Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
24

Bildirimler

İstanbul'a alışmaktan korkuyorum

Emeti Saruhan00:00, 05/05/2013, Pazar
Yeni Şafak
İstanbul'a alışmaktan korkuyorum

Beş yıldır Tahran İstanbul arasında bir hayat yaşayan yazar Cihan Aktaş İstanbul'a yerleşti. Tahran'da metin ağırlıklı yaşadığını, İstanbul'un ise çok ayartıcı bir şehir olduğunu söyleyen Aktaş, 'İstanbul'daki hareketli hayatla ilişkimi, tamamen yerleşirken yeniden belirlemem gerekiyor' diyor.

Yazar Cihan Aktaş Tahran İstanbul arasında geçirdiği beş yıldan sonra İstanbul'a yerleşti. Bu taşınmanın bereketi bir öykü kitabı olarak raflarda gösterdi kendini. Aktaş'la İstanbul'la ilişkisini, yolda olmayı ve öykü kitabını konuştuk.

Tahran'a gitmeye nasıl karar vermiştiniz?

Eşim İranlı biliyorsunuz, iş ve aile meseleleri nedeniyle onunla gitmem gerekti. Biz İstanbul'da tanıştık ve evlendik, İstanbul'da kalmak istesem eşim buna saygı gösterirdi, ama zorlanırdı da. Kararı bana bıraktı, ben de onu zor duruma düşürmemek için gitmeye karar verdim. Nasılsa bu İran tecrübesinden yararlanabilirim diye düşünüyordum. İran sineması üzerine araştırmalar yapıyordum o sıra. Senaryolar ya da kısa filmlerle denemelerim olabilir, kızlarım üniversitede rahat eğitim görebilirler, başörtü sorunları olmaz, bu arada Farsça'mı geliştiririm gibi düşüncelerle gitmek istedim. Zaten birkaç yıldır Bakü'deydik. Bir bakıma dışarıda olmaya alışmıştım.

İKİ EVİM DE YARIMDI
Mağara isimli romanında Saramago, 'İki evi olanın hiç evi olmaz' diyor. İran'da yaşadığınız yıllarda bir yanınız İstanbul'daydı. Cihan Aktaş bir orada bir burada ama sanki hep aramızdaydı. Nasıl başarıyordunuz bunu?

İki evim de yarımdı sevgili Emeti. Nasılsa bir gün bütünleyeceğim diyordum. Nihai hedefim İstanbul'a gelmekti, ama kızlarımın tahsili, üniversitede hoca olarak görev yapmam derken uzadı. Tam dönecek durumda hissettiğim sırada, ki büyük kızım üniversiteyi bitirmişti, üniversitede ders vermem teklif edildi, böylelikle dönüşümü erteledim. Bir bakıma uzun süreli bir taşınma yaşadığım söylenebilir. Kendimi, öğrencilerimden ayrılma düşüncesine alıştırmaya çalıştım. Öğretmen lisesi mezunuyum. Üniversitede İranlı öğrencilere Türkçe edebiyat dersleri vermek benim için geç gelmiş bir mutluluk oldu. Bazen zor seçimler yapmaya mecbur kalıyorsunuz. Bu yıl küçük kızım üniversite tahsilini İstanbul'da sürdürmeye karar verdi ve ben de tamamen taşınma zamanının geldiğine karar vererek hocalıktan ayrıldım.

YEDEK YAZILAR BİRİKTİ
'Döndüğün yer bıraktığın olmuyor asla' sözleri size ait. İstanbul'a döndüğünüzde İstanbul bıraktığınız yer miydi?

Biliyorsun ben İstanbul'dan kesin bir kopuş yaşamadım. Neredeyse yılın yarısını İstanbul'da geçiriyordum. Annem ve babam henüz hayattayken onlarla ilgilenmek için de her fırsatta gelmeye çalışıyordum. Kesin bir kopuş olmamakla birlikte nedeni ne olursa olsun insanın öncelikli bir evi oluyor. Bana öyle geliyor ki asli çalışma masası neredeyse insanın evi oradadır.

Ancak asli masamın başında daha işlek yazabiliyorum diyorsunuz. Çalışma masanız Tahran'daysa burada nasıl yazabiliyordunuz?

Tahran'dayken İstanbul'a geleceksem yedek birkaç yazı yazıyordum. Fakat bu yedek yazıları genellikle yayımlatmıyordum, gazete açısından olayın, durumun gerisinde,

cansız görünüyorlardı bana. Yedek yazılardan oluşmuş, yazılmış kalmış bir sürü dosyam var. İstanbul günleri birikmiş sözleri yerine getirmekle, ziyaretlerle çok yoğun geçtiği için de zorlanıyordum yazı konusunda. Güncel bir yazıya Tahran'da yarım gün ayırıyorken, İstanbul'da bu süre üç dört katına çıkıyordu.

AYARTICI ŞEHİR
Twitter'dan 'İnsan İstanbul'a alışmaktan niye korkar, büsbütün yerleşmişken bir kez daha terke mecbur kalma ihtimali dışında?' yazdınız. Niye korkuyorsunuz?

İstanbul çok ayartıcı bir şehir. Her taraftan bir çağrı, ses, etkinlik, olay, durum… çağırıyor devamlı. Tahran'da metin öncelikli yaşıyordum. Hayat düzenimi ona göre kurmuştum. Üniversite hocalığım sırasında ayrıca bir hazırlık yapma ihtiyacı duyduğum için iyice kendi içime kapandım, öğrencilerimle yetinmeye başladım. İstanbul'daki hareketli hayatla ilişkimi tamamen yerleşirken yeniden belirlemem gerekiyor. Bu da yerleşme sürecinin bir parçası olacak.

Anneler kızlarıyla birlikte yeniden büyümek zorunda
'Dünyanın öteki ucu' öyküsünde İranlı bir genç kızın İran dışında başörtüyle ilişkisini yeniden kurma deneyimi var. Bu merak edilen ve çok sorulan bir soru mu?

Bu deneyim sorulardan ziyade zihnime kazınan sahnelerle öykülerime yansıdı. Birçok İranlı genç kızdan duymuşumdur 'Ülkemizde mecbur olmasaydı belki başımızı sizin gibi örtebilirdik' derlerdi bana. Kanada'ya, Amerika'ya göç edip de bir süre sonra oralarda gönüllü olarak başını örten İranlı genç kızlar tanıdım.

'Sınıra Yakın'isimli romanınızdan benzeri sahneler hatırlıyorum. Peki, anneler ve kızları aralarında geçen hikayelerde kızlarınızla aranızdaki ilişkiden ne kadar beslendiniz?

Elbette ki çok fazla! Çok zenginleştiren bir bağ, anne-kız ilişkisi. İnsan bambaşka bir şekilde eğitildiğini duyuyor. Kendi annenizle ilişkinizde sizi etkileyen hataları tekrarlamak istemiyorsunuz kızınız yetişirken. Fakat an geliyor, annenizin bakışlarına yakalandığınızı duyuyorsunuz, kızınızla konuşurken. İdeallerinizi ona vazederken, o da sizi kendi genç kızlığınızın cümlelerini hatırlatan çıkarımlarla karşılıyor, hatta sorguluyor. Onunla birlikte bir bakıma yeniden büyümek zorunda kalıyorsunuz, yalnız bırakmamak için, normal gelişimini tamamlasın diye.

Eminim masanızın üstü her zamanki kadar kalabalık olacak. Daha yeni çıktı öykü kitabınız, ama sırada başka projeler olmalı...

Geleneksel bir hikayeyi günümüz dünyasına taşıdığım bir roman üzerinde çalışıyorum. Ayrıca mimarlık ve şehircilik etrafındaki yazılarımı yayına hazırlıyorum.

Roman ve öykülerde merhametli mesafeyi gözetiyorum
'Kadın yazarın kadın dili adına geliştirdiği ve kadın merkezli anlatıları çekici ve farklı gelse bile kendimize tuttuğumuz ayna gibi, ancak kurgu ve felsefe alanında erkek yazarlardan öğrenmeyi öncelediğimiz açık' diyorsunuz. Bir kadın yazar olarak kendi yazdıklarınızı da kadınların kendilerini görebileceği bir ayna olarak mı görüyorsunuz?

Atıfta bulunduığunuz cümlenin geçtiği söyleşide, 'Telmih' başlığını taşıyan öyküde irdelediğim bir olguyu ifade etmeye çalışmıştım. 28 Şubat mağduru anlatıcı, arkadaşının yazdığı romanı okumaya çekiniyor. Ortak hikayeleri nedeniyle o romanda kendi yazmak istediği, ama bir türlü vakit ayırıp da başlamayı başaramadığı hikayeyi göreceği endişesine kapılıyor çünkü.

Sizin kadın yazarları okurken böyle bir hisse kapıldığınız oldu mu?

İlgimi çeken kimi kadın yazarlarda bu endişeyi yaşadığım oluyor. Marguerite Duras mesela, okurken çağrışımlara boğuyor beni; bir cümlesiyle yazmakta olduğum paragrafı şaşırtabilir.

'Sanat ve edebiyat alanında kişisel sansüre inanırım, devlet sansürüne değil' diyorsunuz. Yazarken kendinizi sansürlediğiniz alanlar var mıdır?

Sansürden ne anladığımıza da bağlı bu sorunun cevabı. Bir şeyler anlatırken kullandığım süzgeç sadece geçmişe değil bugüne de, başka insanların tecrübelerine de dönük; edebiyat itiraf demek değildir. Edebiyatı yazarın içinde ne varsa dışa vurması şeklinde de tarif etmiyoruz. Aslında en çok edebiyat yoluyla kat kat örtülerle kuşatarak gerçeği kendimize ait kılarız. Phyllis Dorothy James'in otobiyografik anlatılar için öne sürdüğü 'merhametli mesafe' roman ve öykü için de kullanılabilir.

Taraf'tan vesayet altında yazmamak için ayrıldım
Türkiye'ye tamamen yerleşirken, beş buçuk yıldır yazdığınız Taraf gazetesinden ayrıldınız. Gazetede yayımlanan veda yazınızda anlatmıştınız duygu ve düşüncelerinizi. Ben yine de sormak istiyorum: Karar vermek zor olmadı mı?

Tabii ki zor oldu, olmaz mı hiç, ben durduğu yere çok alışan bir insanım, ama insan bazen zor kararları da zamanında almayı bilmeli. Beni Taraf'ta yazmaya sevk eden başlıca sebep, Türkiye'nin askeri vesayetten ve bunun sebep olduğu gerilimden, düşman arayan ve üreten zihniyetten kurtulmasıydı. Askeri vesayet yerine başka türlü vesayetler öne süren bir bağlamda yazmak bana ağır gelirdi.

Yığınlar çalınan ekmeklerinin peşinde Batı'ya gidiyorlar
Yeni yayımlanan öykü kitabınız Ayak İzlerinde Uğultu'da da taşınma, göç, yerleşme tedirginliği temaları ağırlık kazanıyor. Kitaptaki öykülerin yazılması ne kadar bir zamana yayılıyor?

Bazıları çok uzun yıllardır yazılanlar. Başlanmış, yarım bırakılmışlar var. Son öykü kitabım Kusursuz Piknik 2008'de yayınlanmıştı. Bu kitapta on yıl kadar bir zaman içinde yazdığım ortak temaya sahip öyküleri bir araya getirdim.

Kitaptaki öyküler gitmek - kalmak ve gurbet üzerine kurulu. Bunun sizin geri dönüş hikayenizle ilgisi var mı?

Yol hali içinde binbir türlü ayrıntıyı hesaba katarak yaşarken dikkatimiz de başka türlü yolculuklara çevriliyor. Mülteciler, muhacirler

konusunda duyarlı olmaya çalışıyorum. Ben Tahran'dan İstanbul'a kendi evime, annemin babamın, kardeşlerimin, arkadaşlarımın yanına, bildiğim bir muhite geldiğim halde tedirginlik yaşıyorsam, bir de belirsiz bir geleceği adımlayan mültecilerle muhacirlerin ruh halleri, fiziksel tahammül güçleri ne haldedir, nasıl zorluklarla yüz yüze geliyorlar kim bilir, diye düşünmeden edemiyorum.

YOLDAKİLERE DUYARLIYIM

Senelerce bir adresten diğerine taşınmalarda yaşadığım yerleşme güçlükleri bende evlerini, vatanlarını, şehirlerini, kurulu düzenlerini terk edip başka bir ülkeye sığınmak zorunda kalan, belki çok olumsuz şartlarda yaşamayı göze alarak belirsiz bir geleceğe atılan insanlar konusunda bir duyarlılık geliştirdi. Aralarında yaşlılar, bebekler, hastalar, engelliler var. Keşke hepimiz kendimizi bir geceliğine olsun bir mültecinin, bir muhacir emzikli annenin yerine koyabilsek... O zaman eminim ki dünya şimdi olduğundan çok daha güvenli ve anlayışlı bir dünya olurdu.

Bazı öykülerinizde gitmek isteyip gidemeyenler bazılarında dönmek isteyip dönemeyenler var. İnsan ruhu huzursuz mu her yerde?

Nereye gidersem gideyim Özellikle İran'da bu tür hikayeler o kadar çok ki... Devrimden sonra İran'da aileler göçler nedeniyle parçalanmalar, dağılmalar yaşamış. Birileri uzak ülkelere yerleşmiş, sonraki kuşaklar onları takip etmeye çalışıyorlar. Hep uzaklara bir merak, bir yolculuk telaşı...

DÖNME UMUDUYLA YAŞAMAK

Modernizmin evsizliği, yol açtığı üşüme, iletişim yoluyla gelişen veya dayatılan arzular farklı adreslere yöneltiyor dikkatleri. Kimse büsbütün terk etmeyi planlamıyor sevdiği toprakları, hatıralarla dolu mekânları, ama bir şekilde mecbur kalıyor. Yığınlar sanki çalınan ekmeklerinin peşinde Batı'ya doğru yola düşüyorlar. Gidenler, bir yerde dönemeyeceklerini bilseler de dönme umuduna tutunarak yaşıyorlar. Bazen kalmaya direnmek kendini tüketmek anlamına geliyor, hele yola düşmek hicret anlamına gelecekse. Yola düşmek, gitmek veya dönmek, hâlâ kurtarılacak bir şeyler olduğu umuduyla birlikte anlamlı.

28 ŞUBAT'I AZ YAZDIK
İslami kimliği nedeniyle sıkıntı yaşayan ve bu nedenle gitmek zorunda kalan insanları da konu almışsınız...

Brooklyn'de geçen 'Çürük ayva kokusu'nda, eşinin tahsili ve kariyeri için ABD'ye gitmek ve orada yaşamak zorunda kalan bir kadın var. Bu bir 28 Şubat öyküsü. 28 Şubat'tan sonra Türkiye'den Batı ve Doğu ülkelerine çok fazla göç oldu. 'Telmih' ise o dönemde uzaklara giden ve gidemeyen iki arkadaşın karşılaşması etrafında örülmüş bir öykü. Bu tür tecrübeleri edebiyata yeteri kadar aktardığımızı düşünmüyorum.


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...