Hürmüz düğümü, kaldıracı, kıskacı…

ABD ve İsrail’in İran’a saldırması ile başlayan savaş devam ediyor. Bir önceki yazımda savaşın uzun sürmesi halinde ortaya çıkacak tabloya ilişkin genel bir bilgi vermeye çalışmıştım. Bugün konu ile ilgili biraz daha detay verip savaşın evrildiği hâle ilişkin görüşlerimi paylaşacağım.

Bana göre ABD’nin savaşı başarılı bitirdiğini ifade edebilmek için elinde bir kriter yok. Zira ABD açısından savaşın amacının ne olduğunu kimse bilmiyor. İsrail ise ebedi düşmanına zarar veriyor olmanın keyfini yaşıyor ve Gazze’deki soykırımına tepki gösteren dünya vatandaşlarına enerji fiyatları ve arz riski üzerinden gözdağı veriyor.

İran açısından ise süreç artık tamamen enerji savaşına dönüştürülmüş durumda. Çünkü İran’ın elindeki tek kaldıraç artık Hürmüz’ün kapalı kalması. ABD ise Hürmüz kıskacına sıkışmış durumda. Dünya’nın geri kalanı da Hürmüz düğümünün çözülmesini bekliyor.

Savaş öncesi dönemde Hürmüz’den günde ortalama 20 milyon varil ham petrol geçiyordu. Bu miktar küresel ham petrol talebinin neredeyse 5’te 1’ine denk. Dahası deniz yoluyla taşınan ham petrolün de 4’te 1’inden fazla. Bu ticaretin de ortalama %85’i Asya pazarlarına (Çin, Hindistan, Japonya) gidiyor.

Yine küresel LNG (Sıvılaştırılmış doğalgaz) ticaretinin de 5’te 1’i Hürmüz’den geçiyor. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılardan birisi olan Katar’ın ticaretinin tamamı Hürmüz’den çıkıyor.

Öte yandan tek konu enerji değil. Dünya’daki diğer ülkeleri yakından ilgilendiren bir diğer konu da gübre ve hammaddeleri. Küresel denizyolu gübre ticaretinin 3’te 1’inden fazlası Hürmüz’den geçiyor. Dünya azotlu gübre (üre) ticaretinin dönem dönem yarıya yakını Hürmüz rotasını kullanıyor. Benzeri bir durum kükürt ve fosfat bazlı gübreler için de geçerli.

Yani Hürmüz’ün uzun süreli kapalı kalması dünya açısından oyun değiştirici bir durum olarak nitelendirilebilir. Ayrıca Hürmüz bugün açılsa bile bir süre kapalı kalmasının olumsuz etkilerinin ne kadar sürede telafi edileceğini hesaplamanın da mümkün olmadığını biliyoruz.

İşte yukarıda özetlemeye çalıştığım nedenlerden dolayı İran’ın tüm gücünü bölgeden yapılan enerji ve gübre ticaretini durdurmak, Hürmüz’ü kapalı tutmak ve çevre ülkelerdeki enerji tesislerine füze/drone saldırısı yapmak üzerine kurduğunu söyleyebiliriz. Çünkü savaşı durdurmanın başkaca bir çaresi olmadığı çok açık. Zira dünyanın geri kalanı ne İran üst yönetiminin öldürülmesi ile ne de tarafların sivil hedefleri vurması ile ilgilenmiyor.

Açıkçası enflasyon ve ekonomilerde durgunluk riski olmasa Batı dünyasının bu savaştan memnun olacağını söylemek abartılı bir değerlendirme bile olmayabilir. Yani yine bu savaşı durdurursa insani değerler değil ekonomik nedenler durdurur.