Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
23

Bildirimler

Temel, Fadime'den artık korkmuyor

Ertan Altan01:00, 18/11/2007, Pazar
Yeni Şafak
Temel, Fadime'den artık korkmuyor

Fadime, Karadeniz fıkralarında Temel'in vazgeçemediği karısı. Peki sadece bu kadar mı? Karadenizli 19 yazar tarafından hazırlanan Fadime biyografisinde “Fadime Kimdir” sorusunun cevabı aranıyor. Verilen cevaplardan anlaşılıyor ki Karadeniz'in eli sopalı Fadime'si o kadar da sert değilmiş

Alamancı Temel memlekete izne gelmiş başlamış kahvedeki uşaklara Alamanya izlenimlerini anlatmaya: “Uşaklar eyi ki Alamanya'da doğmamişuz. Temişler niye? O da temiş ula doğsa iduk oraya olurduk hepimiz gavur.” Temel'in doğduğuna şükrettiği Karadeniz'de bir grup “uşak” geçtiğimiz yıl Temel'in doğumgününü belirlemek için bir çalışma başlattı. Karikatürcüler Derneği Trabzon Şubesi'nin “Temel Kimdir” başlığı altında yaptığı çağrıya yanıt veren 51 yazar ve çizer, bir araya gelerek Temel'in biyografisini hazırladı. Heyemola Yayınları'ndan Ömer Asan'ın koordinatörlüğünde kitap haline getirilen projede her katılmcı yazısı, öyküsü, şiiri, makalesi, anısı, karikatürü ya da fotoğrafıyla, kısacası kendine özgü ifade biçimiyle kendi Temel'ini anlattı. Temel'le başlayan proje fıkralarda bile ikinci plana itilen Fadime'yle devam ediyor şimdilerde. Geçtiğimiz hafta yayınlanan “Fadime Kimdir” adlı çalışmada bu kez de yazarlar Karadeniz kadını adına sorular soruyor: “Kimim ben, Temel'in karısı ya da kızı olmanın dışında bir kimliğim yok mu?” Ayşenur Kolivar ve Leyla Çelik'in hazırladığı çalışmada altısı erkek toplam 19 yazar bu soruların yanıtlarını eski bir fotoğrafta, çeyiz sandıklarında, meraklı bir türküde, sessizce anlatılan hikayelerde aradı. Ortaya da popüler kültürün oluşturduğu tek tip Fadime karakterinin aksine hem toplumsal koşulların dayattığı ortak kaderleri hem de farklı kültürler ve dillerle dışa vurdukları kadınlık halleriyle gerçek Karadeniz kadını çıktı.

Ancak yaşayan Fadime hiç de öyle anlatıldığı gibi “Aptal Temel'in” yanında silik bir karakter ve son yıllardaki örneklerde görüldüğü gibi eşini “Nataşa”ların elinden kurtarmaya çalışan bir kadın değil.

Gelin Karadeniz'e doğru uzanalım; ince zekaları, sert mizaçları, eli sopalı halleriyle gerçek Fadimeler'in dünyasına bir göz atalım.


Muhtar Rabia İsmet Paşa'ya karşı

Melek Özman, Artvinli “Muhtar” Rabia'yı anlattığı çalışmasında II.Dünya Savaşı yıllarındaki açlığın izlerini sürüyor. Genç yaşta eşini kaybeden, dört çocuk ve 51 torun sahibi Rabia Lazca, Gürcüce, Türkçe'yi mükemmel konuşan bir muhtar, ama bu resmi bir görev değil. Rabia o yıllarda tüm köylülerin çektiği açlığın bedelini her seçimde İsmet Paşa'nın partisi CHP'ye ödetmektedir: Seçimlerde kilerini tıka basa doldruran Rabia ezan okuyan saatten, araba teybine kadar tüm köylülerin kendisinden ne isteyebileceğini bilir, Almanya'dan ısmarlar, Kırat'a verilecek oylar karşılığı köylüye teslim ederdi. İşini şansa bırakmazdı, seçimde sandık başında olur, kendisinin ve tüm köyün 'mahsulünü ve camisinden okunacak Arapça ezanı korumak' görevini ifa ederdi. Sonucu da önceden bilirdi zaten. Köylüleri de onu hiç hayal kırıklığına uğratmadı.”

Karadeniz'de zorla evlendirilen, kaçırılan kadın örneklerine rastlamamak mümkün değil. Hatta direnen kadınların kaderi daha zordur. Birsen Aşık Yaşar yaşanmış bir olayı yazıya dökerek kadınların toplum içindeki gizli dramlarına Karadeniz'den çarpıcı bir örnekle sunuyor. Yazı konusu olan kadın bir başkasına aşıktır (İsmail). Ancak aile bu aşkı yasaklar. Araştırma ve tanıklıkta kadının adı yine yoktur; çünkü köyünde yaşıyor ve İsmail'i hâlâ ilk günkü gibi seviyor.

Karadeniz kadınına başka bir örnek de Giresunlu milletvekili adayı Öğretmen Saliha Yayla. O da Muhtar Rabia gibi, isyan bayrağını çekmiş kadınlardan biri. Ancak bunun bedelini de pahalıya ödetmişler Yayla'ya. Kadın olmanın yükü dışında muhalif bir siyasetçi olarak her türlü linç girişimine mağruz kalmış yaşadığı Giresun'da.


Amaç bir Karadeniz arşivi

Projenin koordinatörlüğünü yürüten Heyamola Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Ömer Asan bir yıldır süren projenin yeni çalışmalarla devam edeceğini söylüyor. Çünkü Temel, Fadime ve Karadeniz hakkında daha yazılacak çok şey var. Asan'a göre bu serinin devamıyla oluşacak arşiv kayıtları Karadeniz'de çoktan kurulması gereken bir araştırma enstitüsüne hazır kaynak olacak. Asan projeden beklentilerinin alt kimlik üst kimlik tartışmalarıyla gerilen Türkiye'de güler yüzlü çalışmaları halka ulaştırmak olduğunu söylüyor. Asan'a göre, çalışmanın en önemli yanı yüzyıllardır sözlü kültürle yaşatılan Karadeniz karakterlerinin ilk kez yazıya dökülmüş olması.


Fadime'nin de duyguları var

Araştırmanın editörlüğünü üstlenen Ayşenur Kolivar'la tanıklık ettiği Fadime'leri konuştuk. Aslında Kolivar'da bir Fadime. Rize'de doğan Kolivar, Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili bölümünden mezun olduktan sonra müzik çalışmalarına ağırlık verdi. Kazım Koyuncu, Birol Topaloğlu ve Kardeş Türküler'le birlikte çalışan Kolivar, İstanbul Üniversitesi'nde müzik eğitimine devam ediyor. Hem müzik çalışmaları hem de çeşitli sosyal projeler için adım adım dolaştığı Karadeniz'de, Fadime'nin günlük yaşamına, sıkıntılarına ve beklentilerine tanıklık etmiş. Fadime'nin yalnızca eli silahlı, erkek gibi, tuttuğunu koparan bir kadın olmadığının söyleyen Kolivar, bu klişelerde gerçeklik payı olsa da Fadime'nin duyguları, beklentileriyle farklı renkleri de olan bir kadın olduğunu söylüyor.

Kolivar'a göre Karadeniz kadını dışarıdan bakıldığında göze çarpan sert mizaçlılık, eli sopalılığın aksine coğrafyanın karakterine uygun bir ezilme ilişkisi yaşıyor. Belki Güneydoğu kadını gibi töre cinayetlerine kurban gitmiyor ama Türkiye'nin diğer bölgelerindeki kadınlarla aynı kaderi yaşıyor. Yani Temel, Fadime'den o kadar da korkmuyor. Kolivar'ın kitaptaki Fadime'si kendi anneannesi. Bir Fadime tanımı yapmak yerine kitabı hazırlayan Fadimeler olarak kendi hikayelerimizi anlatmaya çalıştık diyen Kolivar'ın çalışmaya merak edenlere bir de uyarısı var: “Bu kitapta tek bir tane bile Fadime fıkrası yer almıyor.” Aksine fıkralara ve hayata karşı duran Fadimelerin hiç de komik olmayan hikayeleri anlatılıyor.


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...