İstanbul'un bazı ilçelerine girdiğinizde hemşehri dernekleri, konuşulan şive, işyeri isimlerinden fark edersiniz ki orada Giresunlular, Rizeliler ya da Kastamonulular çoktur. Bunun sebebi 'Taşı toprağı altın' diyerek İstanbul yoluna düşenlerin hemşehrisi neredeyse oraya yerleşmiş, hemşehrisi hangi işi yapıyorsa o işi yapmaya başlamış olması. Son dönemlerde bu durum kırılmaya uğrasa da bazı semtlerde belli illerden gelenlerin çok olması hemşehri yanına göçe bağlı olarak gelişti. Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü'nde yıllardır Türkiye Nüfus Coğrafyası dersini veren Yard. Doç. Dr. Cemalettin Şahin de İstanbul Nüfusu konusunda araştırmalar yapmış. Biz de kendisine başvurup İstanbul'un hangi semtinde kimler var sorduk ve sizin için İstanbul'un nüfus haritasını çıkarmaya çalıştık.
İstanbul'u coğrafyacı gözüyle sürekli incelediğini söyleyen Şahin, göçün sürekli olarak devam ettiğini ancak bir dalga halinde göçlerin 1950'ler ve 1985'lerde hızlı bir artış gösterdiğini söylüyor. Şahin, “1950'de sihirli bir değnek değmiş gibi Türkiye'de bir şeyler oluyor. 1950'de iktidar değişti ve karayolları yapılmaya başlandı. Bunun üzerine akın akın Anadolu'dan İstanbul'a göç başladı. 'Taşı toprağı altın' söylemi, Haydarpaşa'da sırtında yorganı, elinde çantasıyla gelen simaların anlatıldığı İstanbul'a göç filmleri, o dönemin toplumsal hayata yansımaları. Kuştepe, Nurtepe, Çeliktepe, Kağıthane 1950 göçlerinden sonra ortaya çıktı.” diyor. Bu dönemdeki istatistiklere baktığımızda 1950 yılında İstanbul'a göçte Kastamonu'nun birinci il, Rize'nin 2. il, Trabzon'un ise 3. il olduğunu görüyoruz. Bu istatistiklere göre göçün en fazla Karadeniz Bölgesi'nden olduğunu anlıyoruz. Göçte 2. büyük dalga ise 1985'lerde gerçekleşiyor. Yard. Doç. Dr. Cemalettin Şahin, Sultanbeyli'nin ortaya çıkışının bu dönemde olduğunu anlatıyor: “Sarıgazi, Dudulu, Altınşehir, Halkalı, İkitelli de 1985 göçlerinden sonra ortaya çıkmıştır. GOP da ondan sonra büyümüştür.” diyor. 1975 yılı istatistiklerine baktığımızda doğum yeri üzerinden yapılan araştırmalarda Sivas'ın göçte 1. sıraya yerleştiğini görüyoruz. Sivas'ı, Kastamonu ve Giresun takip ediyor. Ardından da Trabzon, Rize, Sinop, Ordu ve Samsun geliyor. 2000 yılına gelince ise sıralama ufak tefek değişiklikler dışında çok da farklı değil. Göçte 1. il yine Sivas, 2. il Kastamonu 3. ise Giresun. İstanbul'a en az göç veren il ise Hakkari. Sonra Bilecik geliyor.
Cemalettin Şahin, bir akademisyen olarak 1950 göçleri ile 1985 yılı göçleri arasında bir fark olduğunu söylüyor. Şahin'e göre 1950 sonrası gerçekleşen göçlerde gelenler kırsal kesimdendi ve şehre adapte olma konusunda sıkıntıları vardı ancak şehre adapte olmayı istiyorlardı. Şahin, 1985 göçleri ile gelenlerin öyle olmadığını ifade ediyor. “1985 yılından sonra olan göçlerde şehirleşmeye ciddi bir ayak direme var. 'Köyü şehirde yaşama arzusu' diyebiliriz buna. Bu nedenle 1985 sonrası gelen göçleri adapte etmek biraz zor. Şehirde yaşanan asayiş, trafik gibi sorunların temelinde de bu yatıyor. Elbette insanlar gelenek, örf ve adetlerine sahip olmalılar ancak bunu bir şekilde modernize etmek gerekiyor” diyor. Şahin ayrıca 1985 sonrasında açılan çok sayıda 'hemşeri derneği'ne de dikkat çekiyor ve “Geçmişte de bu dernekler var ama o dönemin iletişim şartları, sivil toplum örgütü kurma anlayışı fazla yoktu. Şimdi İstanbul'da binlerce hemşeri derneği var çünkü bazı illerin yüzlerce derneği var. İlçelerin, köylerin, hatta mahallelerin bile dernekleri var. Bu da bize iç göçün ne kadar fazla olduğunu gösteriyor.” diyor.
Peki İstanbul'da son durum ne? 2007 yılı verilerine göre İstanbul'a göçte Sivas yine 681 bin kişi ile birinci sırada. Kastamonu 516 bin kişi ile yine 2. sırada, Giresun 455 bin kişi ile 3. sırada. Şahin bu rakamın Giresun il nüfusundan fazla olduğuna dikkat çekiyor. Yani İstanbul'da Giresun nüfusundan fazla Giresunlu var. Şahin, İstanbul'da Giresun'a ait yüzlerce dernek olduğunu, hatta Giresun'un Alucra ilçesinin gelenlerin Kasımpaşa'da yoğunluk arz ettiklerini ifade ediyor. 2007 tablosunda Ordu 453 bin kişi ile 4. sırada. Ordu şehrinin 2009 yılında 135 bin nüfusu olduğu dikkate alınırsa, İstanbul'daki Ordululardan 3 tane Ordu şehri kurmak mümkün. Siirt 168 bin kişi ile 5. sırada. Bu sıralama Tunceli, Urfa, Diyarbakır, Bitlis, Ağrı, Bingöl şeklinde devam ediyor. Sonuçlar yine en fazla göçün Karadeniz'den olduğunu gösteriyor. Doğu illerinden yapılan göç ise şimdilik sandığımızdan çok daha az. Şahin göçün sebebinin ekonomik olduğunu söylüyor. “Karadeniz'de hayat şartları çok zor. Evet deniz mavi, bitki örtüsü yeşil, cennet gibi bir yer. Ama ekonomik açıdan getirisi yok. Samsun, Ordu, Trabzon, Rize ve Giresun'da 500 metrenin üzerinde hayat çok zor. Tarım için şartlar pek elverişli değil. Ulaşım kötü. İnsanlar geçimini orman ve hayvancılıktan sağlar. Fındık yetiştirmek daha zor. Geçim şartlarının zor olması, tek bir ürüne bağlı olmaları, dağlık bölge olması geçinemeyen insanı göçe itmiştir.” diyor.
İstanbul'a göçler hemşeri yanına yapıldığı için, zamanla aynı şehirden gelenlerin aynı mesleği yapması gibi bir durum oluşmuş. Yard. Doç. Dr. Cemalettin Şahin elinde bu konuyla ilgili bir araştırma olmamakla birlikte genel kanaatleri söyleyebileceğini ifade ediyor. İstanbul'da fırın sektörü Rizelilerin elinde. Denizliler ise kuyumculuk yapıyorlar. Büyük 3- 4 kuyumcu firmasının sahipleri Denizlili. Takı sektöründe Denizlilerin payı önemli. Denizli ilçelerinden Babadağ ve Buldanlılar dokuma ve tekstil işindeler. İstanbul'daki kuruyemişçiler arasında Çankırı'lılar dikkati çekiyor. Kastamonu İnebolulular gemi, denizcilikle ilgili işler, bağ bahçe bostan işlerini yapıyorlar ve apartman görevlisi olarak çalışıyorlar. Kır pidesi işi de Kastamonuluların elinde. Karadeniz kökenli olanlar daha çok deniz kenarlarına yerleşip, deniz ve gemi ile ilgili işlerle uğraşmışlar. Özellikle 1960 göçlerinde Haliç Tersanesi ve çevresine yerleşmişler. Ayrıca büyük hanların çaycıları Elazığlı, Trabzon, Rize ve özellikle Oflular müteahhitmiş. Konya Bozkır ilçesinden gelenler ise daha çok kabzımallık yapıyor, sebze meyve satıyorlar. Şahin, bu durumun 1985 göçleri sonrasında kırıldığını da ekliyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.