Önümüzdeki hafta, İstanbul''da çok önemli bir kongre gerçekleşecek. 14- 15 Kasım arasında Türkiye''nin dört bir yanından gelecek öğrenciler, delege olarak 34 farklı komisyonda yer alacak çocuk ve medya ilişkisini değerlendirecek. Kongre çocuk ve yetişkinlerin bir arada katıldığı, medya ve çocuk konulu ilk kongre. Kongreyi hazırlayan Çocuk Vakfı''nın başkanı Mustafa Ruhi Şirin ile kongreyi, çocuk ve medya ilişkisini konuştuk.
Çocukların yaş gruplarına göre dinledikleri, izledikleri, görsel, işitsel bütün medyaları anlamlandırması, dolayısıyla erken çocukluk döneminden başlayan bir sürecin adı. Çocuklar bebeklikten itibaren dijital medya türleri ve günümüzde çok çeşitlenen basılı medya türleriyle büyüyor. Bu bakımdan da medya okur yazarlığı bir eğitim ve çocuk eğitiminin en önemli parçası. Türkiye''de 2006 yılından beri bir süreç başladı. Fakat hem ders programı, hem eğitim materyali ve öğreticileri bakımından ne oranda bu eğitimin verilebildiği tartışılır.
Türkiye ne yazık ki medeniyet ve çocuk bağlamında ödevlerini ertelemiş ülkelerden biri. Bu nedenle Türkiye genelinde, çocuk hakları temelinde, bir çocuk politikası çalışması yapılmıştı. Ana fikir Çocuk Vakfı''na aitti ve 1. Türkiye Çocuk Hakları Stratejisi 2011 yılında sonuçlandırılarak hükümete sunulmuştu. Bu strateji belgesi içinde medyaya yönelik stratejik amaç ve eylemler de yer alıyor.
Bu çerçevede Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, Çocuk Vakfı''na bu çalışmanın projesini hazırlama teklifinde bulundu. Sn. Bülent Arınç''ın himayesinde bu süreç başladı. Biz yalnızca bir kongre hazırlama değil aynı zamanda kongre öncesinde Türkiye''de çocuk ve medya hareketini başlatmayı önerdik. Ayrıca yine çocuk ve medya ekseninde bir yol haritası çizilmesini önerdik.
İlk kez bu kongre çözüm odaklı çalışmalarını müzakere edecek, strateji belgesini sonuçlandırarak hükümete sunacak. Buradan kısaca Çocuk ve Medya Hareketi''nden de söz etmemiz gerekiyor. Bu medya çocuk ilişkisinde birincil etkilenen çocuk ile etkileyen tüm paydaşların katılımını amaçlayan bir sivil toplum hareketi.
Çocuk ve Medya Hareketi medyayla yüzleşme bağlamında bir öneride bulunuyor ve bu öneri sadece korumaya yönelik değil yetkilendirici eğitimi ve ardından da içerik geliştirici bir eğitim dönemini başlatmayı düşünüyor. Biz medyanın olumsuz etkilerinden korunmak, olumlu etkilerinden yararlanmayı amaçlıyoruz. Medya dediğimiz de ekran ağırlıklı medya ve medya türleri kabul ediliyor.
Bugün dünyada hala merkez medya televizyon. Bu bağlamda dünyada birkaç milyar doları aşan bir çocuk medyasından söz ediyoruz. Yine dünyada bir kız çocuğuna karşı 2 erkek çocuğunun yansıtıldığı bir çocuk medyası var. Dolayısıyla çocuklar bir cinsiyet ayrımcılığı üzerinden yeni medyayla yüzyüze geliyor. Burada önemli bir sonuç daha var. 6-7 yaşa kadar aileleriyle birlikte medyayla ilişki kuruyorlar. Sonra yetişkin medyasına geçiyorlar.
Bu dünyada çocukluğun yok oluşunu işaretleyen en önemli somut bilgi. Çocukluğun erken yitirilişinde medyanın olumsuz etkileri de önemli.
Bendenizin kanaati bireysel tekil kanaatler haricinde çocuklarımızı medya eğitiyor. Televizyon çocuklar için hala bir dijital dadı. Türkiye için bunu kısaca değerlendirirsek yüzde 95.6 oranında okuma yazma öğreten en önemli birkaç ülkeden biriyiz. Fakat okuduğunu anlamayı öğretilmeyen bir ülke Türkiye. Eleştirel okumayı öğrenmeden eleştirel medya okur yazarlığına geçmek imkansız. Son tartışmalar da çocuklar üzerinden yapılıyor. Çocuklar ise tüm yeni medyalarla yüzleşmeye hazır. Kumanda bizde diyecek kadar cesur. Ancak yetişkinler medya karşısında sobelenmiş durumda ve cesaretleri de yok. İşte bu yüzden Türkiye''de medya eğitiminin başlatılması ve bunun mutlaka sivil bir inisiyatif olarak gerçekleşmesi gerekiyor. Çünkü devlet bugüne kadar bunu yapamadı.
Kongreden önce çocukların kongreye katılımı için ne gibi hazırlıklar yapıldı?
Bu kongre çocuk ve yetişkinlerle gerçekleşen dünyada ilk çocuk ve medya kongresi. 9-18 yaş grupları önceden bilgilendirilme yöntemiyle kongreye hazırlandı. Okulları tarafından aile okul üzerinden adeta bir ön medya okur yazarlığı süreci gerçekleşti. Çocuk ve medya ilişkisini nasıl değerlendirdiklerini yazılı ve sözlü görüş, poster, karikatür, film ve fotoğrafla anlattılar. Bu başvurular 3 aşamada değerlendirildi ve Türkiye genelinde 116 çocuğumuz akranları arasında daha öne çıkan görüşleriyle kongre delegesi olmayı hak ettiler. Kongrede de çocuklar kendi görüşlerini Çocuk ve Medya Çocuk Görüşleri adıyla hem kitaplaşmış olarak, hem de kendileri ifade edecek. Müzakerelerini gerçekleştirecekler. Ama bu da yetmeyecek yine medya okur yazarlığı bağlamında kendi görüşlerini 3 ayrı komisyonda ifade edip komisyon raporu düzenleyecekler. O komisyon raporlarını yetişkinlerle birlikte kongre genel kurulunda sunacaklar. Toplumdan devletten eğitim süreçlerinden ne beklediklerini kendilerini ne yapmak istediklerini anlatacaklar. Çocuklar bir toplantıda bütün görüşlerini açıklamayacak ama kongre çocukların maskot olmadığını gösterecek.
Medya okur yazarlığını erken çocukluk döneminden başlayarak fark ettirirsek, çocukların duygusal, sosyal, toplumsal ve düşünsel gelişimleri açısından medyadan faydalanmak mümkün. Çocukların sanal olanla gerçek olan arasındaki ayrımı yapabilmeleri de ön bilgileri almalarına bağlı. Bir çocuk dizisi, bir çizgi film, çocuk sineması, elektronik kitap, ya da resimli bir çocuk kitabıyla olabilir bu. Önemli olan çocukla o medya arasındaki karşılıklı ilişkiyi bilerek, çocuğu bir özne kabul ederek, ihtiyaçlarını karşılayacak medyayla çocuğu yüz yüze getirmektir. Bu çalışmalar anne baba ve okul ilişkisinde de paralel olarak yapılmalı. Bu yapılırsa, medyanın içeriği çocuk hakları kültürüne aykırı olmamak kaydıyla, şiddet, cinsellik, pornografi, korku olmamak kaydıyla bütün medyadan çocuklar yararlanabilir. Ancak çocuk medyası o kadar bol olta dağıtan medya ki buna kuşkuyla yaklaşılması gerektiğini bütün eğitim bilimciler ortaya koyuyor.
Çünkü çocuklar kendilerine zaman ayırabilmeli. Aileleriyle zaman geçirebilmeli. Okul ortamında arkadaşlarıyla sosyal ortamda kültürel ortamda sanat alanında bütün yetenekleri sergileyecekleri süreçleri yaşamalılar ve medyaya ne kadar zaman ayıracaklarını bilerek bu dikkatle medyadan ayırmak önemlidir.
Şu anda dünyada öne çıkan bir tartışma. Ekran kuşağı günde kaç saat ekran karşısında kalmalı? Türkiye''de çocuklar günde ortalama 5 saat ekran kalıyor. Anne baba görüşleri alınarak yapılan araştırmalar çerçevesinde medyanın olumlu, olumsuz etkileri de dikkate alınarak, medya karşısında günde en fazla hafta içi 3 saat, Cumartesi 2 saat, Pazar günü 1 saat kalmalı. Aile ile birlikte olunacak saatleri artırmaya yönelik bu saatler. Cumartesi Pazar''ı tamamen ortadan kaldırmak da mümkün. Aile kozası içinde özellikle erken yaş döneminde aile ile geçirilecek zaman azsa bu eksik bir çocukluk demektir. Çocukluğunu yaşayamadan büyüyen medya çocukları eksik yetişkinler olacak.
Türkiye''de 9 yaşından sonra çocuk medyası izlemiyor artık. Bunun sebebi çocuklara uygun programlar olmadığı gibi büyümüş çocuklar oluyorlar. Şu an Türkiye''de çocuklar en çok yarışma programlarını, dizileri, haber programlarını ve spor programlarını izliyor. Ne hata ettik de biz bu hale geldi? Çocukları medyadan korumak istiyorduk. Bence Türkiye''nin en temel problemi medeniyet ve çocuk tasavvuruna göre çocuk yetiştirme kavramını hayata geçirememiş olmasıdır. Yıllar önce Sezai Karakoç medeniyet fikriyle çocukları yetiştirmek projesini gündeme getirdiğinde bu düşünceye yabancı bir musiki gibi bakılıyordu. Ne yazık ki bugün de bu düşüncenin farkında değiliz. Yine rahmetli Nurettin Topçu''nun ifade ettiği gibi bize bir insan mektebi gerekir. Bu nedenle de medeniyet ve çocuk rüyası görmeden medyayla da eğitimi sistemiyle de yüzleşemeyiz, çocuğa saygı anlayışını da gerçekleştiremeyiz.
Medya bütün itirazlara bütün yasal önlemlere rağmen kendini değiştirmedi. Biz medyaya öneride bulunuyoruz; Gelin birlikte değişelim. Çocuğa saygılı, çocuk hakları kültürü temelinde ortak sorumluluk alarak çocuk dostu bir medya düzeni kuralım diyoruz. Bu öneriye en kayıtsız kalan medya oldu. Gazeteler, televizyonlar, bir iki istisna dışında çocuk medyalarının tamamı... Çünkü biz oyunu bozmak istiyoruz. Bir çocuk medyası tuzağı var. Sistem yeni köleler yetiştiriyor. Evrensellik adına bütün dünya çocuklarını bir örnek hale getirmek isteyen bir anlayışı bir felsefeyi pompalıyor. Çocuk ve Medya Hareketi buna itiraz ediyor. İtirazını da medeniyet ölçekli yapmayı öngörüyor. Medeniyet çocuk ve kültür bağlamında yeni bir medya okuması, medya paradigması öneriyor. Ne yazık ki medya buna karşı adeta bir duvar. Buna rağmen strateji belgesinin hazırlanmasına katkıda bulunan medya kuruluşları, medya meslek kuruluşları oldu. Fakat özellikle 2013 yılı itibariyle Çözüm Süreci, Gezi olayları, çocuk medya sorunlarını yeni bir sarmalla örttü. Çocuk medya şu an türkiyenin birincil sorunu değil. Türkiye''nin bütün çocuk sorunları birinci sırada olmalı. Şu an birincil sorun çocuk yoksulluğu. Çocuk yoksulluğu arttı.
Dünyada o kadar çok şey yapılmış ki. Bu kongre Türkiye''de çocuk ve medyayla ilgili çok çok az şey yapıldığını belgeleyecek. Çocuk ve medya araştırma ve uygulama merkezi bile olmayan bir ülkeyiz.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.