Öteki sınıf: Üniversite kampüsleri

Üniversite denildiğinde çoğumuzun aklına derslikler, laboratuvarlar, öğretim üyeleri ve diploma gelir. Oysa modern üniversite kavramı bunlardan çok daha geniştir. Üniversite, meslek kazandıran bir kurum olmanın çok ötesinde öğrenciyi eğitim hayatı boyunca içine alan, ona düşünme biçimi, davranış kalıbı, ilişki kurma kültürü ve toplumsal deneyim kazandıran bir yaşam ortamıdır.

İnsanların ilim için bir araya geldiği, birbirinden öğrendiği, düşüncesini ve ahlâkını geliştirdiği ortamların yalnızca bilgi aktaran değil, insanı dönüştüren mekânlar olduğu öteden beri bilinir. İyi tasarlanmış bir üniversite kampüsü de esasen büyük ve sürekli bir ilim meclisidir. Bu kapsamda iyi bir kampüs, bazen hocadan daha sessiz fakat öğrencinin hayatına daha sürekli temas eden bir öğretmendir.

Öğrenci sınıfta mesleki derslerini öğrenir, kampüste ise birlikte yaşamayı, kamusal alanı paylaşmayı, farklı fikirlere tahammül etmeyi, bir topluluğun sorumluluğunu taşımayı, grup içinde iş bölümü yapmayı, başarısız olmayı ve yeniden başlamayı öğrenir. Bir öğrenci kulübünün bütçesini yönetmek, kalabalık bir etkinliği organize etmek, farklı sosyal, kültürel ve etnik geçmişlerden gelen öğrencilerle aynı masada çalışmak ders kitaplarından daha kalıcı bir eğitim tecrübesi bırakabilir.

YAŞAM VE ÖĞRENME İÇ İÇEDİR

Modern üniversitelerde bu nedenle “co-curricular learning” (müfredatı tamamlayıcı öğrenme), “student development” (öğrenci gelişimi), “residential education” (kampüs yaşamı temelli eğitim) ve “living-learning community” (yaşam ve öğrenme topluluğu)” gibi kavramlar giderek önem kazanıyor. Bu kavramların ortak noktası basittir: öğrencilik yalnızca sınıfta geçirilen saatlerden ibaret değildir.

Stanford Üniversitesi bu yaklaşımı oldukça açık biçimde ortaya koyuyor. Üniversitenin Öğrenci İşleri, öğrenci deneyimini living and learning are intertwined, yani “yaşam ve öğrenme iç içedir” anlayışı üzerine kuruyor. Stanford’da 600’den fazla öğrenci kulübü ve 70’ten fazla kampüs içi konaklama seçeneği bulunuyor. Bu sayede üniversite, öğrencinin akademik ilgileriyle gündelik yaşamını aynı çevrede bütünleştirmeye çalışıyor.

Massachusetts Institute of Technology’de (MIT) de benzer bir anlayış hâkimdir. Öğrenci yaşam birimi, ders dışı deneyimleri açıkça the other classroom, yani “öteki sınıf” olarak tanımlıyor. Spor alanları, tiyatro sahneleri, öğrenci toplulukları, yurtlar, gönüllülük faaliyetleri ve kampüs içindeki ortak yaşam alanları eğitimin tamamlayıcı parçaları olarak gözetiliyor. MIT’nin öğrenci yaşamı yapılanması 350’den fazla öğrenci organizasyonunu destekliyor. Ayrıca yurtları yalnızca barınma mekânı değil, liderlik, topluluk oluşturma ve kişisel gelişim alanları olarak ele alıyor.

TÜRKİYE’DE KAMPÜSLER

Türkiye’de de bu anlayışın güçlü örnekleri bulunmaktadır. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde öğrenci faaliyetleri yalnızca boş zaman etkinliği olarak değil; akademik gelişimi sosyal, kültürel, sportif ve uygulamalı deneyimlerle tamamlayan bir alan olarak yapılandırılmaktadır. Öğrenci kulüpleri ve proje takımları, öğrencinin teorik bilgisini uygulamaya, bireysel yeteneğini takım çalışmasına ve mesleki eğitimini sosyal gelişime bağlayan önemli araçlardır.

Bununla beraber Türkiye’de pek çok kampüste ise öğrenci yaşamının eğitim sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak tasarlanması konusunda hâlâ önemli bir gelişme alanı bulunmaktadır. Öğrenci gelir, derse girer, laboratuvara gider, yemek yer ve kampüsten ayrılır. Oysa güçlü üniversitelerde öğrencinin kampüste geçirdiği zamanın tamamı eğitimin bir parçası olarak görülür. Kampüs, öğrencinin yalnızca bilgi değil, sosyal sermaye, aidiyet, liderlik, müzakere ve birlikte üretme kapasitesi kazandığı bir çevredir.

GELECEĞİN ÜNİVERSİTE MODELİ NASIL OLMALI?

Bugün kampüs eğitimi yapay zekâ nedeniyle daha da önem kazanıyor. Bilgiye erişim artık eskisinden çok daha kolay. Öğrenci bir denklemi, tarihsel bir olayı veya programlama problemini yapay zekâdan öğrenebiliyor. Ders anlatımının bir kısmı dijitalleşebilir, bazı laboratuvar deneyleri sanal ortama taşınabilir, kaynaklara dünyanın her yerinden ulaşılabilir. Bu durumda şu soru kaçınılmaz hale geliyor: Bilgiye artık her yerden ulaşabiliyorsak kampüse neden ihtiyacımız var?

Bu aşamada bu sorunun cevabını şu şekilde vermek doğru olur: Bilgi dijitalleştikçe kampüsün sadece bilgi verme işlevi azalabilir fakat insan yetiştirme işlevi daha da değerli hale gelir. Yapay zekâ bir öğrenciye sunum hazırlayabilir, hitabet tekniklerini öğretebilir, hatta prova yaptırabilir; fakat yüz kişinin karşısına çıkmanın gerçek heyecanını, bir ekip içindeki anlaşmazlığı yönetmenin yükünü veya başarısız bir organizasyonun sorumluluğunu üstlenmenin tecrübesini onun yerine yaşayamaz. Dolayısıyla geleceğin üniversitesi fiziksel kampüs ile dijital dünyanın rakip olduğu bir yapı değil, birbirini tamamladığı bir model olmalıdır.

Türkiye’de bu nedenle kampüsleri yeniden düşünmek gerekiyor. Bu nedenle üniversite yönetimleri öğrencinin kampüste geçirdiği zamanı eğitim politikasının bir parçası olarak görmelidir. Sağlık, kültür ve spor birimlerinin görev tanımları da yalnızca hizmet sunma anlayışıyla değil, öğrencinin sosyal, kültürel ve kişisel gelişimine katkı sağlayacak şekilde yeniden ele alınmalıdır.

KAMPÜSÜN TAMAMI SINIFTIR

Kampüs eğitiminin önemli unsurlarından biri de akademisyenin sınıf dışındaki görünürlüğüdür. Öğrencinin hocasıyla yalnızca ders ve sınav üzerinden değil; bir söyleşide, proje grubunda, öğrenci topluluğunda veya ortak bir sosyal faaliyette karşılaşması üniversite kültürünün aktarılmasını sağlar.

Öğrenci toplulukları daha profesyonel biçimde desteklenmeli, spor ve sanat alanları artırılmalı, akademisyen-öğrenci buluşmaları ders dışında da planlanmalı, yurtlar sadece barınma alanları olmaktan çıkarak öğrenme ve sosyalleşme alanlarına dönüşmelidir. Ortak çalışma alanları, üretim atelyeleri, münazara ve kültür mekânları, gönüllülük programları ve disiplinler arası öğrenci projeleri kampüs yaşamının doğal parçaları olmalıdır.

Üniversitelerin performansı değerlendirilirken yalnızca yayın, proje, derslik ve laboratuvar sayıları değil; öğrencinin kampüs yaşamına ne ölçüde katıldığı, hangi sosyal ve yönetsel deneyimleri kazandığı ve farklı disiplinlerle ne ölçüde temas kurduğu da dikkate alınmalıdır. Günümüzün dijital imkânları, dünyanın en nitelikli ders anlatımlarına ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. Üniversiteyi vazgeçilmez kılan asıl değer ise öğrencinin tek başına elde edemeyeceği akademik, sosyal ve insani etkileşim ortamını kurabilmesidir.

Güçlü üniversite, öğrencinin sınıfa girmediği saatleri de eğitimin bir parçasına dönüştürebilen üniversitedir. Belki de modern üniversitenin en kısa tarifi şudur: Kampüsün tamamı sınıftır.