''Yengeç adımları''nın izinde modern siyaset

Kırmızı,yeşil çiçek desenli kağıtla kaplanmış bir duvarın önünde, boyuna çizgili, kırmızı kadifeyle kaplı geniş bir kanepe de, haki renkli pantolonu, mavi kravatı, beyaz gömleği ve siyah ceketiyle verdiği bir fotoğrafı var. Saçları önden geriye doğru epeyce azalmış, gösterişli bıyıklarıyla ortalama İtalyan Amcalara benziyor. Geniş çerçeveli, kalın ve büyük gözlüklerinin ardından, şaşırmış ama bir o kadar da anlamış ve özümsemiş bakışlarla göremediğimiz bir yere bakıyor. Sapı siyah, ucundan boylu boyunca kırmızı,zarif bastonuna iki eliyle birden tutunmuş, az çok yorgun ama bir o kadar da dinç, 80 yaşında bir büyük edebiyat ve kültür düşünürü, U. Eco.

80'li yılların sonuna doğru hakkında ilk okuduğum metin; E.Kongar'ın, başarılı kurgusal anlatısı 'Hocaefendi'nin Sandukası'nda adı O.Pamuk'la birlikte geçtiği için hep O.Pamuk'la birlikte hatırladığım ve dil, yazı ve anlatılar hakkındaki oylumlu yazılarından dolayı da daha farklı bir kuramsal düzeyden R.Barthes'e benzettiğim, keyfine düşkün, sevimli İtalyan düşünür...

'Savaş, barış ve başka konular, Bir rejimin kronikleri, Büyük oyun'a geri dönüş, Haçlı Seferlerine geri dönüş, Summa ve gerisi, Irkın korunması, Yeni binyılın çöküşü' başlıklarıyla yedi bölümden oluşan bu yazılara,'Yengeç Adımlarıyla' derken neyi anlatmak istediğini söyleyerek başlamış U.Eco. İngilizce ''Crab/Yengeç'' ve ''Backwards/Geriye'' sözcüklerinden türettiği bu isimle de şöyle demek istediğini vurgulamış: ''…Böyle bir seçim düşüncesi, ''Hafif Teknolojinin Zaferi'' başlıklı eski bir makalemden ''La bustina di Minerva'' doğmuştu. Crabe Bacwards adlı bir yazara aitmiş gibi gösterdiğim bir kitabın düzmece eleştirisini yaparken, son zamanlarda ortaya çıkan bazı teknolojik gelişmelerin, kelimenin tam anlamıyla geriye doğru atılan adımlar olduğunu yazıyor ve ağır iletişimin yetmişli yılların sonlarında krize girdiğini öne sürüyordum…'''

Baştan söylemek gerekiyor; 'Sıcak Savaşlar ve Medyatik Popülizm' alt başlığıyla yayınlanan 'Yengeç Adımlarıyla' adlı bu derlemeyi bir U.Eco kitabı olarak değerlendirmek zor. Hatta, Doğan Kitap'tan çıkan 'Baudolino, Kraliçe Loana'nın Gizemi,Güzelliğin Tarihi, Çirkinliğin Tarihi, Prag Mezarlığı' ve Can Yayınları'ndan çıkan 'Gülün Adı, Foucault Sarkacı,Önceki Günün Adası' gibi her biri bir başyapıt niteliğindeki onca kitaba bakıldığında bu son derlemeyi bir Eco kitabı olarak değerlendirmek pek mümkün bile değil.

Bununla beraber 'Yengeç Adımlarıyla' bütün bu kitaptan sayılmayışına rağmen basit bir derleme de değil. Olsa olsa, yukarıda saydığımız büyük anlatı ve incelemelerin yazarı olarak tanıyan okurlar gözünde U.Eco'yu, Cenova'da, Milano'da, Roma'da gezip dolaşan ve İtalyan gündeliği içinde yaşayan bir ortalama İtalyan- Avrupa insanı olarak görebileceğimiz bir yazılar toplamı da diyebiliriz.

'''Yer yer koyu bir İslamofobi''ye kapılmış Liberter tavırlı bir Amerikalı, yer yer muhalih sesle konuşan bir Avrupalı ama çokça ve etraflı biçimde de elindeki ''eoru/avro''yu çevirerek düşünen bir İtalyan insanıyla karşılaşıyoruz bu yazıları okurken…'''

U.Eco''ya göre, tıpkı bir yengeç gibi yana doğru ama aynı zamanda geriye doğru da atılan bu adımlar sonucunda, tarih sanki de, geçmiş iki bin yıl boyunca yaptığı sıçrayışlardan yorgun düşmüş bir biçimde kendi üzerine sarmalanıyor ve geleneğin avutucu ihtişamına doğru geriye dönüyor. İşte tam da bu geriye dönüş sürecinde, kuşkusuz ''yeni bir şeyler'' ama ''daha önce asla yaşanmamışçasına'' ''yeni bir şeyler'' oluyor. Sözgelimi eski savaş olarak adlandırılan ve amacı, '''rakibi yenmek ve kolay kazanılan zaferlerden yararlanmak'' olan savaşın eski halinden yeni bir savaş biçimine doğru geriye dönülüyordu.

Özetle, örneklerini Bosna''da, Ortadoğu''da-Irak''ta göreceğimiz, düşmanın kim olduğunun tam belli olmadığı, göğüs göğse yapılmayan,aralarında çatışma olan çok daha fazla gücün işin içine karıştığı, bir noktada tv ekranından naklen izlenebilen ve sonuç olarak iki tarafında kaybettiği bir yeni savaş biçimine – noeguerra''ya- doğru ilerlenerek geriye dönülen bir yeni süreç yaşanıyor.

Bu yeni savaşın Körfez savaşıyla birlikte iyice belirginleşen mantığı ise şöyle bir şey Eco''ya göre; 1- Bizden kimse ölmesin. 2-Mümkün olduğunca az düşman öldürülsün. Zira, bizden ölenlerin de, düşmanlarımızdan ölenlerin de hesabı son tahlilde bizden sorulabiliyor.

Bundan da öte U.Eco''nun ''neoguerra'' adını verdiği bu yeni savaş, ulusal ve uluslar arası bağlamda olup biten ama daha önce hiç olmamış bir biçimde ''yeni bir şekilde'' olup biten zorlamalar, yorumlamalar ve sınırlandırmalar dolayısıyla büyük ölçüde de medyanın bir ürünü haline gelebiliyor ve sözgelimi Fransa''nın Sosyoloji''den yan yan yürüyerek ayrılan acar felsefecisi J.Baudrillard; böylesine bir savaşın gerçek olmadığını, yalnızca tv.de temsil edildiğini söyleyebiliyordu…

Yine de söylemek gerekiyo, U.Eco, yaşanan gerçekliğe getirdiği bu cevval yorumlarla bir yandan hayranlık uyandıran bir düşünsel iştah örneği sergilerken bir yandan da tarif edilmesi zor bir tarafsızlıkla pek çok Avrupalı ve giderek Amerikalı düşünme alışkanlığını ironik bir ortak tarihe bağlayabiliyor. Sözgelimi bu yeni dönemdeki barışı tarif ederken, barış denilen ama küresel bir kavram olarak öne sürülmedikçe düşünülmeye bile değmeyen bir kavram haline getirilen barışın da, Batılı algının tarihsel gelişimi boyunca bir mücadeleye dayandığını öne sürerek; Heraklitos''un ''Mücadele dünyanın kuralıdır ve savaş her şeyin babası ve kralıdır…'' sözünden yola çıkıp, ''İnsan insanın kurdudur…'' diyen T.Hobbes''a ve ''Hayat Mücadelesi/Strugle of Life'' tarifini getiren Darwin''e kadar sürdürüp birleştirerek yeni bir biçimde tarif edebiliyor.

Bu yazıları okurken U.Eco''nun okura göstermek istediği illüzyon boyutuna varan medya ve iletişime dair büyük eleştirisi ise hayli ilginç ipuçlarını barındırıyor. O kadar ki, bir yerde şöyle bir özet bile verebiliyor Eco; ''Cesare Pavese''nin intihar etmeden önce yazdığı kısa mektubunun son cümlesini vermek istiyorum; ''Fazla dedikodu yapmayın…''

Yengeç Adımlarıyla

Umberto Eco

Doğan Kitap

2012

384 sayfa