Sürüne sürüne varıp giden şol yılanın anlattığı

Derler ki Nuşirevan-ı Adil sarayının kapısına bir zil koymuş. Kapıya kim gelirse o zile basarmış da kapı açılırmış ve kimseye dert anlatıp dil dökmek zorunda kalmadan doğruca şahın huzuruna çıkarmış.

Dedik a, Nuşirevan-ı Adil bu. “Aman” diyenin amanını da bilir, dert çekenin zamanını da bilir, her seferinde adaletle hükmeder, kendisine müracaat edenin derdini çözmeye çabalarmış.

Bir gün kapıdaki zile koca bir yılan basmış da doğruca çıkıvermiş adaletli sultanın huzuruna. Askerler, kapıağaları, subaşıları falan epeyce tedirgin olmuşlar ama bilmişler de sultanın huyunu, ilişmemişler yılana.

Yılan doğruca sürüne sürüne huzura varıp kafasını geldiği yere çevirip durmaya başlamış. Adaletli sultan anlamış ki yılanın bir derdi var ve hal diliyle diyor ki “beni takip edin de müşkülümü halledin.”

Nuşirevan düşmüş yılanın peşine. Vara vara varmışlar bir mağaranın ağzına. Nuşirevan bakmış ki orada bir başka yılan var. Çözmüş meseleyi. Demiş ki “demek eşine, yavruya aman vermedi de senin mağaranı elinden aldı bu yılan.”

Efendi. Onat fehmeyle ki devlet adil olur, devleti de bir adaletli adam yönetirse değil insan, kurttan kuştan cümle mahlukattan yaratılmışlar gelir de adaleti o adilden ister.

Muzaffer Ozak’tan işittim ki Hz. Ömer efendimiz zamanında kurtlar koyunlara saldırmazmış. Çölde koyun güden bedeviler sürülerine kurtlar saldırınca demişler ki “eyvah kere eyvah ola ki adaletin timsali Ömer emaneti sahibine teslim etmiş olsa gerek.”

Uzatmayalım. Bu yılanın yuvasına çöken öteki yılanı öldürmüş Nuşirevan ile askerleri. Vazife bitince de dönmüş gelmiş sarayına.

Aradan birkaç gün geçende yılan tekrar gelip dayanmış sarayın kapısına. Ağzında bir ot tutar. Otu huzura bırakıp geldiği gibi sürüne sürüne dönmüş yuvasına. Nuşirevan-ı Adil ki hem adil hem de kavrayışı gayetle yüksek. Hemeninde otu alıp yaktırmış da dumanını buğu gibi solumuş. O otun dumanını soluyunca o saat senelerdir çektiği ve bir türlü derman bulunamayan burun kanamaları durmuş sultanın.

Ne anladın efendi işbu hikâyeden?

“Devlet adil olacak ki, sultan adil olacak ki burnumuz kanamasın” he mi? Beli. Bir hikmeti burası. Lakin bir değil iki hikmeti daha var. Onu da bana anlatanların anlattığı gibi aklım erdiğince deyivereyim sana.

Bir: Değil devletinde yaşayan yaşlısı, genci, kadını, erkeği… Değil devletinde yaşayan koyunu, ineği, güvercini, şahini… Yılan bile bir adalet talebi olduğunda sürüne sürüne devletin kapısına gelecek ki derdinin dermanını orada olduğuna iman edecek.

İki: Yılanın dert anlatması yetti mi bakalı efendi? Yetmedi. Devletin başındaki sultan, kapısına sürüne sürüne gelip de, dili olmadığından başıyla müşkülünüm tarif ettiğinde sen devlet başkanı olduğuna, vali olduğuna, kaymakam olduğuna bakmayacaksın da yılanın peşine düşüp derdini çözeceksin. Ta ki böyle olunca burnun kanamaya.

Yok efendi yok. Bunun altında bir şey arama ki öküzün altında buzağı bulamazsın. Bizimkisi masal yahut adınca adlandırırsak esatir. Bizimkisi bir rüyayı görebilmenin imkanlarını kadimin içinden araştırma gayesi.

Malumdur ki adalet dediğin de devlet dediğin de iki şey olursa yıkılır. Kurumlar değişmezse bir, ilkeler değişirse iki.

Allah. Eyvallah.