Arjantin'de bir grup beyaz başörtülü kadın, 1976 darbesiyle iktidara gelen askeri, bürokratik cuntanın işlediği cinayetlerin aydınlığa kavuşturulması amacıyla cuntacıların işkence merkezi olarak kullandığı binanın 100 metre yakınındaki Plaza Del Mayo meydanında her perşembe günü bir araya gelerek 30 binden fazla faili meçhul cinayetin hesabını sordu. Arjantinliler, “Kayıp çocuklarımızı istiyoruz. Eğer vermezseniz beyaz başörtülerimiz kefenimiz olsun” diyen bu kadınlara “Deli Anneler” adını takmıştı. Hem darbe koşullarında kalkıştıkları eylemin zorluğu, hem de kaybettikleri çocukları için duydukları 'delirten acı', kendilerine yakıştırılan bu ismi doğruluyordu. Ancak sayıları kısa zamanda iki bine ulaşan “Deli Anneler” cuntacıların korkulu rüyası haline geldi. Bir süre sonra Plaza Del Mayo meydanındaki eylemler, “kamu düzenini bozduğu” gerekçesiyle yasaklandı. “Deli Anneler” eylemlerinde ısrar edince, cuntacılar gözdağı vermek için grubun liderlerinden Azucena de Vicenti'yi kaçırarak onun da "kayıplara" karışmasını sağladı. Deli Annelerin talepleri tüm Arjantin'de kabul görmesine rağmen, askeri-militarist bürokratlara karşı herhangi bir cezalandırma yoluna gidilememişti. Darbeye uğramış bütün ülkelerde olduğu gibi Arjantinli cuntacılar da "dokunulmazlık" zırhıyla donatılmışlardı. Ancak “dokunulmazlık” darbecileri uzun süre koruyamadı. Artık yaşı 80'leri bulan Deli Annelerin mücadelesi geçtiğimiz yıl başarıyla sonuçlandı ve Arjantin Anayasası darbecilerin üzerindeki dokunulmazlık zırhını da kaldıracak şekilde değiştirildi. Yeni anayasayı kutlamak için meydanlara dökülen Arjantin halkı yıllarca “Affetmiyoruz, unutmuyoruz” pankartlarıyla sokakları arşınlayan Deli Annelerin sloganına şu cümleyi ekledi: Bir daha olmasın. Ülkemizden binlerce kilometre uzakta yaşanan Deli Annelerin hikayesi eminim hepinize tanıdık geldi.
Türkiye'de 12 Eylül'den bu yana yaşananlar da binlerce anneyi delirtti. Bütün askeri darbelerde olduğu gibi 12 Eylül'de de en çok anaların yüreği yandı. Darbeciler tarafından yazılan 82 Anayasası özellikle 80'ler ve 90'lardaki sert uygulamalarıyla anaların yüreğini yakmaya devam etti. Özgürlüklerin önüne koyduğu 'ama'lar, 'fakat'lar nedeniyle binlerce insanı sokakta hak aramak zorunda bırakan darbe hukuku, sokaklara dökülen yurttaşların da anasını ağlattı. Başörtüsü nedeniyle üniversitelere sokulmayan kızlarıyla birlikte okul kapılarında itilip kakılan anneler, gözaltında kaybolan çocukları için Galatasaray Lisesi önünde yaptıkları eylemlerde coplanan Cumartesi Anneleri, F Tipi cezaevlerindeki uygulamaları protesto etmek için sokaklara dökülen tutuklu anneleri… Haber bültenleri yıllarca elinde oğlunun-kızının fotoğrafıyla ağlayan anneleri ekranlara getirdi. Bu görüntülere Güneydoğu'da yaşanan çatışmalarda şehit olan askerlerin anneleri de eklenince, Türkiye ağlayan annelerin ülkesi haline geldi.
Türkiye yeni bir anayasayı tartışırken, yürürlükte olan anayasanın ağlattığı anneleri ziyaret ettik biz de. Sebepleri farklı da olsa acıları ortak olan anneleri bir araya getirip fotoğrafladık. Gazetelerde yüzlerce kez tefrika edilen bildik hikayalerini yeni bir anayasa arefesinde bir kez daha dinledik. Çünkü yazılan metin adı üstünde, 'ana'yasa. Bir araya getirdiğimiz annelerin kimi okul birincisi kızını üniversiteye yazdıramadığı için döktü gözyaşlarını, kimi F tipi cezaevinde yatan oğlu-kızı için, kimi gözaltında kaybedilen kardeşi kimi de şehit düşen oğlu için. Hepsinin yeni anayasadan ortak bir beklentisi var: Öyle bir yasa yapın ki kimsenin anası ağlamasın. Bu meclis 82 Anayasası'nın virgülüne dokunamaz diyenler bu fotoğrafa iyi baksın. Yeni anayasa için uzlaşma isteyenler önce annelerle uzlaşsın.
Nagihan Uslu. 1998 yılında kaybolan Hayat Uslu'nun ablası. Hayat İstanbul'da öğrenciyken gözaltına alınmış. Bir daha haber çıkmamış. Sonra eylemler suç duyuruları… Düzce'de yaşayan ablası Nagihan Uslu da kendisi gibi kayıp yakını olan Cumartesi Annelerinin protesto gösterilerinde almış soluğu. Ama bir sonuç elde edememişler. Önce umudumuzu kesmedik diyor Nagihan Uslu, belki kaçıyordur, belki yurtdışındadır, belki haber veremiyordur. Hep gelir diye bekledik. Ama 99'daki Düzce depreminde de aramayınca anlamışlar bir daha gelmeyeceğini. Çok büyük bir deprem geçirdik diyor Uslu. Sonra bize soruyor; “Yaşıyor olsaydı o depremden sonra bizi arardı değil mi?”
Lütfiye Gürbüz bir tutuklu annesi. Oğlu yıllardır Tekirdağ F Tipi cezaevinde. Oğlu için bütün hukuki süreç tamamlanmış. Mahkeme kararını vermiş Yargıtay da onaylamış. Artık hukuken yapılacak pek bir şey yok. Ancak şu F Tipi cezaevi olmasa. Oğlunun her hafta görüşüne giden Gürbüz, “Görüşe girmek bir dert oğlumu orada bırakıp geri gelmek ayrı bir dert” diyor. “Gayet sancılı bir şekilde geçilen F Tipi cezaevi uygulaması, yeni genelgeler, özel düzenlemeler derken hala büyük bir sorun. Çocuğumuzu orada bırakıp geldiğimiz için çok tedirgin oluyoruz.” Oğlunuz cezaevindeyse siz de özgür olamazsınız diyen Lütfiye Gürbüz: “Oğlum siyasi tutuklu. Biz çok bilmiyoruz ama yeni anayasa yapılacaksa herkesi kapsasın, herkes fikrini söylesin. Herkesin inancına göre olsun. Bir arada barış içinde yaşayalım” diyor.
Kızı Gebze F Tipi cezaevinde yatan Türkiye Bozkurt'un derdi de farklı değil. “Kızım hücredeyken gözüme uyku girmiyor” diyen Bozkurt'un dileği de ölmeden kızını dışarıda görmesine olanak sağlayacak bir anayasa.
Zehra Güreşen. Şırnak'ın Güçlükonak ilçesinde yola döşenen mayının patlaması sonucu şehit olan Hasan Güreşen'in annesi. Zehra annenin bu hikayedeki yeri diğer annelerden farklı. Ancak annelerin çocukları için döktükleri gözyaşının rengi aynı. Hasan'ın şehit düşmesinin ardından bütün Türkiye baba Nuri Güreşen'in oğluna yazdığı son mektupla ağlamıştı. “Bütün Türkiye feryat ediyor, haykırıyor. Bu son olsun, bir daha anaların yüreği yanmasın” demişti Nuri Güreşen mektubunda. Annesinin elinden de aynı sözleri tekrarlamaktan başka bir şey gelmiyor: Başka analar ağlamasın.
Şükran Turhan'ın kızı Fatma ortaokul öğrencisiyken karar vermiş örtünmeye. Annesi başlarına gelecekleri tahmin ettiği için tereddüt etmiş önce ancak yine de saygı göstermiş kızının kararına. Sonra birer birer gerçekleşmeye başlamış Şükran Turhan'ın tahminleri. Başörtüsüyle okula girmesi mümkün olmayan Fatma mecburen açık liseye yaptırmış kaydını. Fatma liseyi en yüksek dereceyle bitirince annesi şart koşmuş: Dersaneye gideceksin.
Yasağı düşünmeden bin bir umutla başlamış Fatma dersaneye. Hele ÖSS'yi kazanayım. Gün doğmadan neler doğar diyerek. Fatma açık lise mezunu olmasına rağmen, dersanede yapılan deneme sınavlarında da oldukça yüksek puanlar almaya başlamış. Aile de binlerce genç kızın başvurduğu çareleri düşünüyormuş okula kayıt yaptırmak için. Nasıl yapsak da kızımızı okutsak. Şükran Turhan, kızımın ideali Boğaziçi Psikoloji'yi kazanmaktı diyor. Puanı da yetiyormuş üstelik. Ancak tıpkı annesinin tahmin ettiği gibi kayıt yaptırmak bir türlü mümkün olmamış. Fatma Boğaziçi Psikoloji hayali kurarken, başörtüsü yasağı bütün ailenin psikolojisini bozmuş. O günleri çok zor atlattık diyor Şükran Turhan: “Kızıma yasağı anlatamayınca bu kez yasağın sebeplerine döndüm bunun için mücadele etmeye başladım. Ben vergilerimi ödüyorum. Polisle mahkemeyle işim olmaz. Devletin istediği gibi bir yurttaşım ama benim beklentilerim karşılanmıyor.” Şükran Turhan'ı ziyaret ettiğimiz gün ajanslara anayasa taslağında üniversitelerde kıyafet serbestisine yönelik maddenin yer alacağı haberi düşmüştü. Bu haberi Şükran Hanım'a verdiğimizde, “Haydi inşallah” dedi. “Kızım evde ders çalışıyor.”
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.