Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
24

Bildirimler

Hepimiz cinayet işliyoruz

Emeti Saruhan01:00, 08/03/2009, Pazar
Yeni Şafak
Hepimiz cinayet işliyoruz

Dr. Senai Demirci “Sözyangını” kitabında “paradoksal bir cinayet” olarak nitelendirdiği “Gıybet” konusunu ele alıyor. Diğer haramlara karşı gösterdiğimiz duyarlılığı gıybete göstermediğimizi anlatan Demirci, gıybetin toplumdaki güven duygusunu sarstığını söylüyor.

Yazar Senai Demirci, toplumda belki pek çoğumuzun hem fail hem de maktul olduğu bir konuya parmak basmış ve “Sözyangını” isimli kitabında gıybet konusunu incelemiş. Fail ve maktul diyorum çünkü gıybeti “paradoksal bir cinayet” olarak tanımlıyor Demirci. Kitabında gıybet üzerinden yorumladığı “Hızır ile Musa Kıssası” ve “99 Esma ile 99 Özür” bölümleri dimağda hoş bir tat bırakan Dr. Senai Demirci ile Ümraniye'deki Zihinsel Engelli Çocuklar Rehabilitasyon Kliniği'nde görüştük ve dilimizdeki yangını konuştuk. Gıybet toplumu sahteleştiriyor ve güven kavramını kökünden sarsıyor. Hiç birimiz bir başkasının arkasından konuşmayacağımızdan ya da arkamızdan konuşulmayacağından emin olamıyoruz. Üstüne üstlük televizyondaki programlar da gıybeti kurumsallaştırmakla meşguller.

Gıybetle ilgili bir kitap yazma fikri nasıl oluştu?

Bir arkadaşımın beni arayıp gıybetimi ettiğini, hakkımda zanda bulunduğunu anlatmasıyla yaşadığım şaşkınlıkla başladı. Sonra, kendimin de çok rahat gıybet ettiğimi, kendimize çok kolay fetva uydurabildiğimizi fark ettiğimde bu fikir doğdu.

Gıybet nedir?

Bir kişi hakkında, arkasından, onunla ilgili doğru olan hatalarını, yanlışlarını, hoşuna gitmeyecek şeyleri konuşmaktır. “Ben doğru söylüyorum, gıybet değil ki!” diyemezsiniz. Zaten doğru söylemektir gıybet.

Neden gıybet ediyoruz? Psikolojik sebepleri neler?

Gıybette bir intikam alma, yüzüne karşı bir şey söyleyemediğimiz, ezemediğimiz insanları arkasından ezme duygusu var. Birinin gıybetini yaptığımızda aslında demeye çalıştığımız şey “O böyle bir kusur işlemiş ama ben işlemem.” Kendimizi ortaklaşa temize çıkarmış, kusurlarından arındırmış, mükemmelleştirmiş oluyoruz.

Peki neden bu kadar kolay gıybet ediyoruz?

Biz içkinin damlasını ağzıma sürmeyiz. Domuz eti yemeyiz. Ama ne yazık ki gıybet soyut bir eylem olduğu için kolaylıkla yapıyoruz. Bir de iletişim platformlarında zanlının arkadan çekiştirmenin, ayıp kusur aramanın malzeme olarak çok sık kullanılması bizi buna itiyor. En son “Yemekteyiz” programında çok daha sistematik bu durum. Gerçekten yemekteler ama ne yedikleri konusunda bir fikirleri yok.

Gıybeti yangına ve cinayete benzetiyorsunuz?

Gıybet çok paradoksal bir cinayet. Öldüren öldürdüğünün, öldürülen öldürüldüğünün farkında değil. Kurbanın en uzak olduğu zamanı kollayıp, orada olmadığı için kişiyi, size karşı söz söyleyemez, kendini savunamaz hale getiriyorsunuz sonra konuşuyorsunuz ve hiç insafınız yok. Şahitlerin huzurunda yapılıyor. Ayet ve hadislerde de “Gıybetle amelleriniz heba olur” diyor. Nasıl ateş odunu yakarsa, gıybette sevapları aynı şekilde yakar.

Dedikodu ve gıybet aynı şey midir?

Gıybet sadece bizim kültürümüzde tanımlanmış bir şey. Gıybet yapmadan da dedikodu yapılabilir. Dedikodu her zaman gıybet içermez ama bir Müslümanın konuşmasına yakışmayan şeyler vardır.

Gıybete götüren yolu anlatır mısınız?

Zan, tecessüs, gıybet. Birisi hakkında hiç delile dayanmadan zan üretiyorsunuz. Sonra zannı doğrulayacak şekilde sorgulama başlatıyorsunuz. Tecessüs, casusluk başlıyor. Doğruladıysanız casusluğunuzu, deliller çıktıysa bir başkasıyla zaferinizi kutlamanız gerekiyor. İşte o zaman gıybet oluyor.

Biri hakkında konuştuğumuz şeyleri daha sonra o kişiye söylemek de gıybetten kurtarmıyor mu bizi?

Hayır. Yüzüne nasılsa söylerim diye birinin gıyabında konuştunuz ama başkalarına söylemenizden rahatsız olabilir o kişi. “Yüzüne söyledim zaten.”, “Yüzüne de söylerim.” demek gıybetten kurtarmaz. O kişi sizin söylediklerinizden rahatsız olmasa bile Allah hakkını koruyor.

Gıyapta konuşmak neden bu kadar önemli?

Ben “Ahmet çok cimridir.” desem, onu dinleyenler bir insaf kalıbından geçirmezler. Belki Ahmet sadece o gün, o saat cimri davranmıştır. Böylece Ahmet, dinleyenlerin kafasında Ahmet = Cimrilik olarak kalır. Ahmet de hakkında böyle konuşulduğunu bilmediği için kendini savunamaz. Dinleyenler de beni korumak için Ahmet Bey'e doğrusunu soramaz. Böylece Ahmet Bey'i ve dinleyenleri bütün zaman ve mekanlarda asla aşamayacakları bir yanlışa kurban etmiş olurum.

Gıybet etmede sakınca olmayan 4 durumdan söz ediyorsunuz.

Konuşan, dinleyen, hakkında konuşulandan birine faydalıysa konuşma, bir ihtimal gıybetten kurtarıyorsunuz. Biri açıktan suç işliyor ve günahıyla da mağrur oluyorsa, birini tarif için söylemeniz gerekiyorsa, kısa boylu, uzun boylu gibi, istişare için konuşuluyorsa, biriyle bir iş yapacaksınız mesela borcuna sadık mı diye soruyorsunuz ve zalim yönetici hakkında konuşmak gıybet olmaz.

Gıybetin topluma bakan yönü nasıldır?

Bir toplum düşünün arkanızdan konuşulmayacağına eminsiniz. Arkasından konuşulmayacağına emin etmişsiniz insanları. Gıybet toplumda herkesi bir anda sahteleştirir.

Derdimizi paylaşmak için hakkında konuştuğumuz kişinin kimliği anlaşılmadan yaptığımız konuşmalar gıybete girer mi?

Eğer kişinin kim olduğu anlaşılmıyorsa ve bir fayda gözetiliyorsa hayır.

Kendi durumunuzdan yola çıkarak yazdığınız bu kitap sizin için faydalı oldu mu?

En azından elimden geldiği kadar gıybet etmemeye çalıştığımı söyleyebilirim.


Gıybetle ne gibi mesajlar veriyoruz

1. Ben korkağım, düşüncelerimi karşımdaki kişiye söyleyemiyorum.

2. Gördüğün gibi insanların yüzüne ayrı, arkasından ayrı konuşan iki yüzlü bir riyakarım.

3. Sen de korkaksın, çünkü beni dinliyorsun.

4. Sen de ikiyüzlüsün.

5. Giden sen olsaydın seni de çekiştirirdim.

6. Ben gitseydim sen de beni çekiştirirdin.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...