekilde de susturulmuşluğumu, harflerimin yok sayıldığını anlatmak için. Orası benim harflerimin düştüğü yer. Bir sorguya tabi tutuluyorsunuz, ateş çemberinin içinden geçmek zorundasınız. Ashab-ı Kehf'in sırra kadem basmaları gibi, sırlı bir şey yapmak zorundasınız. Düşen harflerin arkasında hem elinizden alınan harfler, yasaklanmış anlatılar var hem de bir koruma ve saklanma ihtiyacı var.

Yaşananlarla yüzleşmeyen bir toplumuz
28 Şubat sürecini neden belgesel ya da anı değil de roman üzerinden anlatmayı tercih ettiniz?

Roman olmasını önemsiyorum. İçinden geçtiğimiz bütün travmatik fırtınalı dönemlerin hikaye diline bir şekilde aksetmesi gerekiyor. Biz toplum olarak bunları hikaye etmiyoruz. Belgesel olarak açıklamaya bile yeni yeni başlıyoruz. Tarihini saklayan bir toplumuz. Sadece resmi baskılardan, sansürlerden bahsetmiyorum. Bunların yanı sıra derdini paylaşmayı tercih etmeyen, suskun bir toplumuz.

Neden anlatmayı tercih etmiyoruz?

Bunun göçerlikle ilgili olduğunu düşünüyorum. Hayatta kalmanız için hep bir adım ileri atmanız gerekiyor. Neredeyse Maveraünnehir'den bu yana sürekli yer değiştirmiş, sürekli taşınmış toplumun fertleri de belleğin ağır yükünü kendilerini yavaşlatacak bir sebep olarak görmüş olabilirler. Örtülen, gizlenen, mahcubiyetle anlatılmamış çok kırgınlıklar var. Yüzleşmek için durmak gerekiyor. Biz yürüyüş halinde olduğumuz için bunu hep erteledik.

Siz nasıl yaptınız bu yüzleşmeyi?

Ben daha şanslıyım büyükannelerime göre. Durup düşünme şansım oldu ya da zaman patladı. Ve o patlamada dağılan parçacıklar üzerindeki zaman aynasında size ait izler görüyorsunuz. Bu yüzden bakabildim yakın tarihe. Bir de, ölmeden önce bir şey söylemek istedim. Ben kalanlardanım. Arkadaşlarım arasında ölenler oldu, memleketini terk edenler oldu, hastalanıp hastane köşelerinde heba olanlar oldu. Ben kalanların ucunda olduğum için istedim ki bir iz bırakayım onlarla ilgili.


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...