Duânın Çeşitleri

"Duâ, bir sırr-ı azîm-i ubûdiyettir. Belki ubûdiyetin ruhu hükmünde­dir.

Çok yerlerde zikrettiğimiz gibi duâ üç nevi'dir:

Birinci nevi' duâ: İsti'dâd liâanıyladır ki, bütün hubûbat, tohum­lar, lisân-ı isti'dâd ile Fâtır-ı Hakîm'e duâ ederler ki: 'Senin

nukûş-u esmânı mufassal göstermek için bize neşv ü nemâ ver. Küçük hakıkati­mizi sünbülle ve ağacın büyük hakîkatine çevir.'

Hem şu isti'dâd lisanıyla duâ nev'inden birisi de şudur ki, esbâbın ictimâ'ı, müsebbebin îcâdına bir duadır. Yani esbâb bir vaz'iyet alır ki, o vaz'iyet bir lisân-ı hal hükmüne geçer. Ve müsebbebi Kadîr-i Zül­celal'den duâ eder, isterler.

Meselâ su, harâret, toprak, ziyâ, bir çekirdek etrafında bir vaz'iyet alarak, o vaz'iyet bir lisân-ı duâdır ki, 'Bu çekirdeği ağaç yap, yâ Hâlı­kımız!' derler.

Çünkü o mu'cize-i hârika-i kudret olan ağaç, o şuûrsuz, câmid, basit maddelere havâle edilmez, havâlesi muhaldir. Demek ictimâ'-ı esbâb bir nevi' duâdır.

İkinci nevi' dua: İhtiyâc-ı fıtrî lisânıyladır ki, bütün zîhayatların iktidâr ve ihtiyârları dâhilinde olmayan hâcetlerini ve maflablarını ummadıkla­rı yerden, vakt-i münâsibde onlara vermek için, Hâlık-ı Rahîm'den bir nevi' duâdır.

Çünkü iktidar ve ihtiyârları hâricinde, bilmedikleri yerden, vakt-i münasibde onlara bir Hakîm-i Rahîm gönderiyor. Elleri yetişmiyor. Demek o ihsân, duâ neticesidir. Elhâsıl, bütün kâinâttan dergâh-ı İlâhiye çıkan, bir duâdır. Esbâb olanlar, müsebbebâtı Allah'tan isterler.

Üçüncü nevi' duâ: İhtiyaç dâiresinde zîşuûrların duâsıdır ki, bu da iki kısımdır. Eğer ızdırâr derecesine gelse veya ihtiyâc-ı fıtrîye tam münâsebetdâr ise veya lisân-ı isti'dada yakınlaşmış ise veya sâfî, hâlis kalbin lisânıyla ise, ekseriyet-i mutlaka ile makbuldür.

Terakkıyât-ı beşeriyenin kısm-ı a'zamı ve keşfiyâtları, bir nevi' duâ neticesidir. Havârik-i medeniyet dedikleri şeyler ve keşfiyâtlarına me­dâr-ı iftihâr zannettikleri emirler, mânevî bir duâ neticesidir. Hâlis bir lisân-ı isti'dâd ile istenilmiş, onlara verilmiştir.

Lisân-ı isti'dâd ile ve lisan-ı ihtiyâc-ı fıtrî ile olan duâlar dahi bir mâni' olmazsa ve şerâit dâhilinde ise, dâimâ makbuldürler.

İkinci kısım, meşhur duâdır. O da iki nev'dir:

Biri fiilî, biri kavlî. Meselâ çift sürmek, fiilî duâdır. Rızkı topraktan değil, belki toprak hazîne-i rahmetin bir kapısıdır ki, rahmetin kapısı olan toprağı saban ile çalar."

*

Bedîüzzaman Hazretleri buradaki ikinci kısmı, duâ nev'lerini îzâh ettiği başka bir yerde dördüncü nev' olarak ayırıp farklı bir tasnîf yap­mıştır.

İlk iki nev'i aynı şekilde ifâde edip üçüncü nev'i lisân-ı ızdırâri duâsı olarak ele aldıktan sonra, "Dördüncü nev'i de meşhur duâ olan bizim duâmızdır" diye îzâh etmiştir.

"Evet, hakîkat-i halde âyât-ı beyyinâtın beyanıyla sâbit olan; bütün mevcûdat, her birisi birer mahsûs tesbîh ve birer hususî ibâdet, birer hâs secde ettikleri gibi bütün kâinâttan dergâh-İlâhiyeye giden bir duâdır.

Ya isti'dâd lisânıyladır. Bütün nebâtât ve hayvanâtın duâları gibi ki, her biri lisan-ı isti'dâdıyla Feyyâz-ı Mutlak'dan bir sûret taleb ediyorlar. Ve esmâsına bir mazhariyet-i münkeşife istiyorlar.

Veya ihtiyâc-ı fıtrî lisânıyladır. Bütün zî hayatın iktidarları dâhilinde olmayan hâcât-ı zarûriyeleri için duâlarıdır ki, her birisi o ihtiyâc-ı fıtrî lisanıyla Cevvâd-ı Mutlak'dan idâme-i hayatları için bir nevi' rızık hük­münde bazı metâlibi istiyorlar.

Veya lisân-ı ızdırârî ile bir duâdır ki, muzdar kalan her bir zî ruh kat'î bir ilticâ ile duâ eder. Bir hâmî-i mechûlüne iltica eder, belki Rabb-i Rahîm'ine teveccüh eder.

Bu üç nevi' duâ bir mâni' olmazsa, dâimâ makbuldür.

Dördüncü nevi' ki, en meşhurudur, bizim duâmızdır. Bu da iki kısım­dır. Biri fi'lî ve hâlî; diğeri kalbî ve kâlîdir.

Meselâ, esbâba teşebbüs bir duâ-yı fi'lîdir. Esbâbın ictimâı, mü­sebbebi îcâd etmek için değil, belki lisân-ı hâl ile müsebbebi Cenâb-ı Hakk'dan istemek için bir vaz'iyet-i marziye almaktır. Hatta çift sür­mek, hazîne-i rahmet kapısını çalmaktır.

Bu nevi' duâ-yı fi'lî, Cevvâd-ı Mutlak'ın isim ve ünvanına müteveccih olduğundan, kabule mazhariyeti ekseriyet-i mutlakadır.

İkinci kısım, lisân ile, kalb ile duâ etmektir. Eli yetişmediği bir kısım metâlibi istemektir.

Bunun en mühim ciheti, en güzel gayesi, en tatlı meyvesi şudur ki:

Duâ eden adam anlar ki, birisi var, onun hâtırât-ı kalbini işitir. Her şeye eli yetişir. Her bir arzusunu yerine getirebilir. Aczine merhamet eder. Fakrına meded eder.

İşte ey âciz insan! Ve ey fakîr beşer!

Duâ gibi, hazîne-i rahmetin anahtarı ve tükenmez bir kuvvetin me­dârı olan bir vesîleyi elden bırakma. Ona yapış. A'lâ-yı

illiyyîn-i insani­yete çık. Bir sultan gibi bütün kâinâtın duâlarını, kendi duân içine al. Bir abd-i küllî, bir vekîl-i umûmî gibi

de! Kâinâtın güzel bir takvîmi ol."