Şiir, gerçek iletişim dilidir

Şiiri güzel kelimelerin yan yana gelerek bir söz dizimi halini almış anlatım biçimi olarak tarif etmek, şiirin geniş anlam dünyasını sınırlamak olur. Zira şiir, her şeyden evvel insanın iç duyuşlarındaki derinliği keşfetmemizi sağlamaya imkân veren geniş bir alandır. İnsanın iç duyuşlarını keşfettiğimizde, onun inişli çıkışlı serüvenini daha iyi anlama imkânımız olur. Hele bu, Şi'r-i Kadîm ise, bugünden bakarak geçmişi bugünle mukayese eder ve geleceğe dair uçsuz bucaksız bir imgelem içinde kendimizi söze açık tutarız.

Ebubekir Eroğlu Geçmişin İçindeki Geçmiş –Şi'r-i Kadîm Üstüne Deneme- başlığıyla bu manada çok değerli bir eser kaleme aldı. Yapı Kredi Yayınları tarafından neşredilen kitap, şiire ilgi duyanların bigâne kalamayacağı önemde bir eser. Yazarımız Şi'r-i Kadîmle ilgili olarak Önsöz'de şu önemli tespiti yapıyor: 'Eski şiirimizde, insan olgunluğuna erişmeyi mümkün kılan kavramlar, doğal olarak anlamını İslam medeniyetinin atmosferinde bulmuştur.' Doğu'da ve Batı'da şiirimizi bir anıt gibi yükselten şairler hiç eksik olmadı. Hint, Arap ve Fars gelenekleriyle başlayan ve Anadolu'ya yayılan zengin bir şiir kültürü ile beslenen insanlar, bilmedikleri ve tanımadıkları insanların duyuşlarını, hissedişlerini yakından duyup, hisseder oldular. Bu yüzden Eroğlu'nun dediği gibi 'şiir, gönülden gönüle akışa sahip olmakla, dolaysız ve gerçek iletişimin dilidir'. (s.10).

Bu iletişimdir ki, her birimizin dilinde terennüm ettiğimiz tutkulu sözler halini alarak, kimi zaman Yunus'tan, kimi zaman Fuzûlî'den, kimi zaman da Bâkî'den olup, gönül dünyamızdan başka gönül dünyalarına akıp gitmektedir. Öteden beri şiir ve dil üzerinde titiz bir çalışma yürüten Ebubekir Eroğlu, bu yeni kitabında Şi'r-i Kadîm üzerinde de çok titiz ve geniş bir çalışma yapmıştır. Şu satırlar bu manada oldukça önemlidir: ' Bizi, şiirin asıl dünyasına götürecek olan yol; onu, şairlerin yakınlık duygusunu destekleyecek nitelikte tanımlanmış personası ve şiirin doğası üzerinden tanımaktır. Eski şiirimize, onun doğası üzerinden gitmek suretiyle de bu şiirin dünyası hakkında bilgi sahibi olunabilir. Edebiyat tarihine ilişkin bilgileri edinmenin öne alındığı çağımızda ikinci yol seçilmiş, çoğunlukla meşhurların tanınmasıyla yetinilmiştir. Yönelimin bu biçimde oluşmasının nedeni, akademi dünyasındaki pedagojik amaçlar ile öğretim programlarının, serbest okurların yönsemeleri önündeki yol göstericiler olarak görülmesidir. Toplumsal imgelemin dünyasını oluşturan gelenekle doğrudan temasa geçmenin ise şiire, edebiyat tarihi bilgisi dışında bir algı üzerinden yaklaşmakla mümkün olacağı açıktır.' (s. 16).

Şi'r-i Kadîm olarak tavsif edilen büyük eserleri günümüzde anlamamızın bir yolu da eser sahiplerinin yaşadıkları coğrafyaları, siyasi ve kültürel tecrübeleri ve en önemlisi de dini inanış ve yaşayışları anlamamız gerekiyor. Bütün çabaları insanı tanımak ve varoluşun anlamı üzerinde düşünmek olan Şi'r-i Kadîm öncüleri bu manada bizlere örnek olmuşlardır. 'İnsanı erdemden uzaklaştıracak alışkanlıkların eleştirisi ve bir insanı erdemli kılacak nitelikler üzerindeki vurgusu ile bunların kazanılması yönündeki hassasiyet, Yunus Emre'nin bütün eserlerine yayılmıştır' (s.23) diyen yazarımız, bu geniş ailenin önemli mensuplarından birisine bu şekilde vurgu yapıyor. Bir bütün olarak tasavvufun öğretici ve insan-ı kâmil olma yolunda insan ruhunu arındırma misyonu ile beslenen Şi'r-i Kadîm, yazarımızın haklı olarak yaptığı şu tespitte kendini açıkça göstermektedir: 'İslam dünyasının hemen hemen her yerindeki ve tabii ki Türkçe şiirin dünyasındaki varlık algısı üzerinde belirleyici olan eserlerin anlamsal temelinde, çoğunlukla Muhyiddin İbn Arabî'nin kaleminden çıkmış eserler yer almıştır.' (s. 76).

Ebubekir Eroğlu yaklaşık yirmi yıl evvel TYB ödülünü alan Modern Türk Şiirinin Doğası adlı çalışmayı yapmıştı. Bugün ise Geçmişin İçindeki Geçmiş – Şi'r-i Kadîm Üstüne Deneme- adlı çalışmasıyla büyük bir tarihsel birikime dikkatlerimizi çekiyor. Bu büyük miras sadece akademik çevrelerin ilgileriyle sınırlanmamalı, geniş okur kitlelerinin daha fazla istifade edeceği çalışmalar yapılmalıdır.

Geçmişin İçindeki Geçmiş

Ebubekir Eroğlu

YKY

2013

176 sayfa