Marmara Denizi'nde 24 Ağustos'ta Fransız ve İtalyan gemilerinin katılımıyla başlatılacak çalışmalar sonucunda depremi önceden tespit etmek amacıyla kurulacak bir erken uyarı sistemi için önemli adımlar atılacak. Avrupa Denizleri Gözlem Ağı (Eso-net) çerçevesinde Marmara'da deniz tabanına yerleştirilecek sensörler sayesinde fay kırıklarından çıkan gazların analizi yapılarak depremin tarihi konusunda önemli sonuçlara ulaşılabilecek. İTÜ Maden Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Naci Görür kamuoyunda erken uyarı sistemi olarak adlandırılan projeyle ilgili bilinmeyenleri anlattı.
Kamuoyunda depreme karşı erken uyarı sisteminin yanlış anlaşıldığını belirten Görür, depremin tam yerini ve zamanını belirlemenin mümkün olmadığına işaret ederek, 24 Ağustos'ta Marmara tabanında yapılacak çalışmalar ve erken uyarının ne olduğuyla ilgili bilgi verdi. Görür şunları söyledi: “24 Ağustos'ta İstanbul'a gelecek Fransız gemisiyle deniz dibinde çalışmalara başlayacağız. Bu çalışmalarda amaç, yer seçimiyle ilgili araştırma yapmak olacak. Daha çok denizaltı gözlem istasyonlarının yerleştirilmesi için ayrıntılı gözlemler yapacağız. Denizaltı gözlem istasyonu dediğimiz şey kompleks, seri halinde sensörlerden ibaret cihazlar. Bunları fayın bulunduğu alanlara yerleştiriyoruz gaz ve su çıkışının olduğu yerlere. Bu aletler deniz tabanında suyun sıcaklığını ve kimyasal yapısını ölçüyor.” Prof. Görür erken uyarı sisteminin daha iyi anlaşılması için depremin oluşumuyla ilgili de bilgi verdi. 1999'daki depremin ardından Marmara deniz tabanının daha iyi incelenmeye başlandığını belirten Görür, 2007 yılında Fransız L'Atalante sismik gemisiyle getirilen “Notülüs” isimli denizaltıyla Marmara'da yaklaşık 2000 metre dalarak fay hatlarında incelemeler yapmıştı. O tarihte faylardaki su ve gaz çıkışlarını yakından gören Prof. Görür şunları söyledi: “Marmara'daki kırıklar boyunca gaz ve su çıkışları olduğunu gördük. Deprem oluşumu yer kabuğuna ulaşmadan önce deniz tabanından itibaren yerin 13-15 kilometre derininde başlıyor. Yerkabuğuna ulaşması ve bizim depremi hissetmemiz bundan günler sonra olabiliyor. Yerin derinliklerinde deprem başladığı zaman oluşan gazlar -ki bu genellikle metan gazıdır- fay kırığı hattını takip ederek deniz tabanına ulaşıyor. Bu kırıklardan çıkan gaz ve su akıntıları depremin habercisi.”
Fay kırıklarından çıkan gaz ve suda olan değişiklikleri sürekli gözlem altında tutacaklarını belirten Görür, fay kırıklarına yerleştirilecek sensörlerle buralardaki kimyasal tepkimelerde olan değişikliklerin deprem konusunda uyarıcı olacağını söyledi. Eğer rutin gaz ve su çıkışlarında ani sapmalar ve değişiklikler olursa bu veriler faya yerleştirilen sensörler sayesinde tespit edilerek depremin yaklaştığı konusunda uyarıcı olabilecek. Ağustos ayında kurulmasına başlanacak sistem herkesin hayal ettiği gibi depremin tüm gün ve saatini haber vermese de fayın davranışları konusunda önemli veriler elde edilmesini sağlayacak.
24 Ağustos'ta gelecek Fransız gemisinde Victor 6000 adlı bir insansız denizaltı bulunacağını belirten Prof. Görür bu denizaltıyla önce alan seçme çalışması yapılacağını, ardından Eylül ayında gelecek İtalyan sismik gemisi Uranya ile pilot bir bölgede sensör yerleştirme işlemi yapılacağını söyledi. Araştırmaya Türkiye'nin sismik gemileri de katılacak.
Güneydoğu Asya'da yaşanan deprem ve tsunami felaketinin ardından Avrupa'nın Akdeniz kıyısındaki ülkeler tarafından oluşturulan ve AB tarafından desteklenen Avrupa Denizleri Gözlem Ağı (Eso-net) projesinin volkanik patlama, deniz dibindeki toprak kayması gibi tehlikeleri barındıran Akdeniz'de deprem ve tsunami tehlikesine karşı önlem almak için çalıştığını kaydeden Görür, İTÜ olarak Marmara'daki durumu Eso-net'e aktardıklarını ve projenin böylelikle başladığını söyledi.
Ancak devlet yetkililerinden gerektiği gibi destek alamadıklarından şikayet eden Görür, yalnızca İstanbul Valiliği'nin AB'de referans olarak kendilerini adres gösterdiklerini belirten Görür, ne merkezi ne de yerel düzeyde bir devlet desteği görmediklerini belirtti.
Kandilli Rasathanesi, TÜBİTAK ve MTA'nın da benzer çalışmalar yaptığını belirten Türkiye Jeofizik Kurumu Derneği Onursal Başkanı Prof. Dr. Ahmet Ercan yapılan çalışmanın faydalı olmakla beraber depremi önceden tahmin etmek için yetersiz olduğuna dikkat çekti. Kandilli'nin kara faylarında benzer sismograflarının olduğunu belirten Ercan Fransız ve İtalyan gemilerinin de benzer bir çalışmayı Marmara Denizi'nde yapacağını hatırlattı. Deprem öncesi fayda 15 parametrenin değiştiğini belirten Ercan şunları söyledi: “Deprem öncesi titreşimlerin hızlarındaki değişimler, gazların ve suların kimyasındaki değişimler, faydan çıkan suyun ısısındaki değişim gibi değişimler olur. Şimdi hem Kandilli'nin çalışmaları hem de Eso-net kapsamında yapılan çalışmalar bu 15 parametreden 4'ünü tespit edebilir. Oysa depremde manyetik değişmeler de olur. Bu cihazlar bunları algılayamaz. Deprem uyarısı yapmak için 15 parametreden 9'unun bilinmesi yazım. Uluslararası standart budur.”
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.