"Elmalılı Küçük Hamdi Hoca'nın 27 Mayıs 1942 Çarşamba sabahı ölümünü bir kaç gazetemizin kadirbilir yazılarından öğrendik."
1878-1942 yılları arasında yaşayan ve Elmalılı Hamdi Efendi diye meşhur olan alim, arif ve sanatkârımız bir 27 Mayıs günü İstanbul’da âlem-i cemâle intikal etmiş ve Erenköy mezarlığına defnedilmişti. İlim dünyasının yanında siyasî hayatla da ilgisi olan Hamdi Efendi’nin son Osmanlı hükümetinde görev aldığı için Cumhuriyet döneminde Ankara’da kurulan İstiklâl Mahkemeleri’nde hesaba çekilmiş ve beraat etmiştir.1 Kısa bir müddet sonra TBMM’nin aldığı karar üzerine Kur’an-ı kerim’in tefsirini yazmakla görevlendirilmiş ve 64 yıllık ilim, irfan ve hikmetle dolu bereketli bir ömrü, Allah’ın kelâmını okuma, anlama ve anlatma ile taçlandırmıştır.2
Aşağıda okuyacağınız metin vefat ettiği günlerde Millet dergisinde çıkan yazının seksen üç yıl sonra aynen iktibasıdır.3
KAYIPLARIMIZ
ELMALILI KÜÇÜK HAMDİ HOCA
Elmalılı Küçük Hamdi Hoca’nın 27 Mayıs 1942 Çarşamba sabahı ölümünü, birkaç gazetemizin kadirbilir yazılarından öğrendik. Bu ölümden bütün memleketin aynı derecede keder duyduğu şüphesizdir.
Kayserili meşhur Büyük Hamdi Efendi’nin talebesi olarak Elmalılı Küçük Hoca diye tanınan Hamdi Efendi 1294 tarihinde Elmalı’da doğmuştur. Babası Numan Efendi Elmalı’nın Yazır köyünden, anası Sarılar köyündendir. İlk tahsilini Elmalı’da yapan Hamdi Efendi 1310 senesinde İstanbul’a gelmiş, medrese tahsilinden sonra Mekteb-i nüvvâb’a girmiş ve bu mektebi altın madalya kazanarak bitirmiştir. Ayrıca bu meslek tahsilinden başka meşhur hattatlardan güzel yazı ve tezhip öğrenen Hamdi Efendi, âlim tanındığı kadar hattat olarak ta şöhret almıştır.
Meşrutiyet’in ilanı üzerine Antalya mebusluğuna seçilen Hamdi Efendi, hocalığına da devamla Mülkiye-i şâhâne’de4, Usûl-i fıkıh, Evkaf Mektebi’nde5 Ahkâm-i evkâf, ve Mekteb-i nüvvâb’da6 Dürer ve Ahkâm-i evkâf derslerini vermiş 1922 senesinde Evkâf Nâzırlığına tayin edilmiştir.7 Evkâf Nâzırlığından Ayân azalığına8 seçilen Hamdi Hoca, bundan sonra ayrı bir vazife kabul etmeyerek ilmî mesaisine ölümüne kadar duraksız devam etmiştir.
Elmalılı Küçük Hamdi Hoca, yalnız Medrese tahsili ile kalmamış Arapça, Farsça ve Fransızcayı iyi bildiği için Şark-Garb eserlerini de okumuş, Metâlib ve Mezâhib9 adıyla Paul Janet’den10 birçok ilâve ve izahlarla tercüme ettiği eseriyle temayüz etmiştir. Son yıllarını Kur’an’ın tercüme ve tefsirine hasretmiş ve Hak Dini Kur’an Dili adlı sekiz ciltlik büyük bir eser meydana getirmiştir. Merhum Hoca’nın Şark ve Garb teliflerini anlayış ve kavrayıştaki hususiyyetini bu iki eseriyle, Kur’an’ın tercümesine yazdığı Mukaddime’de “Hakikati bilmeyen taklide zebundur” vecizesinde çok kuvvetli olarak belirmiş buluyoruz.11
Manevî ilimler kadar tabiî ilimlere de hakkıyle vâkıf olan Küçük Hamdi Hoca, kanaatlarındaki celâdeti ile teferrüt etmiş bir şahsiyetti. Kâmil bir insan, şefkatli bir aile reisi ilmiyle amel eden fâzıl hocalardandı. Rahmetli Hoca bu memleketin sayılı değerlerindendi. Bu sebepten onun ölümünü memleket için bir kayıp sayıyoruz. Onun gibi bir temiz değeri içine alan toprağımızda, yarının daha büyük Elmalıları yaşayacağına inanıyoruz. Bu kayıbı, vatan toprağına bir karışma telakki edenler için işte bu, tek tesellidir.12
1 Onun “girmiş çıkmışız” redifli şiirini bulup okumak gerekir. Vefatının ellinci yılında 1992 de Elmalı’da yapılan Sempozyuma bu satırların yazarı da “Hak Dini Kur’an Dili’nde Tasavvufî Kültür” başlıklı tebliğ ile katılmıştı.Bk. M. Kara, Dervişin Hayatı Sufinin Kelâmı, s. 325. 2012 de Antalya İlahiyat Fakültesi’nde bir sempozyum daha yapılmıştır. Her iki sempozyumun bildirileri Türkiye Diyanet Vakfı tarafından yayınlanmıştır.
2 Tefsirin ilk baskısı 1930’lu yıllarda Diyanet İşleri Başkanlığı’nca yapılmış, daha sonraki yıllarda bazan aynen bazan sadeleştirerek farklı kişi ve kurumlarca neşredilmiştir. En mükemmel neşir Asım Cüneyt Köksal-Murat Kaya tarafından hazırlanmıştır. İstanbul, 2025.
3 1942 yılında yayın hayatına giren Derginin sahibi, 1955’te Adalet bakanı olan Prof. Dr. Hüseyin Avni Göktürk, (1901-1983) Umumî Neşriyat Müdürü Remzi Oğuz Arık’tır. (1899-1954) Dibnotlar bize aittir.
4 1850’li yıllarda İstanbul’da açılan bugünkü Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi.
5 Vakıf teşkilatına eleman yetiştirmek üzere 1911 yılında kurrulan mektep.
6 1855’te nâib=hakim yetiştirmek üzere kurulan mektep
7 Eserlerinden birinin adı şöyledir: İrşâdü’l ahlaf fi Ahkâmi’l-evkâf, İstanbul, 1914. Nşr. Hamdi Çilingir, İstanbul, 2022.
8 1876’da kurulan, üyeleri padişah tarafından seçilen Senato benzeri yasama organı.
9 Nşr. Asım Cüneyt Köksal, İstanbul, 2019.
10 1823-1899
11 Hayatı, eserleri, fikirleri hakkında toplu bilgi için bk. DİA, ilgili md.
12 Millet, sy. 3, Temmuz 1942, s. 88
