Öcalan kararında söz Bakanlar Komitesi'nde

BERİVAN ORUÇOĞLU - DUYGU GÜVENÇ / BRÜKSEL

Kararı açıklayan AİHM Başkanı Luzius Wildhaber, Abdullah Öcalan'ın avukatlarının yaptığı temyiz başvurusuyla ilgili olarak âdil yargılanma hakkına ilişkin 6. maddesinin ihlâl edildiği yolundaki Büyük Daire'nin görüşünün 6'ya karşı 11 oyla alındığını bildirdi. Wildhaber, duruşmada yaptığı açıklamada, mahkemenin, AİHS'nin gözaltı şartlarıyla ilgili 5. maddesinin 4. fıkrası ve yine 5. maddenin 3. fıkrasının ihlâl edildiği görüşüne vardığını belirtti. Wildhaber, Büyük Daire'nin insan hakları sözleşmesinin kötü muameleyle ilgili 3. maddesinin ihlâl edildiği yolundaki görüşünün ise 4'e karşı 13 oyla alındığını kaydetti. Wildhaber'in duruşma kararını açıkladığı davayı çok sayıda yerli ve yabancı basın mensubu izledi. Kararın açıklandığı duruşmaya, PKK terör örgütü üyeleri de katıldı.

Gerekçeli kararda a, Öcalan'ın İmralı Adası'ndaki tutukluluk koşullarının insan hakları ihlali oluşturduğu yolundaki iddiaları ise kabul etmedi. "Öcalan'ın sosyal bir tecrit içinde olmadığı" ifade edilen gerekçeli kararda, terör örgütü başının, doktorları, avukatları ve yakınları gibi birçok kişiyle temas içinde olduğu ifade edildi. Bu arada mahkeme, Öcalan için PKK lideri yerine 'Türk vatandaşı' ifadesini kullandı.

Tazminat kararı vermeyen mahkeme, Türkiye'nin, mahkeme masrafı olarak 120 bin Euro'yu Öcalan'ın avukatlarına ödemesi kararını verdi.

Mahkemenin "âdil yargılanma hakkının ihlâl edildiği" yolunda daha önce verilen kararı teyid etmesinin ardından dava, AİHM kararlarını denetlemekle yükümlü Avrupa Konseyi'nin karar organı olan Bakanlar Komitesi'nin gündemine temmuzda gelecek. Davanın değerlendirilmesine ilişkin sürecin en az bir yıl sürmesi bekleniyor.

AİHM kararına karşın yeniden yargılama yapılıp yapılamayacağı belirsizliğini koruyor. Mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ve 1 haziranda yürürlüğe girecek yeni TCK'ya göre Öcalan'ın yeniden yargılanması iç hukuk açısından mümkün değil.

AİHM'nin Birinci Dairesi, Öcalan davası ile ilgili olarak 12 Mart 2003 tarihinde açıklanan ilk kararında 'âdil yargılanma hakkı'nın ihlâl edildiğine karar vermişti. AİHM'nin kararı, Türkiye'nin Öcalan'ın yakalanması ve yargılanması aşamasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ölüm cezası nedeniyle 3., İmralı'daki gözaltı süresiyle ilgili olarak 5., DGM'nin yapısı nedeniyle de 6. maddenin ihlâl edildiğini belirtiyordu.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, dışişleri bakanlarından oluşuyor ve 46 üyesi bulunuyor. Bakanların yılda 1 kez yaptığı toplantıların yanısıra, daimi temsilcilerden oluşan Delegeler Komitesi de ayda 1 kez toplanıyor. Bakanlar Komitesi'nin bir parçası olan Delegeler Komitesi'nin konuyu ele aldıktan sonra Türkiye'ye, "Kamuoyunu hazırlaması ve hukuki değişiklikleri yapması" için sonbahara kadar süre tanıması bekleniyor. Avrupa Konseyi'nde mahkemenin kararının uygulanabilmesine yönelik karar da oy çokluğuyla alınacak. Bakanlar Komitesi'nin Türkiye'yi önce bir mektupla uyarması, ardından da ara kararlarla uyarısını tekrarlaması bekleniyor.

AB Komisyonu, AİHM'nin Öcalan'ın yeniden yargılanmasına ilişkin kararını "not ettiklerini" belirterek, Türkiye tarafından uygulanmasını beklediğini bildirdi. Sözcüler, "AB Komisyonu, AİHM'nin tüm kararlarını dikkate alıyor. Bu karar da, Kopenhag kirterleri kapsamında, diğerleriyle birlikte, Komisyon'un yıllık Türkiye raporunda yer bulacak" dediler. Avrupa Konseyi'ne üye olan Türkiye'nin AİHM'nin tüm kararlarına saygı göstermesi gerektiğini belirten sözcüler, Türkiye ile katılım müzakerelerinin başlaması için AİHM kararının dikkate alınmasının bir ön şart olup olmadığının sorulması üzerine, Kopenhag kriterlerinde insan hakları konusunun yer aldığını, AİHM kararlarına atıfta bulunulduğunu kaydettiler

Abdullah Öcalan'ın Strasbougr'daki avukatı Mahmut Şakar, kararı, "olumlu, ancak eksik" bulduklarını söyledi. Avrupa Parlamentosu'nda basın toplantısı düzenleyen Şakar, Öcalan'ın Kenya'dan Türkiye'ye getirilme koşuluna ilişkin yapılan başvurunun reddedilmesini kararın "eksik yanı" olarak yorumladı. Şakar, Öcalan'ın cezaevindeki koşullarına ilişkin olarak AİHM'ye ayrı bir başvuru yaptıklarını ve bu kararın sonucunu beklediklerini ifade etti. Öcalan'ın avukatlarından Hatice Korkut ise AİHM'in verdiği kararın yazılı metnini görmeden bir girişimde bulunmayacaklarını söyledi. Korkut, "Bir hukuki davada usul yönünden sorun olursa, esas yönünde de sorun var demektir. Çünkü usul yönünden âdil değilse esas da âdil olmaz" dedi.

Karar, temmuz ayında büyükelçiler düzeyinde toplanması beklenen Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin gündemine gelmeye başlayacak.

Öcalan'ın yeniden yargılanması ya da dava dosyasının yeniden açılmasına ilişkin mahkemenin tavsiyelerini değerlendirecek olan komite, bu süreçte Öcalan'ın "suçsuz olduğunu iddia edip etmediğini ve adil yargılanma ihlalinin mahkeme sonucunu değiştirecek kadar önemli olup olmadığını" gözden geçirecek.

Komite'nin, TBMM'de 4. reform paketi onaylanırken özellikle Öcalan davasının yeniden yargılanmaya gerek olmaması için zaman kısıtlaması getirilmesi konusunu tartışmaya açabileceği belirtiliyor.

Temel insan haklarına ilişkin konularda ulusal mevzuat ile uluslararası mevzuatın çakışması halinde uluslararası mevzuata öncelik verileceği belirtiliyor.

AİHM'nin açıkladığı karardan sonra, Öcalan'ın avukatlarının 11. Ağır Ceza Mahkemesi'ne yeniden yargılanma talebiyle başvurmaları bekleniyor.

Mahkeme, başvuruyu ya usülen ya da esastan reddedebileceği gibi esastan inceleyebilecek.

11. Ağır Ceza Mahkemesi'nin, Anayasa'nın 90. maddesi çerçevesinde, Türk ceza hükümlerinin Avrupa sözleşmeleriyle uyumlu olup olmadığı hakkında Anayasa Mahkemesi'nden görüş isteme ihtimali var.

Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, AİHM'nin Öcalan'la ilgili aldığı kararın, "anayasa ve taraf olunan uluslararası sözleşmeler dikkate alınarak değerlendirileceğini" söyledi. Gül, "Sürecin henüz bitmediğini, AİHM kararının Avrupa Konseyi Delegeler Komitesi'nde inceleneceğine" dikkat çekti. Gül, Ukrayna Dışişleri Bakanı Boris Tarasyuk ile düzenlediği ortak basın toplantısında, "Öcalan'ın tüm dünyanın çok iyi bildiği terörist bir organizasyonun başı olduğu gerçeği unutulmamalıdır. Henüz süreç bitmemiştir" dedi.

MHP lideri Devlet Bahçeli, AİHM'in terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan hakkında verdiği kararı, "Türkiye'nin onuru ve haysiyetiyle oynamakla eş anlamlı" olarak nitelendirerek, "Bu açık bir tahriktir. Terörist başının yeniden yargılanması, Türkiye'yi ayağa kaldıracaktır" dedi. Bahçeli, yaptığı yazılı açıklamada, AİHM'in kararını, "tam anlamıyla hukuk trajedisi" olarak değerlendirdi. MHP lideri Bahçeli, hak ve adalet kavramları ile hukuk ilkelerinin siyasi amaçlara alet ve kurban edildiğini ifade etti.

Abdullah Öcalan'ı yargılayan dönemin Ankara 2 No'lu DGM'nin başkanı, Yargıtay Üyesi Turgut Okyay, "AİHM, öküz altında buzağı arıyor" dedi. "AİHM, Türkiye'de ölüm cezalarının 1983'ten beri infaz edilmediğini bilmiyor mu?" diye soran Okyay, "Askeri yargıç, esas hakkındaki savunmaya kadar duruşmada yer almış, daha sonra değişiklikle sivil yargıç heyete katılmıştır. Ben, hem avukatlarına hem de Öcalan'a yargılamanın tekrarlanmasını isteyip istemediklerini sordum ve hayır yanıtını aldım. AİHM, öküz altında buzağı arıyor. AİHM'nin yaptığı şekilcilikten ibarettir"diye tepki gösterdi.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Öcalan'ın yargılanabilmesi için yasa değişikliğin yapılması gerektiğini söyledi. Cumhurbaşkanı Sezer, Portekiz gezisi dönüşü konuyla ilgili bir açıklamada bulundu. Sezer, AİHM'in Abdullah Öcalan'a ilişkin kararıyla ilgili olarak ''Türkiye'de bu davayı gören mahkeme, bu isteği reddedecektir. Çünkü bu konuda bir yasal engel bulunmaktadır" dedi.Sezer, Öcalan'ın yeniden yargılanabilmesi için, Ceza Yargılama Usulü Yasası'nda bu konuda bir değişiklik yapılması gerektiğini belirtti. Sezer, bu değişikliğin yapılıp yapılmamasına Meclis'in karar vereceğini söyledi.

DEHAP Genel Başkanı Tuncer Bakırhan, AİHM kararının, Kürt sorununun tartışılması ve çözümü için yeni bir fırsat olduğunu söyledi. Parti Genel Merkezi'nde basın toplantısı düzenleyen Bakırhan, "Yeniden yargılanmanın kalıcı barış yönünde yeni bir süreç başlatabileceğine inanıyoruz" dedi. Tüm kesimlere sağduyulu davranma çağrısı yapan Bakırhan, önümüzdeki günlerde bu konuyla ilgili AK Parti yetkilileriyle bir görüşme talebinde bulunacaklarını söyledi. Bakırhan'ın, Abdullah Öcalan'a sık sık "Sayın Öcalan" demesi dikkat çekti.

----------------- imza------------------