Özelleştirme fiyaskosu

HÜSEYİN ÖZAY / ANKARA

Türkiye'de özelleştirme uygulamaları, 1985 yılında başladı. 1985 yılından itibaren, 244 kuruluştaki kamu hisseleri, 22 yarım kalmış tesis, 6 taşınmaz, 4 elektrik santrali, 6 otoyol, 2 boğaz köprüsü, 29 tesis ile 1 hizmet birimi özelleştirme kapsamına alındı. 1985'ten 2005'e kadar geçen 20 yıllık sürede kapsama alınan kuruluşların yarısından fazlası, tamamen özelleştirildi. Büyük bir kısmında da hisse satışı yapıldı. Halen özelleştirme portföyünde satılmayı bekleyen, 30 şirketteki kamu hissesi, 8 otoyol ve köprü, 29 elektrik üretim ve dağtım tesisi 17 varlık bulunuyor. Özelleştirilecek KİT'lerin arasında, Türk Telekom A.Ş., Tüpraş, Petkim, Tekel gibi Türkiye'nin dev şirketleri de yer alıyor.

1985-2005 arasında özelleştirme işlemlerinde bir arpa yol gidilemedi. 1986-2003 döneminde özelleştirme çalışmalarından, 8 milyar 164 milyon dolarlık gelir elde edildi. 2004 yılında ise 1.2 milyar dolarlık özelleştirme gerçekleştirildi. 2004 yılı sonu itibariyle gerçekleştirilen toplam özelleştirme tutarı ise 9.4 milyar dolarlar seviyesine ulaştı. 2005 yılında yapılan 912 milyon dolarlık özelleştirme ile birlikte, 20 yılda yapılan özelleştirme tutarı 10.3 milyar dolarlar seviyesine yükseldi.

2004 yılı sonu itibariyle 9.4 milyar dolarlık özelleştirme gelirine karşılık, aynı dönem itibariyle özelleştirme için aktarılan kaynaklar da 9.2 milyar dolarlar seviyesinde gerçekleşti. Böylece, özelleştirme uygulamaları için harcanan kaynaklar, özelleştirmeden elde edilen gelirlere yaklaşmış oldu. Bu dönemde sadece, özelleştirilecek kuruluşlar için tutulan danışman firmalara yaklaşık 55 milyon dolarlık kaynak aktarıldı.

Özelliştirme İdaresi Başkanlığı'nın (ÖİB) verilerine göre, 20 yıllık özelleştirme döneminde en yüksek özelleştirme 2,7 milyar dolarla 2000 yılındaki Aria ihalesi oldu. 2000 yılını ise 1.2 milyar dolar ile 2004 yılı izledi. 1998 yılı da 1 milyar dolarlık özelleştirme ile en yüksek özelleştirmenin yapıldığı dönemler arasında yer aldı.

3 Kasım seçimlerinin ardından ekonomide ve siyasette sağlanan istikrarla birlikte, yabancıların özelleştirme ihalelerine olan ilgisi de arttı. Ancak, Tekel de yeterli talep gelmemesi, Petkim ve Tüpraş ihalesinde yaşan olumsuzluklar özelleştirme çalışmalarını olumsuz etkiledi. Buna rağmen, 2004 yılında 1,2 milyar dolarlık özelleştirme gerçekleştirildi.

----------------- imza------------------