Soru ve cevaplarla EYT'de son durum: Yaş sınırı olacak mı kimleri kapsıyor?

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) konusu ilk ortaya atıldığı günden bugüne çok aşama kaydedildi ve artık sona yaklaşıldı.

EYT için yasal düzenlemenin birkaç gün içinde açıklanması bekleniyor. Düzenleme daha sonra Meclis'e gidecek. Milyonlarca kişiyi yakından ilgilendiren düzenleme konusunda çok sayıda sorunun yanıtı aranıyor. İşte o soruların yanıtları...

EYT NEDİR?

8 Eylül 1999 tarihinden önce, erkek 25, kadın ise 20 yıllık sigortalılık süresini doldurduktan sonra 5 bin gün primi de tamamladıysa hemen emekli olabiliyordu. Yine Bağ-Kur'da ise kadınlar için 7 bin 200 gün erkekler için ise 9 bin gün prim şartı bulunuyordu.

8 Eylül 1999 tarihine kadar geçerli olan emeklilik yaş, yıl ve prim şartları yeni bir kanunla birden değişti. O dönemde çalışma hayatında olanların emeklilik şartları da bu kanuna göre yeniden düzenlendi.

1999 yasasıyla beraber SSK'lı kadınlar 20 yıl 5 bin-5 bin 975 gün, erkekler ise 25 yıl 5 bin-5 bin 975 gün prim ile emekli olmayı beklerken erkekler 58, kadınlar ise 56'yı bulan yaş şartı ile karşılaştı.

Şimdi bu kapsama giren çalışanlar kanun çıkmadan önceki haklarının kendilerine aynen verilmesini istiyor. Böylelikle daha erken emekli olma talebinde bulunuyor.

EMEKLİLİK KRİTERLERİ NEDİR?

Normal şartlarda emeklilikte üç şart aranıyor. Yaş, sigortalılık yılı ve prim gün sayısı. Bunlardan biri eksik olunca emekli olunamıyor.

EYT'LİLER NE İSTİYOR?

8 Eylül 1999 öncesi sigortalı çalışmaya başlayanlar, kaybettikleri hakkı elde ederek o tarihteki prim günü ve sigortalılık süresi koşulları ile emekli olabilmek istiyor.

EYT'LİLER KAÇ KİŞİ?

Emeklilikte Yaşa Takılanlar kapsamında yaklaşık 1 milyon 900 bin kişi var.

EYT'DE SON DURUM NE?

Prim ve gün şartı belirtilen tarih öncesindeki ile aynı olacak. EYT’de prim gün şartı 5 bin iş günü olarak kesinleşirken, yıl şartı da kadınlarda 20 yıl erkeklerde de 25 yıl olarak öne çıktı.

EYT'DE YAŞ SINIRI KALKACAK MI?

EYT’lilerin beklentisi yaş sınırının olmaması doğrulusunda ancak bu konu henüz netlik kazanmadı. Komuoyunda kadınlarda 48, erkeklerde 50 yaş konuşulmaya başladı. EYT’de yaş sınırı olasılığı masada.

EYT'DEKİ KARAR NE ZAMAN AÇIKLANACAK?

EYT ile ilgili karar yeni yıla girmeden önce açıklanacak.

EYT’LİLER EMEKLİ OLDUKLARINDA ÇALIŞMAYA DEVAM EDECEKLER Mİ?

İsteyenler işlerine devam edebilecek. Burada işverenle işçi arasındaki sözleşme ortadan kalkar. Bu durumda işveren isterse bir bölüm çalışanla devam eder, istemezse devam etmez. Emekli olanların tamamını da istemeleri durumunda çalıştırabilir.

EYT'LİLERİN KIDEM TAZMİNATI NASIL HESAP EDİLECEK?

EYT'liler de mevcut sisteme göre kıdem tazminatı alacak. Emekli olan çalışanlar son işyerindeki çalışma süresi için kıdem tazminatı alacaklar. Her bir çalışma yılı için 30 günlük (brüt) ücreti tutarında kıdem tazminatı verilecek.

Mevcut asgari ücretle birlikte asgari ücretlinin kıdem tazminatı tavanı 10 bin 008 lira olacak. Asgari ücretle 5 yıldır aynı işyerinde çalışanın kıdem tazminatı şu an 32 bin 355 lira olarak hesaplanıyor. 5 yıl süreyle bir işyerinde çalışan asgari ücretli yeni yıldan itibaren 50 bin 40 lira kıdem tazminatı alacak.

Kıdem tazminat tavanı tutarı ise asgari ücrete göre belirlenmiyor. Kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenen emeklilik ikramiyesini aşamayacağı yasayla belirlenmiş durumda. Kıdem tazminatı tavanı halen 15 bin 371 lira olarak uygulanıyor. Bu rakam ocak ayında yeniden belirlenecek.

EYT’LİLER EMEKLİ OLDUKLARINDA İŞVERENLER KIDEM TAZMİNATLARINI ÖDERKEN DESTEK ALACAKLAR MI?

Devlet işverene EYT'li olan çalışanlarına ödeme yaparken kolaylık sağlanması açısından kredi desteği sağlayacak.

EYT’LİLER GEÇMİŞ DÖNEMLERİ BORÇLANABİLECEKLER Mİ?

Bu konuda açıklama yapan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, borçluluk kapsamının belirtilen tarihten önceye yürütülemeyeceğini belirtti.

Sigortalılık süresi esas sayılıyor. Bakan Bilgin'in açıklamalarına göre, sigortalılıktan önceki tarihlerdeki borçlanma sigortalılığı geri götürmüyor, sadece prim gün sayısı açısından katkı sağlıyor.

Ayrıca sigortalılık başlangıç tarihi için de resmiyete kavuşmamış stajlılık süresini kapsamayacağı aktarıldı.

Primi yetmeyenler, eksik sürelerini tamamlama telaşına düştü. Uzmanlar da eksik günlerin borçlanarak tamamlanmasını öneriyor. Borçlanma doğum, askerlik, staj ve yurt dışı borçlanmasıyla mümkün oluyor.

EYT’den yararlanmak isteyen ve prim ihtiyacı olanlar bu süreleri canlandırabilir yani ‘ihya’sını gerçekleştirebilir.

EYT’den yararlanmak isteyen çalışanlar hizmet birleştirme de yapılıyor.

8 EYLÜL 1999’DAN ÖNCE SİGORTASI YAPILMAYANLARIN DURUMU NE?

8 Eylül 1999’dan önce çalıştığı halde sigortası yapılmayanlar veya bu tarihten başlatılanlar da kapsama girmek istiyor ancak kendilerine umut olacak bir açıklama yapılmadı.

Bu durumdakilerin bir kısmı da “hizmet tespit davası” seçeneğine yöneldi.

EYT'DE BAŞVURU SÜRECİ NASIL OLACAK?

EYT çalışmasının aralık ayında TBMM'den çıkıp ocak ayında yasalaşırsa başvuru sürecine girilecek. Bundan sonra prim ve süresi dolmuş hak sahibi EYT'liler kendi seçtikleri bir tarihte ya da şartları tamamladıkları tarihte SGK'ya başvurarak emeklilik talep edebilecek.

EYT'LİLER EMEKLİ OLMAZSA HAKLARINI KAYBEDER Mİ?

EYT'liler emeklilik haklarını elde ettikten sonra emekli olmazlarsa da hakları kaybolmayacak.

KISMİ EMEKLİLİK NEDİR?

8 Eylül 1999 öncesinde geçerli olan düzenlemeye göre 3 bin 600 prim günü, 15 yıl sigortalılık süresi ve kadınlarda 50, erkeklerde 55 yaşını dolduran SSK'lı çalışanlar kısmi emekli olabiliyordu.

Yine yaş şartları ve sigortalılık yılları aynı olmakla beraber 5 bin 400 prim gününü tamamlayan Bağ-Kur'ular'da kısmi emeklilikten yararlanabiliyordu.

EYT ile eski düzenlemede elde edilen ancak 8 Eylül 1999 sonrası ortadan kalkan tüm hakların geri gelmesi gündeme gelince kısmi emeklilik hakkı da gündeme geldi.

EYT ile bu hak tanınırsa 15 yıl sigortalılık erkeklerde 55 kadınlarda 50 yaş şartı ile EYT'den yararlanabilecek SSK'lılar 3 bin 600, Bağ-Kur'lular ise 5 bin 400 günle kısmen emekli olabilecekler.