Her yıl 5-6 Mayıs tarihlerinde kutlanan Hıdırellez, doğanın uyanışı ve baharın gelişiyle birlikte coşku içinde karşılanıyor. Anadolu’da ve Balkanlar’da yüzyıllardır süregelen bu gelenek, Hz. Hızır ile İlyas Peygamber’in yeryüzünde buluştuğu gün olarak kabul ediliyor. İşte Hıdırellez hakkında merak edilenler.
Vatandaşlar dileklerini gül ağaçlarına asarken, bolluk ve sağlık dilekleriyle geleneksel ritüellere katılıyor. Ateş üzerinden atlama, dilek tutma ve piknik gibi etkinliklerle kutlanan Hıdırellez, 2017 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınarak uluslararası alanda da tescillenmişti.
Hıdırellez nedir?
Hıdırellez, Hz. Hızır ile İlyas Peygamber’in yeryüzünde buluştukları gün olarak kabul edilir. İnanışa göre, Hızır ve İlyas'ın buluştuğu bu gün, doğaya hayat verir; dileklerin kabul olduğu, hastalara şifa geldiği, toprağın bereketlendiği bir zaman dilimidir.
Bu günde: Hızır suyun, İlyas ise toprağın temsilcisidir. İkisinin buluşması, hayatın (su ve toprak) birleşmesi ve canlanması anlamına gelir.
Neden kutlanır?
Doğanın Uyanışı: Kış uykusundaki doğa canlanır, tarım sezonu başlar.
Bolluk ve Bereket: Tarım toplumlarında bu döneme denk gelen yağmurlar, mahsulün bereketi için önemlidir.
Dilekler ve Umutlar: İnsanlar sağlık, aşk, para gibi dilekler dilerler.
Kültürel Miras: Nesiller boyunca süren geleneksel bir kutlamadır, kimlik ve topluluk bilincini pekiştirir.
Nasıl kutlanır?
Gül ağacının altına dilekler asılır veya toprağa gömülür.
Yakılan ateşin üzerinden atlanır (kötülüklerden arınmak için).
Müzik, oyun, eğlence ve piknikler düzenlenir.
Hıdırellez çöreği gibi yöresel yiyecekler hazırlanır.
Bazı yerlerde kurban kesilir ya da niyet tutulur.
2017 yılında Hıdırellez, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alınmıştır. Türkiye ve Makedonya’nın ortak başvurusuyla bu listeye girmiştir.
Yaz mevsiminin habercisi ve doğanın yeniden uyanışı: Hıdırellez
Tabiatın canlanmasını, toprağın bereketlenmesini, dertlerden kurtulunmasını ve Hızır ile İlyas peygamberlerin buluşmasını simgeleyen "Hıdırellez", binlerce yıldır farklı kutlanıyor.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Meteoroloji Mühendisleri Odası İkinci Başkanı Köse, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ilk toplumlardan bugüne kadar ay, yıl, mevsim gibi zamansal değişimlerin çeşitli törenlerle dünyanın birçok bölgesinde kutlanmaya devam ettiğini aktardı.
Meteoroloji biliminin olmadığı çok eski zamanlarda insanların, yıl boyunca hayatlarını etkileyen doğa olaylarını gözlemleyerek kendi iklimsel verilerini oluşturduğunu belirten Köse, çiftçilik başta olmak üzere balık tutma ve diğer işlerini de bu çerçevede planladığını söyledi.
Özellikle mevsim dönüşleri gibi önemli zamanlardaki değişikliklerin tören, ayin ve bayram şeklinde kutlanıldığını dile getiren Köse, "Yapılan bilimsel araştırmalarda birçok kültürde mevsim değişiklikleri törenlerle kutlanırken, bolluk bereket için çeşitli törenler düzenlenmeye başlaması, avcı kültüründen tarım kültürüne geçildiği dönemlere denk gelmektedir." diye konuştu.
"Hıdırellez yaz kapısı, yedi gün eser tipisi"
Mevsimlik bayram olarak kutlanan Hıdırellez'de geçmişten bugüne, gül fidanına dilek bağlamak ve ateşten atlamak gibi bazı ritüeller yapıldığını hatırlatan Köse, şu bilgileri verdi:
"Hıdırellez ve etkinliklerini gönül rahatlığıyla kutlayabiliriz, yavaş yavaş sıcaklıklar artsa da yaz henüz gelmedi, yazın başlangıcındayız. Hıdırellez'imiz uğurlu olsun. 'Hıdırellez yaz kapısı, yedi gün eser tipisi' atasözümüz ile kış mevsiminin tam geçmediği, yaz mevsimi de tam gelmediği için etkileyici soğukların yaşanabileceği anlatılmaktadır. Bugün, kış mevsiminin geride kalışı, yazın başlangıcı, tabiatın canlanışıdır. Bir geçiş döneminin bir dizi adetlerle kutlandığı gündür. Aynı zamanda bolluk, bereket, dileklerinin kabul edileceği Hızır ve İlyas peygamberlerin buluştuğu gün olarak da inanılan Hıdırellez'in toplumumuzdaki yeri çok büyüktür."
