Siyasi ve etnik çatışmalar, insan hakları ihlalleri ve daha bir yaşam için her gün binlerce insan yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalıyor. Çoğunlukla Ortadoğu ve Asya ülkelerinden Batı'ya doğru olan bu yolculukta Türkiye hem geçiş ülkesi hem de bir hedef ülke. Nitekim geçtiğimiz ay Fransa Mültecileri Koruma Ofisi (OFPRA) Türkiye'yi mülteci başvurularında "güvenli ülkeler" listesine aldı. Bu karar halen mülteci üreten bir ülke olan Türkiye'den Avrupa ülkelerine yapılan başvuruların kabul edilmesini zorlaştıracağı yorumlarının yapılmasına neden olurken Türkiye'ye her gün artan sayılarda gelen mülteci ve sığınmacıların durumunu da gündeme getirdi.
Türkiye'ye gelen mülteci ve sığınmacıların çok büyük bir kısmı yasal olmamasına rağmen İstanbul'da yaşıyor. İstanbul'daki mültecilerin durumunu ve Türkiye'nin mülteci politikasını Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği İstanbul temsilciliğinden Elif Selen Ay'la konuştuk. İstanbul Valiliği bünyesinde Vali Yardımcısı ve İnsan Hakları İl Kurulu Başkanı Mustafa Altıntaş'ın başkanlığında kurulan Mülteciler Sığınmacılar Düzensiz Göçmenler ve İnsan Ticaretiyle Mücadele Komisyonu'nun üyesi olan Elif Selen Ay, Türkiye'de mültecilerle ilgili mevzuattan kaynaklanan sorunların bu komisyonun çabalarıyla aşılmaya çalışıldığını söyledi. Her ay bir araya gelen komisyon, İstanbul'daki mültecilerin durumunu, sosyal hizmetlerden güvenliğe, insan haklarından hukuki sorunlara kadar pek çok alanda takip etmeye ve eksiklikleri gidermeye çalışıyor.
Elif Selen Ay'ın verdiği rakamlara göre Türkiye'de 17.500 civarında sığınmacı ve mülteci var. Bu sayının 8 bin kadarı ilgili kuruluşlara başvurarak sığınmacı statüsüne geçmiş durumda. Elif Selen Ay, Türkiye'deki mültecilerin ikamet koşulları için şunları söyledi: “Mülteci olarak yasal bir şekilde Türkiye'de kalmak istiyorsanız belirlenen uydu şehirlerden birine yerleşmeniz gerekiyor. Uydu şehre yerleştikten sonra da polise kaydolmanız gerekiyor. Türkiye'de mülteciler 6 ay için 400 TL tutarında bir ikamet ücreti ödemek zorunda. Türkiye, dünyada mültecilerden vergi alan tek ülke.”
Sığınmacalar için Anadolu'da, Isparta, Kayseri, gibi bazı uydu şehirler belirlenmiş. Aslında istisnai durumlar dışında mülteci ve sığınmacıların İstanbul'da ikamet etmesi mümkün değil. Ay, bu istisnai durumlar için şunları söyledi. “İstanbul'da kalmalarına izin verilen istisnai birkaç grup var. Bunlar arasında Iraklılar var. Sağlık problemleri olanlar var. Çocuk Esirgeme Kurumu'nda kalanlar, mağdur ve yalnız kalanlar var. Biz İçişleri Bakanlığı'na bu durumda olanlar için başvuruda bulunuyoruz ancak bu şekilde İstanbul'da kalabiliyorlar.”
Sığınmacı ve mültecilerin kalması için belirlenen Anadolu'daki uydu kentler, sivil toplum örgütleri, sosyal güvenlik kuruluşları bakımından son derece yetersiz. Türkiye'deki durumunu yasallaştıran sığınmacıların çalışmaları belirli koşullara bağlı. Sığınmacıların uydu kentlerde kalabilmek için ödemeleri gereken 400 TL'yi kazanmaları çok zor olduğu için İstanbul'a gelmek zorunda kaldıklarını vurgulayan Elif Selen Ay şunları söyledi: “Sığınmacıların kanunda çalışma izinleri var. Ama pratikte uygulamak zor. Sizin bir işyeriniz olacak, bu işyeri gidip başvuruda bulunacak. Hiçbir patron bunu yapmaz. 17.500 kişi var mülteci durumunda olan aralarından bir tane bile çalışma izni alabilen yok. Sağlık hizmetleri problemli. Sosyal güvenlik kanununda vatansızlara ve sığınmacılara yardım edilmesi maddesi var fakat pratik olarak bu mümkün olmuyor Acil bir hastaysa ayakta tedavisi yapılıyor ama devlet hastanelerinden faydalanmaları için ikamet kaydına ihtiyaç var. Mültecilerin çoğu ikametsiz geziyor.”
Elif Selen Ay sözlerine şöyle devam etti: “İstanbul'da 2.500 civarında sığınmacı ve mülteci var. Çoğu Afrikalı. Kurtuluş'ta Iraklı mülteciler var. Zeytinburnu'nda Afganlar var. Bunlar kaçak bir şekilde geldikleri için birçoğu da ikamet ücretlerini ödeyemedikleri için birtakım evlerde hiç dışarı çıkmadan yaşıyorlar ya da kaçakçılar tarafından evlere kilitleniyor. İstanbul'un özel bir durumu var. İstanbul göçmenlerin çok kolay entegre olabileceği bir yer. Çok rahat uyum sağlayabiliyorlar. Isparta'da Afrika kökenli olmakla İstanbul'da Afrika kökenli olmak çok farklı şeyler. İstanbul kozmopolit bir yer. Eğer Hıristiyan'sa kiliseler var Müslüman'sa belirli camilerde toplanabiliyorlar. Sadece Afrika kökenliler için değil hepsi için söylüyorum. Isparta bir uydu kent ama orada bir sivil toplum örgütü yok BM de yok. Emniyet meseleye yalnızca güvenlik olarak bakıyor.”
İstanbul bir mülteci şehri değil. Yalnızca istisnai olarak kalmasına izin verilen mülteciler var. Ama yine de en çok mülteciyi İstanbul'da görüyoruz. Mülteciler Türkiye'de durumlarını yasallaştırmak istemiyorlar. Çünkü bu durumda ikamet vergisi ödemek zorundalar. Çalışmaları da yürürlükteki mevzuatla imkânsız olduğu için ikamet vergisini temin edemiyorlar. Önümüzdeki yıl mültecilerle ilgili yeni bir yasanının meclise geleceğini duyduklarını belirten Elif Selen Ay sözlerini şöyle tamamladı: “İltica sadece güvenliği ilgilendiren bir konu değil. Sağlık, eğitim sosyal konular, insan hakları bütün bu konuları içeriyor. Kumkapı'daki mülteci misafirhanesinde polisin yemek taşıdığını da görürsünüz, çarşafları değiştirdiğini de. Bu işlerin sosyal hizmet uzmanları tarafından yapılması en doğrusu ama polis mecbur kalıyor. Kimin üstüne ne görev düşüyorsa yapmak lazım. Biz İstanbul'da bir ilki başardık ve Vali Yardımcısı Mustafa Altıntaş başkanlığında valilik bünyesinde kurulan bir komisyonla ihtiyaçları karşılama konusunda önemli adımlar attık. Yasal düzenlemeler olursa İstanbul'un yükü azalır. Eğer vergi gibi uygulamalar kalkarsa sığınmacılar uydu kentlerde belirlenen yerlerde kalmayı tercih eder.”
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.