Duâda Tevessül

Sözlükte "Bir aracı vasıtasıyla maddî veya manevî derecesi yüksek bi­rine yaklaşmayı arzu etmek, iyi amellerle Allah'a yaklaşmayı ummak" anlamındaki 'vesl' kelimesinden gelen tevessül, bir Müslüman'ın işlediği sâlih amelleri, Hazret-i Peygamber (sav)'i yahud velîleri vesîle yaparak Allah'a yakın olmaya çalışmasını ifade eder.

Ma'lûmdur ki, İslâmiyet'e göre iki daire vardır: Birisi i'tikâd dairesi­dir ki, her şeyi Cenâb-ı Hakk'dan bilmektir.

Yani Allah'ın îcâdâtında ve terbiye ediciliğinde şerîki ve ortağı ol­madığı gibi, icrâatında ve işlerinde dahi ortağı olamaz. Evet, âlemde hakîkî te'sîr yalnız onundur. Kâinâtta hiçbir varlığın ve sebebin zerre kadar te'sîri yoktur.

Nasıl ki güneşe karşı tutulan bir ayna, kendi kabiliyetine göre gü­neşin sûretini içine alır, ışığını karşıya yansıtır. Hiçbir zaman o ayna, karşıya yansıttığı ışığın zerresine bile sahih olamaz. Belki o ışığın asıl kaynağı ve sahibi güneştir.

Aynen öyle de, bütün sebebler vasıtasıyla bize gelen her şeyin asıl kaynağı ve hakîkî sahibi Cenâb-ı Hakk'dır. Sebebler ancak birer ayna­ dır. O yaptıkları işlerin bir cüz'üne bile sahib olamazlar.

Binaenaleyh, i'tikâd dairesi ile esbâb dairesini karıştırmamak îcâb eder. Kur'ân-ı Kerîm'in emrettiği üzere, her şeyin asıl sahibi Allah oldu­ğunu kabul ettiğimiz yerde, sebeblere hakîkî te'sîr vermemek gerektiği gibi, sebebleri tamamen devre dışı bırakmak, onlara sebeblik vazîfesini vermemek de hatadır, Kur'ân-ı Kerîm'e muhalefettir.

Aynı zamanda o sebeblere mürâcaat ederken, onları sebeb oldukları işlere sahib kabul etmek de şirk ve dâlalettir. Öyleyse şirk ve dâlalete düş­memek için, sebeblere mürâcaat etmekle beraber, asıl tesiri ve neticeleri de Cenâb-ı Hakk'tan bilmemiz gerekmektedir.

Bedîüzzaman Saîd Nûrsî Hazretleri bu hususda 'Lemaât' isimli ese­rinde özetle şöyle demektedir:

İslâm dininde Allah'tan başka yaratıcı olmadığını, sebeb veya vasıta­ların yaratma hususunda hiçbir tesirlerinin bulunmadığını kabul etmek temel bir esastır.

Çünkü tevhîd inancı bu bakış açısını verir. Yalnızca Allah'a teslîm olmak gerçeği bunu gerektirir. Allah'a tevekkül bu dersi verir. Allah'a kulluktaki samîmiyet bunu gerektirir.

İslâm dininde evliyâlar, bir ışık kaynağından yararlanan birer ayna gibidir. Kendi tabîatında bizzat ışığı olmayan fakat nûrunu güneşten alan bir ayna olarak görülür. Demek Allah'ın sâlih kulları İlâhî nûrların, feyizlerin ve tecellîlerin yansıdığı birer aynadır.

*

Her şeyi Müsebbibü'l-Esbab olan Rabbimizden bilmekle beraber âlimlerimiz bir kısım tevessül çeşitlerinin cevâzına dair rivâyetlerde bu­lunmuş ve hüsn-ü kabul göstermişlerdir. Şöyle ki: