Osmanlı İmparatorluğu'nun bir mozaik olduğu, Osmanlı tebasının 72 milletten oluştuğu söylenir hep. Türkler, Gürcüler, Araplar, Çerkezler, Rumlar, Arnavutlar, Boşnaklar, Yahudiler, Sırplar, Ermeniler… Bu yapı içerisinde yer alan Gürcü toplumu ile asırlar boyunca dostane devam etmiş ilişkiler. Sadrazam, vezir, paşa, şeyhülislam, bakan, vali gibi bir çok makamda Gürcü kökenli insanlar hizmet etmiş, hatta Osmanlı Sultanları Gürcü toplumunu “Necip Kavim” diye adlandırmış. Tarihçi Murat Kasap'ın hazırlayıp, Gürcistan Dostluk Derneği'nin bastırdığı Osmanlı Gürcüleri kitabı, Osmanlı medeniyetinin bir parçası olup onun gelişimine katkıda bulunan Gürcü asıllı devlet adamı, din âlimi, sanatkâr, fikir adamı, yazar ve sanatçılar konusunda geniş bir kaynak sunuyor. Gürcülerin Osmanlı İmparatorluğu içerisindeki yerini göstermek ve Gürcü tarihinin bilinmeyen bir yönünü günümüze aktarmak amacıyla hazırlanan kitap yaklaşık 1200 şahsiyeti tanıtıyor. İşte onlardan bir kaçı:
Padişah III. Mustafa'nın ilk eşi ve III. Selim'in annesi olan Mihrişah Valide Sultan, Gürcü asıllı Valide Sultanlardan biri. Yönetim işlerine karışmayıp, hayatını hayır işlerine adayan sultan, Padişah annelerinden İstanbul'da en fazla hayır eseri bulunanlar arasında ilk sırada yer alıyor. İncelik ve zerafet örneği olarak tanınan Mihrişah Sultan, güzelliği ve kibarlığı ile de döneminin şairleri üzerinde silinmez bir tesir bırakırmış. Dindar bir kadın olan Valide Sultan, oğlu III. Selim gibi Mevlevi tarikatına mensuptu. Mihrişah Sultan'ın Eyüp'te türbesi, medresesi, kütüphanesi ve bir imarethanesi var. Ayrıca Kasımpaşa Mevlevihanesi'ni onaran da oydu. Levent Çiftliği'ndeki kışlanın avlusunda cami, çeşme ve Sıbyan Mektebi, Hasköy'deki Lağımcılar Kışla Camisi'ni yaptırdı. Yine Halıcıoğlu'nda kendi adına bir cami yaptırdı.
Sarayda eğitim gördükten sonra II. Mahmut ile evlenen Bezmi Alem Valide Sultan, oğlu Abdülmecit'in padişah olmasıyla Valide Sultan oldu. Abdülmecit'in henüz çocuk denecek bir yaşta tahta çıkması ve devlet işlerinde tecrübesiz olmasından dolayı devlet ve hükümet işlerinde bizzat yol gösterici ve müessir rol oynadı. Fakat mevkiini hiçbir zaman kötüye kullanmamıştır. Bezm-i Alem Valide Sultan hem akıllı ve tedbirli, hem şefkatli ve cömert, dünyevi hırs ve nümayişlerden kendini alıkoymaya muvaffak olmuş bir Osmanlı validesiydi. Bizzat mahalle aralarında dolaşarak fakire muhtaçlara yardım elini uzatması, yetim ve kimsesiz kızları evlendirmesi, borcunu ödemeye gücü yetmeyenlere ve hapse düşmüş kimselere çeşitli mali ve nakdi yardımlarda bulunması ince ruhlu, şefkat ve merhamet sahibi olduğunu gösteriyor. Ülkenin çeşitli yerlerinde pek çok hayır eseri ve vakıf meydana getirmiş, bunların devamlılığına sağlamak maksadıyla da gelir getiren çok sayıda emlak ve “nüküd-i mevkufe” bırakmıştır. Vakıf Gureba Hastanesi, İstanbul Kız Lisesi, Dolmabahçe Cami ve ilk Galata Köprüsü onun hayır işlerindendir.
Sadrazam Gürcü Mehmet Paşa, Padişah I. Mustafa zamanında Lefkeli Mustafa Paşa'nın yerine sadrazam oldu. Osmanlı imparatorluğunun 78. sadrazamı olan paşa, dört ay on dört gün sadrazamlık yaptı. Sultan I. Mustafa zamanında sadrazamları içerisinde en ehil olanı olarak gösterilen Paşa'nın şehit edildiğinde 90 yaşlarında olduğu rivayet edilir. 70 yılı aşkın bir zaman zarfında dokuz padişahın saltanatı döneminde Osmanlı devletine hizmet etti. Osmanlı tarihinin en buhranlı döneminde geçen siyasi hayatında sadrazamlığı ve taşra görevlerinden ziyade sürdürdüğü sadaret kaymakamlıkları ile merkezdeki olayların içerisinde akıllı, tedbirli, vakur bir kişi olarak tanınmıştı. Sadaret kaymakamlığında, ayarı bozulmuş olan sikkeyi ıslah ederek hem iktisadi durumunu hem de devletin itibarını düzeltti. İstanbul Halıcılar Öksüzce Camii bitişiğinde, Hırka-i Şerif ve Şehzadebaşı'nda üç çeşme yaptırdı. Belgrat valiliği döneminde, Belgrat Kalesi dışında bir tophane inşa ettirdi. Ayrıca İstanbul Okmeydanı'nda namazgâh yaptırdı.
Şeyhülislam Mirza Mustafa Efendi ise 15 Aralık 1714 senesinde Mahmut Efendi'nin yerine şeyhülislam tayin edildi. 28 Haziran 1715 senesinde rakiplerinin hileleri sonucunda şeyhülislamlıktan alındı. Şeyhülislamlıktan sonra bir müddet Trabzon'da ikamet etti. Padişah II. Mustafa tarafından kendisine verilen Emirgan'da Mirgün yalısında hayatının son zamanlarını geçirdi. Osmanlı İmparatorluğu'nun 54. şeyhülislamı olan şeyhülislamlığı sırasında ilmiye sınıfı hakkında bazı düzenlemeler yapmıştır. Ayrıca verdiği fetvalara imza yerine ilk defa mühür basan şeyhülislamdır.
Vezirlik, valilik, çeşitli nazırlıklar ve adalet kurumlarında görev yapan Hasan Fehmi Paşa, döneminin birçok devlet adamı gibi Babıali Tercüme odasına girdi ve öğrenimi orada tamamladı. Takvim-i Vekayi ve Ceride-i Havadis gazetelerinde yazarlık yaptı. I. Meşrutiyetin ilanı üzerine 1877 Mart-Haziran Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda İstanbul milletvekili olarak görev yaptı. 1877-1878 Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na meclis başkanı seçildi. 1880 yılında Nafia Nazırı, 1884 yılında Adliye Nazırı oldu. 1892'de Aydın, 1895'de Selanik ve Halep valiliklerinde görev aldı. Londra ve Roma gibi şehirlerde çeşitli diplomatik görevlerde bulundu. Telhis-i Hukuk-u Düvel adı altında devletler hukuku konulu bir kitap yazdı. 29 Ekim 1907-2 Ağustos 1908 tarihleri arasında Şura-yı Devlet başkanı oldu. 3 ay bir aradan sonra 28 Kasım 1908-13 Nisan 1909 tarihleri arasında tekrar aynı göreve atandı. Devlet hizmetlerinde sakalını ağırtmış, tecrübeli, akıllı, zeki, geniş görüşlü, çalışkan, alçakgönüllü, muhterem bir insandı. Hasan Fehmi Paşa valilik yaptığı dönemlerde halkın her kesimiyle iyi diyalog kurmuş ve herkesin güvenini kazanmıştır. Torunu Burhan Köni Siyasal Bilgiler profesörü, Orhan Köni ise Ankara Barosu avukatlarındandı.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.