Bir ellerinde ayna, bir ellerinde boyaları. Yüzlerine küçük kalpler, kırmızı burunlar konduruyorlar. Yavaş yavaş gülümseyen palyaçolar beliriyor aynada. Ben de gülümsüyorum… Ama içimde bir hüzün var. Belki onların da öyle. Çünkü birazdan İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Onkoloji Bölümünün koridorlarında yürüyeceğiz, tedavi gören çocukların yanına gitmek için. Yanımda Palyaço Doktorlar var. Ama beklediğim gibi olmuyor. Dr. Ton Ton, Dr. Aliş, Dr. Maviş, sanki büyülü bir yaşam enerjisi yayıyorlar geçtiğimiz tüm koridorlara. Biz yürürken büyük küçük herkesin dudaklarında bir gülümseme beliriyor. Ardımız sıra kahkahalar yükseliyor. Sadece çocukların değil ya, herkesin gülmeye, morale ihtiyacı var burada. Dr. Aliş yaşlı amcalara sataşıyor. Dr. Ton Ton küçük bir kızın yanaklarından çillerini ödünç almaya çalışıyor. Gülüş kıyamet üst kata, çocuk bölümüne ulaşıyoruz. Sonrasını anlatacağım, ama önce neden buradayız, onu anlatayım.
Palyaço Doktorlar merkezi İsviçre'de olan Theodora Vakfı'nın faaliyeti. Vakıf, Türkiye'de ise Semiha Şakir Vakfı ile birlikte çalışıyor. Amaçları hastanelerde kısa veya uzun dönemli tedavi gören çocukların acılarını hafifletmek, onların eğlenmelerine ve gülmelerine yardımcı olmak. Yaklaşık 150 palyaço doktorla, İngiltere, Fransa, İspanya, İtalya, Belarus, Hong Kong, İsviçre ve Türkiye'de faaliyet gösteren vakıf, 1998'den beri İstanbul'da. Ancak Theodora Vakfı, 2009'un başında daha çok çocuğa ulaşmak için Semiha Şakir Vakfı'yla kaynaklarını ve güçlerini birleştirdi ve proje, "Semiha Şakir Vakfı Theodora Sevgi Doktorları" adını aldı.
Bugün Dr. Aliş, Ali Çekirdekçi, Dr. Ton Ton Şebnem Önal ve Dr. Maviş, Akın Beğenmez ile Çapa Tıp Fakültesi'ndeyiz. Ama diğer 5 palyaço ile birlikte, toplam sekiz Palyaço Doktor Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Kartal Semiha Şakir Çocuk Kliniği, SSK Okmeydanı Hastanesi Çocuk Kliniği, VKV Amerikan Hastanesi Çocuk Kliniği'ne de gidiyor. Palyaço doktorlar her hafta aynı gün ve saatte orada oluyor. Çünkü hastaları servisin kapılarında, sabırsızlıkla onları bekliyor. Dr. Aliş daha girişte numaralarını sergilemeye başlıyor. Ağzımız açık kalıyor hep birlikte. Dr. Ton Ton balondan bir şapka yapıveriyor hemen oracıkta. Dr. Maviş ise boynundaki kocaman emziği, küçük kızın emziği ile değiş tokuş yapmaya çalışıyor. Girdikleri her odadan kahkahalar yükseliyor. Sadece çocuklar değil, anneleri de mutlu. Yüzleri gülüyor. Ne de olsa çocukları mutlu.
Peki bu ne işe yarıyor? Bu sayede günlerdir ağzını bıçak açmamış çocuklar konuşmaya, gülmeye başlıyor. Hastane ortamından soyutlanıp, kendilerini iyi hissediyorlar. Kan değerleri yükseliyor. Ağrılarını bir süreliğine de olsa unutuyorlar. Anne babaların ağzından da “Allah razı olsun sizden” duaları dökülüyor. Aslında yaptıkları çok zor bir iş. Gülen yüzlerinin arkasında yıpranıp, yorulabiliyorlar. Bu nedenle 2-3 ayda bir psikologlarına gidip toplu terapi yapıyorlar. Diğer taraftan projenin sponsorlara da ihtiyacı var. Ne kadar çok bağış olursa o kadar çok hastaneye gidilebilecek.
Şebnem Önal lise yıllarından beri tiyatro ile ilgileniyor. İşlerinin zorluğunu şu sözlerle anlatıyor: “Zor ama manevi tatmin yönü çok yüksek. Hastanede bir odaya girdiğinizdeki atmosferle çıkarkenki atmosferin farklı oluşu bana çok iyi geliyor. Enerjiyi yükselttiğimi hissediyorum.” diyor. Önal kemoterapi alan çocukların dönem dönem değişik tepkiler verdiklerini, çocuğun ruh haline göre odaya girdiklerini söylüyor. “Bazen de ben girmeyeyim diyorum ama anne baba çağırıyor, 'Gelin sizi bekliyordu zaten. Hali yok ama sizi görmek istiyor' diye. Gerçekten çok halsiz ve düşük suratlı bir çocuğun keyfi bizi görünce yerine gelebiliyor.” Önal çocukların anne babalarıyla da ilgilendiklerini söylüyor. “Boş boş bakan, 'bu şimdi niye geldi ki, benim acımı nasıl dindirir ki' diye düşünen anne babaların, odada on dakika geçirdikten sonra kahkahalarla güldüğünü biliyorum. 'Allah razı olsun sizden. İyi ki gelmişsiniz. Bizim daha çok ihtiyacımız varmış size.' diyenler var.” Hastanede yaşadıklarını hastanede bırakmaları gerektiğini yoksa bu göreve devam edemez hale geleceklerinin de altını çizen Önal, “Ancak yine de insanız. Mesela televizyon izlerken çok alakasız bir şey, içinde hastalık olmayan, ölüm olmayan herhangi bir haber ya da herhangi bir filmin saçma bir sahnesinde birden gözleriniz dolmaya başlıyor. Bu ne şimdi diyorsunuz kendi kendinize, sonra fark ediyorsunuz ki geçmişte bir şeye tekabül ediyor.” diyor.
Profesyonel bir tiyatrocu olan ve Tevfik Gelenbe Tiyatrosu, Müjdat Gezen Tiyatrosu, Karatahta Çocuk Tiyatrosu gibi tiyatrolarda çalışan Ali Çekirdekçi yani Dr. Aliş, vakfın Türkiye'deki ilk Palyaço Doktorlarından. Eğitimlerini İngiltere'de Great Ormond Hastanesi'nde almışlar. Çekirdekçi, “Gönül ister ki böyle bir işi hiç yapmayalım. Hastanede hiçbir çocuğumuz olmasın. Ama oluyor işte.” diyor. Çekirdekçi çocukların durumunun kendileri üzdüğünü ancak bunu düşünmemeleri gerektiğini anlatıyor: “Çalışırken kesinlikle o tarafımı kapatıyorum. 'Orada çok kötü bir durum yok, doğal bir süreç. Bu sürece pozitif ne katabilirim' diye düşünüyorum ama elbette çıktığımda olan biten üzerinde biraz düşündüğümde üzülüyorum” Dr. Aliş iyileşip, yıllar sonra ziyaretine gelen, kendisine şiir yazan, iyileştikten sonra kontrol gününü onların geldikleri güne denk getiren çocuklar olduğunu söylüyor. Çocuklara çok duyarlı yaklaşılması gerektiğini ifade eden Çekirdekçi: “13 yaşındaki bir kız bizden hoşlanmayabilir. Ona 13 yaşındaki kıza nasıl davranılması gerekirse öyle davranıyoruz. Asla üzerine gitmeyiz, asla komiklik yapmayız. Çok dikkatli olmamız gerekiyor. Tam bir cevabı yok bunun, deneme yanılma yoluyla, hissederek buluyoruz”, diyor.
Semiha Şakir Vakfı Theodora Sevgi Doktorları projesi ile yolunun Marmara depreminden sonra kesiştiğini söyleyen Akın Beğenmez, Dr. Maviş, daha sonra Ankara'ya taşınmak zorunda kalmış. Yaklaşık 11 yıldır bu iş için her hafta Ankara'dan İstanbul'a gelen Beğenmez, “Mutluluk çok önemli burada. Çocuklar mutlu olurlarsa vücut dirençleri artıyor, kan değerleri yükseliyor. Hasta yakınları da bizimle çok iyi uyum sağlıyorlar. Biz de onlara yardımcı oluyoruz. Aileler için çocuklarını gülerken görmek çok büyük bir şey. Çocuklar burada acı verici bir çok işlemden geçiyor. İğne yapılıyor, bel sıvısı alınıyor… Biz gelip çocuğu güldürüyoruz. Amacımız çocuğa kendini iyi hissettirmek. Ona bir enerji verebilmek. Biz, tıp doktoru, psikolog değiliz. Biz Palyaço Doktoruz. Çabalarımızla çizgiden dönen çok çocuk gördük biz.” diyor. Beğenmez, bu çalışmaları sadece İstanbul'da değil Türkiye'nin her yerinde yapmak istediklerini ancak yeterli sponsor desteğinin olmadığının da altını çizmeden geçemiyor.
Palyaço Doktorlar profesyonel sanatçılar arasından, uzman eğitmenler tarafından seçiliyorlar. Bu seçimin ardından vakıf tarafından gönderilen uzmanlardan balondan şekiller yapma, ilizyon numaraları gibi artistik eğitimlerin yanı sıra, hasta çocuğa nasıl yaklaşılması gerektiği konusunda psikolojik eğitimler alıyorlar. Daha sonra stajyer Palyaço doktor olarak başlayan palyaçolar 3 ayın sonunda tekrar uzmanlar tarafından değerlendiriliyor ve uygun görülürse çalışmaya başlıyorlar. Tüm dünyadaki Palyaço Doktorlar her yıl İsviçre'de bir araya gelip workshop çalışmaları yapıyor. Yılda 2 kez de yerel workshoplar uygulanıyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.