Bizim ülkemiz böyledir. Filmde bir kötü kapıcı karakteri mi var, kapıcılar ayaklanır. “Biz kapıcılar böyle değiliz.” Dizideki hemşire entrikalar mı çevirmekte. Hemşireler tepki gösterir. “Biz hemşireleri yanlış tanıtıyorsunuz.” Bu defa da ben aynı şeyi yapacağım. Çünkü gerçekten “Dilek'in hali nice oldu” merak ediyorum. Olay şudur: Bir GSM firması “gençken çılgın şakalar yapın, şimdi yapmazsanız ne zaman yapacaksınız” mealinde bir kampanya başlattı. İtirazım buna değil, kampanyayı tanıtırken çekilen bir reklam filmine. İri yarı üç delikanlının çalıştığı dükkana genç bir çocuk girer. “Ben kızkardeşiniz Dilek'in erkek arkadaşıyım. Dün gece bende kaldı. Bu da diş fırçası” diyerek masaya bir diş fırçası bırakır. Sonrası malum ağabeyler kovalar, çocuk kaçar. Reklam bu kadar. Peki ya Dilek'e ne oldu? Çocuğun peşinden koşup yakalayamayan ağabeyler, acaba soluğu evde alıp, her şeyden habersiz cam önünde kasnağını işleyen ya da yarınki vizesine çalışan Dilek'in boğazına çökmüşler midir?
Bu reklam filmini her seyrettiğimde ister istemez Dilek'i ve töre kurbanı olan onca genç kızı düşünüyorum. Belki hiçbir zaman bu reklam filmini seyreden bir “delikanlı” çıkıp aynı şakayı yapmaya kalkmayacak ama ben töre cinayetlerinin sık işlendiği ülkemizde, bu konuda pervasızca şaka yapan reklamı bağışlayamıyorum. Reklamları öylesine izlemek yerine, verilen mesajları bir düşünsek: “Gençsin çılgınsın, sonunun ne olacağını düşünmeden çılgınlık yap.” Ya da biraz zenginleşip göbek bırakınca, kendine seksi bir çaycı alan kobi sahibi reklamı aslında bize ne söylemek istiyor? Kendi kendime düşünmeyeyim deyip konuyu hem uzmanlarına hem de reklamı yapan ajansın yetkililerine sordum. En çarpıcı yorum ise Ali Saydam'dan geldi. “Değerlerle dalga geçilmez. Bunları söyleyen insanı tutucu da ilan ederler ama mesele tutuculuk değil” diyen Saydam, konuya ilişkin başka örnekler de veriyor: “Mini şortla otostop yapan bir kızın önünde küçük bir araba duruyor. Kız biniyor. Kız arkadan gelen Opel Corsa'yı görünce, sürücüye “Arabayı durdur” diye bağırıp iniyor ve arkadan gelen Corsa'ya biniyor. Bu reklam çok uzun süre gösterilemedi Türkiye'de, yayından kaldırıldı. Vodafone reklamında ise kız babasını arayıp, “Baba dansöz olmaya karar verdim” diyor. Baba da “İyi yapmışsın” diyor. Bu da kaldırıldı. Selahattin Duman Karadenizlilerle ilgili terbiyesiz bir fıkra yazdı, gazeteyi kurşunladılar. Buradan çıkaracağımız sonuç şu: Değerlerle ilgili şaka yapılamaz.
Dernek olarak yola çıkarken önemsediğimiz şeylerden biri ekranda izlediğimiz herhangi bir görsel içeriğin, dizi olabilir, reklam olabilir, sadece görsel bir içerik olmadığıdır. Hepsinin topluma yansımaları var. Reklamlara “Bu sadece bir reklam” olarak baktığımızda çok masum görülebir ama bunun topluma yansımalarını çocukların konuşma tarzlarında olsun, davranışlarında olsun görebiliyoruz. Reklamcılar da hiçbir zaman toplumun değerlerini dikkate almıyorlar. Tek dertleri bazen şiddet, bazen cinsellik, bazen abartıyla “ben bu ürüne nasıl dikkat çekip satabilirim.” Reklamlar hazırlanırken çok daha hassas davranılmalı. Dikkat ettiyseniz Ramazan'da çok güzel reklamlar gördük. Demek ki bu toplumun hassasiyetlerine, değerlerine uygun, insanın ruhunu okşayan reklamlar da yapılabiliyor. Öyleyse neden kötü olanını tercih edelim.
Neticede reklam da bir mesajdır ve izleyicisine mesajını somut, basit ve anlaşılabilir şekilde vermek istemektedir. Elbette reklam sadece bir reklam değildir; reklam olmanın ötesinde anlamları olan bir etkileşim biçimidir. Ondan dolayıdır ki görsel ve işitsel basın organlarında yayınlanacak reklamların da bir program gibi tabi oldukları yayın ilkeleri vardır. RTÜK web sitesinde yayında olan yeni yasa taslağımıza bakarsanız orada reklamlar konusunda (ki buna ticari iletişim deniyor) farklı düzenlemeleri göreceksiniz. Bunun yanında Sanayi Bakanlığı bünyesinde bulunan Reklam Kurulu da konuyu çeşitli açılardan değerlendirmekte ve denetlemektedir. Sözün özü reklam sadece reklam değil, ondan öte mesajları olan bir iletişim biçimidir. Bu sektörde çalışanların reklamlardaki spot ve mesajların izleyici zihnine yerleşmesiyle kişilerin davranışları üzerinde meydana getireceği değişiklikleri dikkate almaları ve hassasiyet göstermeleri toplumsal sorumluluk gereği olmalıdır.
Kampanyamız gençlerimizin mizah anlayışı düşünülerek hazırlandı. Gençlerin çok sevdiği bir ünlü ile tanışma hayalinden de, öğrenciye ev vermeyenlerden de ve elbette “eyvah abim!” klişesinden de yararlanıldı... Reklamlarda bazen hızla giden bir araba taklalar atarak havaya uçar ve hiçbir şey olmamış gibi yere düşer, yoluna devam eder, bazen küçük bir çocuk kirli bir sokak köpeğini bembeyaz yatağına alır, bazen de sevimli hırsızlar bir evi soyar. Reklamlarda pazarlama mesajları tüketiciye iletilirken çeşitli yöntemlerden faydalanılır. Bu noktada önemli olan komik ve sevimli hırsızların bir evi soymasına tanık olan seyircinin hırsızlık yapmayı komik ve eğlenceli bulup bulmadığıdır. Bizim bildiğimiz kadarıyla seyirci neyin gerçek neyin sanal olduğunun çok farkında. Neye güleceğini, neyi ciddiye alacağını çok ama çok iyi biliyor. Aksi halde ne kitaplarımız olurdu okuyacak, ne de filmlerimiz olurdu seyredecek. Şu ana kadar kampanyamıza çok yoğun bir ilginin olduğunu ve bahsettiğiniz anlamda bir negatif algının gençler arasında hiç bir şekilde oluşmadığını belirtmek isteriz. Yayınlanan filmlerin araştırma sonuçları olabilecek en iyi seviyede çıkmıştır.
Toplumumuzun değer sistemi içinde anne, bacı, kız kardeş çok önemlidir. Yılmaz Erdoğan'ın Neşeli Hayat filmi de bunun üzerine kurulu. Kayınbiraderi bir kıza asılıyor, ağabeyleri babası çok ciddi reaksiyon gösteriyorlar. Bunla dalga geçilmez. Git başka bir şey yap. Şimdi bunları söyledim diye “Bu kadar tutuculuk mu olur” derler. Benim meselem tutuculuk değil, iş hedefine ulaşıyor mu ulaşmıyor mu. İşin hedefi bu GSM hattını satmak. Bu negatif etki yapıyorsa, ki bence yapar, tehlikelidir. Bunun çözümü değerlerle dalga geçmemektir. Dini inanç ve gelenekler Türkiye için çok önemli. Şuursuzca dalga geçmemeli. Ürünü satamazsın. Daha ileri giderse Danimarkalı karikatüristin durumuna düşersin.
Bu reklama tek başına baktığımızda ülkemizdeki espri anlayışı ve daha şehirli bir bakış açısı var. Ama çok da masumane. Bir töre cinayeti yaratacak formatta olduğunu kişisel olarak düşünmüyorum. Bu noktadan bakarak genel anlamda “Toplumun her kesimine hitap edecek reklamlar mümkün mü?” buna bakmak lazım. Markaların zaten istediğidir her kesimi kapsayacak reklamlar. GSM şirketi de bu esprinin üniversiteli profiline uygun olduğunu düşünmüş olmalı. Reklamın sorumluluğu ne olmalı diye baktığımızda, reklamların çok etkileyici olduğunu düşünüyorum. Zaten insanları etkilemek için yapılıyorlar. Bu nedenle reklamlar hem toplumsal kaygı duymalı, törelere uygun olmalı, toplumsal yargılarımızı zorlamamalı. Milli değerler ya da dini değerlerle çok fazla uğraşmamalı, kurcalamamalı. Bu anlamda reklamcıların sorumsuz davranmalarını doğru bulmam. Çok açık saçık olmamalı. “Sex saptırır” diye bir reklamcılık yaklaşımı vardır. Bu nedenle cinsellik ögelerinin çok öne çıkarılmasını da doğru bulmuyorum.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.