Fransa o beklenen bildirimi resmi kanallardan iletmiş

Atina, Rum Kesimi ve Tel Aviv; “Great Sea Interconnector” (GSI) diyor. Yani Büyük Deniz Ara Bağlantısı. Türk kamuoyunda daha çok Girit-Kıbrıs Deniz Altı Elektrik Kablosu olarak biliniyor. Yunanistan ile Kıbrıs Rum Kesimi’nin (daha sonra İsrail’in) elektrik altyapısını birbirine bağlayacak bir proje bu. Bir yönüyle “sivil” bir çaba. Dolayısıyla -normal şartlar altında- kimsenin itirazı olmaz. Ama bu hat, Türkiye-Libya anlaşmasıyla perçinlenen Türk kıta sahanlığından geçiyor. Bu meseleyi jeopolitik bir başlık haline getiriyor.

Yunanistan, özellikle son bir yılda, Doğu Akdeniz’de statükoyu bozacak adımlar atmasaydı, GSI tartışması muhtemelen bu kadar büyümeyecekti. Ancak Atina, İsrail’le işbirliği yaparak Doğu Akdeniz’de (ve Ege’de) statükoyu Türkiye aleyhine değiştirmeye çalışıyor (Bunun gerekçelerini ve alt kırılımlarını MİT Başkanı Kalın’ın sürpriz Atina ziyaretinin perde arkasını aktardığımız yazıda kaleme almıştık; bknz. MİT Başkanı Kalın Atina’da açık ve net konuşmuş, 5 Eylül.) Atina, kurduğu ittifaklar ve sahada attığı adımlarla oldu bitti yaratmaya çalışıyor. Bir yandan da tansiyonu yükselterek, Ukrayna savaşıyla birlikte tazelenen Türkiye-Batı ilişkilerini zehirlemeyi amaçlıyor. GSI projesini de bu yüzden jeopolitik yönüyle ele alıyorlar. Yunan medyasında en başından bu yana “Orası bizim, kimseden izin alacak değiliz” analizleri yaptırdılar. Resmi açıklamalar da aşağı yukarı bu yöndeydi.

LİBYA KARARI KIRILMAYA NEDEN OLDU

Ankara diyor ki… Kablo çalışmasının bir kısmı Türk kıta sahanlığından geçiyor. Bu yüzden Yunanistan ya da çalışmayı yürütenler Ankara’ya bilgi vermek ve koordine olmak zorunda. Yunanistan ise, Türkiye-Libya anlaşmasını tanımadığından, sözkonusu bölgenin Türk kıta sahanlığı içerisinde kaldığını reddediyor. “Çalışmaları yürütecek Fransız şirket yalnızca Yunanistan’dan izin alacak” diyor. Yunanlılar, “Türkiye’den izin alırsak, kaş yapalım derken göz çıkarmış olacağız, Türkiye’nin tezlerini kabul etmiş olacağız” diye düşünüyorlar. Haksız sayılmazlar. Projeyle ilgili çalışmaların başlayacağı Kasım ayı yaklaştıkça tansiyon yükseldi. “İsrail’le de istişare halinde” projeyi ilerletme kararı aldılar.

Tam bu sırada, Yunanistan’ı çok zor duruma düşüren bir gelişme oldu. Yunanistan’ın tüm Doğu Akdeniz politikasını bağladığı Libya’daki Temsilciler Meclisi (Hafter tarafı), 2019 yılında Türkiye-Libya hükümetleri arasında imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onayladı (20 Ekim.) Bunun tarihi bir gelişme olduğunu, Atina’nın -özellikle içeride- zor durumda kaldığını, bu yüzden iki alanda tansiyonu yükseltebileceğini, bu alanlardan birinin GSI projesi olduğunu yazmıştık. Atina’nın anlaştığı Fransız şirket, daha önce Türkiye’ye bildirimde bulunacağı yönünde işaretler veriyordu, ancak Libya’daki gelişme nedeniyle Atina fikrini değiştirebilirdi (Bknz. Büyük Libya hamlesi ve Türkiye’ye karşı yeni hazırlıklar, 23 Ekim.)

FİDAN’DAN “HER ŞEY YOLUNDA” MESAJI

Libya’daki gelişme Ankara için büyük bir kazanımdı, bunun konsolide edilmesi gerekiyordu. Dolayısıyla Doğu Akdeniz’de gerilimin artmaması iyi olurdu. Ama Yunanistan’ın “kötü emsal” oluşturacak bir adım atmasının da önüne geçilmeliydi. Dışişleri Bakanı Fidan, tam bu süreçte tansiyonu düşürecek ama Türkiye’nin kararlılığını vurgulayacak şu açıklamayı yaptı: “İstediğimiz tek şey, denizde araştırma yapmakta olan bir geminin bize yalnızca sözlü bildirim değil, ‘Belirli bir bölgede belirli faaliyetlerde bulunacağız. Bunlar da koordinatları’ diye belirtilen bir yazılı bildirim göndermesi. Daha fazla bir şey istemiyoruz. Bu koşullarla projeye karşı çıkmıyoruz. Biz pozitifiz.”

Gelinen noktada, Libya’daki büyük gelişmenin ardından, Yunanistan’ın projeyi ilerletmek için karar aldığı anlaşılıyor. Yunan makamları 6 Kasım’da araştırma iznini onayladı. NAVTEX yayımladılar. Aynı zamanda Fransız şirketlerin Türkiye’den izin istemeyeceği mesajını verdiler. Ankara, Yunanistan’ın duyurusuna karşı NAVTEX’le yanıt verdi. Dışişleri Bakanlığı “Fransız bayraklı geminin, yürütmeyi planladığı faaliyetin kıta sahanlığımız sınırları dahilinde kalan kısmı için uluslararası deniz hukukunun yerleşik hükümleri uyarınca ülkemizden alınması gereken muvafakatla ilgili süreç henüz tamamlanmamıştır. Uluslararası hukuktan kaynaklanan egemenlik haklarımızı koruma konusundaki kararlılığımız tamdır” dedi.

Peki, son durum nedir? Diplomatik kaynaklarıma sordum. Öğrendim ki… Projeyi yürütecek Fransız şirketle Türkiye’nin ilişkileri iyi. Bu şirketin Türkiye’de de yatırımları olduğu söyleniyor. Ankara ile aralarını bozmak istemiyorlar. Ankara-Paris arasında da bu konuda sağlıklı bir iletişim var. Paris’le daha önce varılan mutabakat, çalışma başlamadan önce Ankara’ya yazılı bildirimde bulunulmasıydı. Duydum ki… Bu bildirim Fransa tarafından resmi kanallar aracılığıyla, yazılı olarak yapılmış. Bildirimin içeriğini bilmiyorum. Ankara’nın beklentileri karşılandı mı, onu önümüzdeki günlerde göreceğiz. Ama Dışişleri Bakanı Fidan’ın bir Yunan meslektaşımızın konuyla ilgili sorusuna “Her şey yolunda” yanıtı vermesi muhtemelen bununla ilgilidir.