Yazar Senai Demirci, toplumda belki pek çoğumuzun hem fail hem de maktul olduğu bir konuya parmak basmış ve “Sözyangını” isimli kitabında gıybet konusunu incelemiş. Fail ve maktul diyorum çünkü gıybeti “paradoksal bir cinayet” olarak tanımlıyor Demirci. Kitabında gıybet üzerinden yorumladığı “Hızır ile Musa Kıssası” ve “99 Esma ile 99 Özür” bölümleri dimağda hoş bir tat bırakan Dr. Senai Demirci ile Ümraniye'deki Zihinsel Engelli Çocuklar Rehabilitasyon Kliniği'nde görüştük ve dilimizdeki yangını konuştuk. Gıybet toplumu sahteleştiriyor ve güven kavramını kökünden sarsıyor. Hiç birimiz bir başkasının arkasından konuşmayacağımızdan ya da arkamızdan konuşulmayacağından emin olamıyoruz. Üstüne üstlük televizyondaki programlar da gıybeti kurumsallaştırmakla meşguller.
Bir arkadaşımın beni arayıp gıybetimi ettiğini, hakkımda zanda bulunduğunu anlatmasıyla yaşadığım şaşkınlıkla başladı. Sonra, kendimin de çok rahat gıybet ettiğimi, kendimize çok kolay fetva uydurabildiğimizi fark ettiğimde bu fikir doğdu.
Bir kişi hakkında, arkasından, onunla ilgili doğru olan hatalarını, yanlışlarını, hoşuna gitmeyecek şeyleri konuşmaktır. “Ben doğru söylüyorum, gıybet değil ki!” diyemezsiniz. Zaten doğru söylemektir gıybet.
Gıybette bir intikam alma, yüzüne karşı bir şey söyleyemediğimiz, ezemediğimiz insanları arkasından ezme duygusu var. Birinin gıybetini yaptığımızda aslında demeye çalıştığımız şey “O böyle bir kusur işlemiş ama ben işlemem.” Kendimizi ortaklaşa temize çıkarmış, kusurlarından arındırmış, mükemmelleştirmiş oluyoruz.
Biz içkinin damlasını ağzıma sürmeyiz. Domuz eti yemeyiz. Ama ne yazık ki gıybet soyut bir eylem olduğu için kolaylıkla yapıyoruz. Bir de iletişim platformlarında zanlının arkadan çekiştirmenin, ayıp kusur aramanın malzeme olarak çok sık kullanılması bizi buna itiyor. En son “Yemekteyiz” programında çok daha sistematik bu durum. Gerçekten yemekteler ama ne yedikleri konusunda bir fikirleri yok.
Gıybet çok paradoksal bir cinayet. Öldüren öldürdüğünün, öldürülen öldürüldüğünün farkında değil. Kurbanın en uzak olduğu zamanı kollayıp, orada olmadığı için kişiyi, size karşı söz söyleyemez, kendini savunamaz hale getiriyorsunuz sonra konuşuyorsunuz ve hiç insafınız yok. Şahitlerin huzurunda yapılıyor. Ayet ve hadislerde de “Gıybetle amelleriniz heba olur” diyor. Nasıl ateş odunu yakarsa, gıybette sevapları aynı şekilde yakar.
Gıybet sadece bizim kültürümüzde tanımlanmış bir şey. Gıybet yapmadan da dedikodu yapılabilir. Dedikodu her zaman gıybet içermez ama bir Müslümanın konuşmasına yakışmayan şeyler vardır.
Zan, tecessüs, gıybet. Birisi hakkında hiç delile dayanmadan zan üretiyorsunuz. Sonra zannı doğrulayacak şekilde sorgulama başlatıyorsunuz. Tecessüs, casusluk başlıyor. Doğruladıysanız casusluğunuzu, deliller çıktıysa bir başkasıyla zaferinizi kutlamanız gerekiyor. İşte o zaman gıybet oluyor.
Hayır. Yüzüne nasılsa söylerim diye birinin gıyabında konuştunuz ama başkalarına söylemenizden rahatsız olabilir o kişi. “Yüzüne söyledim zaten.”, “Yüzüne de söylerim.” demek gıybetten kurtarmaz. O kişi sizin söylediklerinizden rahatsız olmasa bile Allah hakkını koruyor.
Ben “Ahmet çok cimridir.” desem, onu dinleyenler bir insaf kalıbından geçirmezler. Belki Ahmet sadece o gün, o saat cimri davranmıştır. Böylece Ahmet, dinleyenlerin kafasında Ahmet = Cimrilik olarak kalır. Ahmet de hakkında böyle konuşulduğunu bilmediği için kendini savunamaz. Dinleyenler de beni korumak için Ahmet Bey'e doğrusunu soramaz. Böylece Ahmet Bey'i ve dinleyenleri bütün zaman ve mekanlarda asla aşamayacakları bir yanlışa kurban etmiş olurum.
Konuşan, dinleyen, hakkında konuşulandan birine faydalıysa konuşma, bir ihtimal gıybetten kurtarıyorsunuz. Biri açıktan suç işliyor ve günahıyla da mağrur oluyorsa, birini tarif için söylemeniz gerekiyorsa, kısa boylu, uzun boylu gibi, istişare için konuşuluyorsa, biriyle bir iş yapacaksınız mesela borcuna sadık mı diye soruyorsunuz ve zalim yönetici hakkında konuşmak gıybet olmaz.
Bir toplum düşünün arkanızdan konuşulmayacağına eminsiniz. Arkasından konuşulmayacağına emin etmişsiniz insanları. Gıybet toplumda herkesi bir anda sahteleştirir.
Eğer kişinin kim olduğu anlaşılmıyorsa ve bir fayda gözetiliyorsa hayır.
En azından elimden geldiği kadar gıybet etmemeye çalıştığımı söyleyebilirim.
1. Ben korkağım, düşüncelerimi karşımdaki kişiye söyleyemiyorum.
2. Gördüğün gibi insanların yüzüne ayrı, arkasından ayrı konuşan iki yüzlü bir riyakarım.
3. Sen de korkaksın, çünkü beni dinliyorsun.
4. Sen de ikiyüzlüsün.
5. Giden sen olsaydın seni de çekiştirirdim.
6. Ben gitseydim sen de beni çekiştirirdin.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.