Yarın 12 Eylül Eylülcülerin yargılanmasının kapısını aralayacak Anayasa değişikliği için sandık başına gideceğiz.
Peki bugün değiştirmek istediğimiz Anayasa hangi şartlarda kabul edilmiş, o günler neler yaşanmıştı?
Yaşlı dedemin oyunu kullanması için koluna girip, sandık başına götürmüştüm. birkaç demokrat ve solcu genç, "Hayır"oyunu kullanabilmek için, jandarma komutanının sandık başından uzaklaşmasını bekliyorlardı. Onlardan birisi de benim ağabeyimdi. Zarflar şeffaf olduğu için ağabeyimin, "Mavi" yani "hayır" oyu kullandığını kaymakam tespit etmiş, Jandama yüzbaşısına görünmeden kaçması için, "Kaşını oynatarak" uzaklaş işaretini vermişti. Günlerce bunu konuşmuş, komutanın görmemesine ailece şükretmiştik. Türkiye 1982 Anayasası için 7 Kasım 1982 günü sandık başına gitti.
Referandumda Kenan Evren de Cumhurbaşkanı seçilecekti.
Evet oylarının rengi beyaz, hayır oylarının rengi ise maviydi.
12 Eylül'ün referandum yasaklarını delmek demek, ucundan kıyısından maviyi çağrıştırır bir şey yapmak demekti. Bu zekice üretilmiş bir espri, çizilmiş bir karikatür ya da bir fıkra ya da şiir olabilirdi.
2 Kasım 1982 günüydü.
Kenan Evren İzmir'de referandum kampanyasında konuşuyordu.
“Atatürk'ün de gözleri maviydi diyerek mavi oy propagandası yapan edepsizler de var” dedi.
Mavi demek yasak olduğu için yasağı köşesinden bucağından delmeye çalışanlar, çok zekice yöntemler buluyorlardı.
İbrahim Tatlıses henüz,
“Mavi mavi masmavi, Gözlerin boncuk mavi” diye türkü söylemiyordu.
Elde sadece,
“Mavilim mavişelim, tenhada buluşalım mavilim” türküsü vardı.
Cumhuriyet gazetesi o günlerde Anayasa'nın kabul edilmemesi için çalışıyordu. Gazetenin karikatüristi İsmail Gülçek'in çizgileri o dönem Evren'e ve darbe Anayasasına hayır'ın simgesi olmuştu.
İsmal Gülgeç bir karikatüründe elinde sazıyla ürkek ürkek önce sağa sonra sola bakan bir aşık, sonra bir köşeye oturup sevdiğine, “Mavilim, mavişelim, Tenhada buluşalım Mavilim” diye çizdiği için Cumhuriyet Matbaasına gelen üç albay, karikatürün yerini tespit edip, baskı aşamasında o karikatürü sayfadan çıkarmış. Böylece vatan haini bir âşığın milletin kafasını karıştırmasını önlemişlerdi.
İsmail Gülgeç zeki adamdı.
İki genç elele tutuşup, bir delikanlının sevdiği genç kıza, “Gözlerin nasıl güzel öyle mavi mavi bakıyorsun” diye ilanı aşk etmesi başta Evren Paşa olmak üzere 12 Eylül yönetimini ayağa kaldırmıştı.
Konsey kararıyla Cumhuriyet gazetesi kapatılmış, erkeklerin sevgililerinin mavi gözlerinin içine bakıp ilanı aşk etmeleri yasaklanmıştı.
Yasak kararı kendi esprisini de üretmişti. Belki darbecilerle kafa bulmanın en kolay yolu zekice esprilerdi. Ankara'da Kuğulu Park'ta buluşan iki sevgili birbirinin gözlerine bakıyor, genç kız arkadaşına gözlerinin rengini soruyor, erkek manalı manalı bakıyor ve mavi gözlere mavi diyemeyeceği için, ”Söyleyemem” karşılığını veriyordu.
Kenan Paşa Muğla'daki konuşmasında, “Seçimde yüzde 90 katılım bekliyorum. Kavga, patırtı olmasın” demişti.
Aynen öyle oldu.
Herkes paşa paşa sandığa gitti.,
Ancak seçim sandığına mı yoksa jandarma karakoluna mı gittikleri belli değildi. Askeri devriyeler sandıkları kontrol ediyor, mavi oy kullanma potansiyeli taşıyan kişilerin üzerinde manevi bir baskı kuruluyor, ona bakıp, mavi oy kullanmaya yelteneceklere gözdağı veriliyordu.
Kampanya da ilginçti. Kenan Evren sırtında general üniformasıyla kürsüde konuşuyor, hemen arkasına sıralanan darbenin 5 generali ise hiç renk vermeden konuşmayı baştan sona izliyorlardı.
Kenan Paşa, “Karanlık günlere dönmemek elinizde” sözleriyle tamamladı kampanyasını. Herkesi beyaz oy vermeye çağırdı.
Çağırdığı gibi de oldu. YSK 11 Kasım'da sonuçları açıklayıp heyet halinde Çankaya Köşkü'ne çıktı. Şimdi hükümetlere kök söktüren YSK üyeleri esas duruşta, Kenan Paşa general üniformasıyla kabul etti cumhurbaşkanlığı mazbatasını.
Hasan Pulur üstadımız, “Türk milleti geriye kalın bir çizgi çekmiştir. Müflis kadrolar sandık tarafından tasfiye edilmiştir” diye yazdı. Hürriyet Gazetesi, o gün Atatürk'ün beyaz tren görüntüsünden esinlenerek ressam Rahmi Pehlivanoğlu'na yaptırdığı, Kenan Evren'in Atatürk'ün beyaz trendeki görüntüsünü andıran portresiyle çıktı.
12 Eylül günü değiştirilmesi için sandık başına gideceğimiz anayasa işte bu şartlarda kabul edildi.
Bu anayasa o şartlarda kabul edildi işte. Bakmayın öyle mavi mavi.
