İlk Türkçe filologu olan Kaşgarlı Mahmud, 933 yıl önce Abbasi Halifesi'ne sunduğu Türk dilinin ilk sözlüğü sayılan ünlü Divan-ı Lügat-ıt Türk'ü yazmadan önce Türkçe'nin ilk gramer kitabı olan “Kitabü Cevahirü'n-Nahv Fil'Lügat-it Türk” adlı bir gramer kitabı hazırlamıştı. Türkçe'nin ilk fonetik kurallarının belirlendiği bu kitap da Divan'la birlikte Abbasi Halifesi'ne sunuldu. Divan-ı Lugat-it Türk 1900'lerin başında bir kitap kurdu olan Ali Emiri tarafından bulunarak kültür hazinesine kazandırıldı ancak Kaşgarlı'nın gramer kitabını bir daha gören olmadı.
Avrasya Yazarlar Birliği birkaç hafta sonra gireceğimiz 2008 yılının Kaşgarlı'nın bininci doğum günü olması vesilesiyle yıllardır binbir emekle aranan kayıp gramer kitabının bulunması çalışmalarına hız verdi. Tarihte pek fazla örneği görülmeyen bir kampanya başlatan Birlik, Kaşgarlı'nın kayıp kitabını bulana 1000 cumhuriyet altını vaadediyor.
Aslında Ali Emiri'nin Divan'ı bulmasından bu yana onlarca araştırmacı kayıp kitabın peşine düşmüş, Anadolu'da birçok kez tarama çalışmaları yapılmıştı. Ancak günümüz Türkçesiyle Türk dilinin naif cevherleri anlamına gelen kayıp kitap yüzlerce yıldır esrarını koruyor.
Peki kayıp kitaplar nasıl bulunur? Kaşgarlı'nın kayıp kitabını bulmak mümkün müdür? Bu soruları ömrünü kitaplara adamış sahaflara, araştırmacılara ve Türkologlara sorduk. Görüştüğümüz uzmanların bazıları Kaşgarlı'nın kitabından umudu kesmiş, kimi de kayıp kitabın günün birinde kadrini bilecek bir araştırmacıya kendisini göstereceğinden emin.
Divan edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Prof. Dr. İskender Pala, Süleymaniye Kütüphanesi'nde orijinal gravürlerle süslenmiş el yazması bir Leyla ile Mecnun kitabı bulmuştu. Bu kitaptaki şekillerden yola çıkarak bir roman da kaleme alan Pala, bin altınlık ödülün kitabın bulunmasını kolaşlaştıracağını inanmıyor ancak bu ödül nedeniyle kütüphalere, kataloglara yönelenlerin varlığından haberdardar bile olmadığmız birçok kıymetli eseri bulacağını düşünüyor. Pala'ya göre eğer kitap bir zamanlar çuvallara doldurup toprağa gömülmediyse, yakılmadıysa, mutlaka birgün değerini bilecek birilerini kendisini gösterecek. Çünkü bu tür eserler aramakla bulunmaz.
Kayıp kitapların bulunması için araştırmacıların eski yazma kütüphanelerini, dolaşmak, bibliyografyaları ve katalogları taramak dışında çok da fazla aracı yok aslında. Pala'ya göre artık günümüzde özel kütüphanelerde ve koleksiyoncuların elinde bilinmeyen paha biçilmez kitap kalmadı. Çünkü artık birçok insan atalarından kalan eski yazmaları paraya dönüştürmenin peşinde. Yani Kaşgarlı'nın kitabı da özel bir koleksiyonda olsaydı bugüne kadar gizli kalamazdı.
Pala'ya göre, kayıp gramer kitabını bulmak araştırmacılar için hiç de kolay olmayacak. Çünkü kitapla ilgili Bağdat Halifesi'ne sunulmuş olmasından başka bir tarihsel kayıt mevcut değil. Yani kitabın Türkiye'de olup olmadığı bile bilinmiyor. Ali Emiri tarafından bulunan Divan'ın Şamlı bir din âliminin el yazması kopyası olduğu düşünülürse, kayıp kitabın hangi ellerde çoğaltıldığını bilmeden yani önce kitabın hikâyesinin peşine düşmeden kitabın izini bulabilmek mümkün görünmüyor.
Kayıp bir kitabın izini sürerken sahaflara danışmamak olmaz. Nitekim Divan-ı Lugat-it Türk de bir sahafa satıldıktan sonra gün yüzüne çıkmıştı. Ancak sahaflar gramer kitabı konusunda farklı düşünüyor. Sahaflar Derneği Başkanı Adil Sarmusak kitabın hiç ummadığımız bir şekilde bulunabileceğini söylerken İstanbul'un tanınmış sahaflarından Emin Nadir İşli, aynı fikirde değil.
Divan- Lügat-it Türk'ün bulunmasının ardından kitap üzerine binlerce makale, ciltlerce kitap yayınlandı. Dünyanın pek çok yerinden fililoglar, Türkologlar konuyla ilgili araştırmalar yaptı. Bu araştırmalar yapılırken elbette Kaşgarlı'nın gramer kitabı da biliniyordu. İşli'ye göre yaklaşık yüzyıldır konunun üzerinde çalışan uzmanlar kayıp kitabı bulamadıysa, bin değil yüzbin altın ödül de konsa bulunması mümkün değil.
Tecrübeli bir sahaf olan Adil Sarmusak, sorumuza tarihten bir örnekle cevap veriyor. Osmanlı'nın son dönemlerinde boşaltılan Balat Kütüphanesi'nden kitaplar bir arabacıya teslim edilerek Haliç'e atması emredilmiş. Arabaya yüklenmiş kitapları gören dönemin Avusturya Sefiri küçük ücret karşılğığı arabacıyı ikna ederek tüm kitapları satın almış. Bugün Viyana Müzesi'nde sergilenen İbni Sina'nın orijinal el yazması “Tıbbın kanunları” adlı kitabın işte bu arabacından satın alındığını söyleyen Sarmusak, hangi kitabın nereden çıkacağı hiç belli olmaz diyor.
Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Yaku Deliömeroğlu, 1000 altınlık ödülün daha çok dikat çekme amacı taşadığını yoksa kitabın bulunmasıyla ilgili tüm umutları ödüle bağlamadıklarını söylüyor. Bu yolla kütüphanelerinde, koleksiyonlarında atadan yadigar kitaplar bulunduranların listelerini kontrol edebileceğini ya da eğre kitap bibliyografyalara yanlıy isimle kaydedildiyse yeniden gözden geçirilebieceğini söyleyen Deliömeroğlu, Türkçe'nin grameri ile ilgili Türkiye'de ve diğer Türkçe konuşulan ülkelerdeki Türkologların anlaşamadıkları bazı konular bulunduğunu ifade ederek, eserin bulunması halinde bu tartışmalara zemin oluşturacağını, Türkçe'nin bugünkü gramer problemlerinin çözümüne çok büyük katkı sağlayacağını ifade ediyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.