Göbeğiniz alarm veriyor

Columbia Üniversitesi'nden Profesör Dr. Özgen Doğan, New York Presbyterian ve Long Island College hastanelerinde kardiyolog olarak çalışıyor. Özgen, Prof. Dr. Mehmet Öz gibi mesleğine yurtdışında devam ediyor. Ayrıca Öz'le çok yakın arkadaş olan Prof. Doğan, zaman zaman konferans vermek için Türkiye'ye geliyor. Doğan'la kalbine değer vermek isteyenler için bir röportaj yaptım. Ayrıca 'Koridor Yayınlarından çıkan' Kalbim Doktoruma bir sorum var' adlı kitabında da kalp ve damar tıkanıklığına kadar merak ettiklerinize cevap bulabilirsiniz.

10-12 gen kalp hastalığı riskini arttırır. Genlerin bazıları damar çeperini bozar; diğerleri yangıyı arttırır. Bazıları ise kolesterolü yükseltip damar çeperine daha fazla zarar vermesine neden olur. Bu genler kalp hastalığına yakalanma riskini %1 arttırır; diğer faktörler ise çevreseldir.

Kanımızdaki kolesterol damar çeperinin katlarına girer. Bağışıklık sistemimiz bunu bir saldırı olarak algılar ve makrofaj denen hücreleri oraya gönderir. Makrofajlar kötü kolesterolü emer ve köpük hücre adını alır. Köpük hücreler plakların büyük bir bölümünü oluştururlar. Düz kas hücreleri damarın çeperini kayganlaştırmak ve düzeltmek için plakanın üzerine bir örtü gibi oturur. Fakat kötü köpük hücreler örtüyü zayıflatır. Bu örtü yırtılırsa plakadan salgılanan maddeler kana karışır ve akan kanın pıhtılaşmasına neden olur. Damarı pıhtı ile tıkanan kişi kriz geçirir.

Şeker hastalığı kalp krizi riskini kadınlarda 4, erkeklerde 2 kat arttırır. Yüksek tansiyon ise kalp krizi riskini kadınlarda 2, erkeklerde 3 kat arttırır. İyi kolesterolün (HDL) düşük olması ve kötü kolesterolün yüksek olması kalp krizi riskini 4 kat arttırır. Stres ve depresyon riski 3 katına çıkarır. Sağlıklı diyet riski %30 düşürür. Göbek şişmanlığı 2 katına çıkarır.

Kalp krizi sırasında kapanmış damarlar stent ile açılır. Bu hayat kurtaran bir müdahaledir. Bunun dışında kalp krizinden şikayetiniz olmasa da göğüs ağrısı veya nefes darlığı çekiyor ve yürümekte zorlanıyorsanız, stent konabilir. By-pass ameliyatı sol damar iki dalı vermeden tıkanıklık oluşmuşsa uygun tedavi biçimi olabilir. Ameliyat olmak istemiyorsanız bu bölüme stent taktırabilirsiniz. Benim çalıştığım hastahanede anjiyo olan hastaların % 94'üne ilaç veya stent uygulanıyor; % 6'sı ise by-pass ameliyatı oluyor.

Ani kalp ölümleri erkeklerde % 50, kadınlarda % 64 oranında, herhangi bir belirti görülmeden gerçekleşiyor. Bu yüzden zamanında doktora görünmek ölümleri azaltmak için çok önemli.

Normal tansiyon 12/8 cmHg'den az olmalı. Bu ölçüm her yaş grubundan kadın ve erkek için aynıdır ve değişmez. “Ben yetmiş beş yaşındayım, daha yüksek olsa da olur” dememek lazım. 12-14/8-9 arası yüksek tansiyona eğilim, 14-15/9-10 arası birinci devre yüksek tansiyon, 16/10 üstü ise ikinci devre yüksek tansiyon olarak değerlendirilir.

Şeker hastalığı veya böbrek yetmezliği sorununuz varsa tansiyon 12/7,5'in altında olmalıdır.

Altmış yaşın üstündeyseniz büyük rakam daha önemlidir.

Her büyük rakamın “iki” artışı ve küçük rakamın “bir” artışı kalp hastalığı riskini iki katına çıkarır. Tansiyonunuz ne kadar düşükse o kadar iyisiniz. Yüksek tansiyon sorunu olup da tedavi olmayanların ömrü ortalama beş yıl kısalır.

En önemli risk faktörü yüksek tansiyondur. Öldürmez ama süründürür. Tansiyonunuzu kontrol ederek felç riskinizi % 40 azaltabilirsiniz.

Oturduktan 5 dakika sonra yapılması ve hastanın 30 dakika öncesine kadar çay, kahve ve sigara içmemiş olması lazım. Tansiyon aletinin ise kolun % 80'ni iki kat sarması lazım. Alet küçük olursa tansiyon yüksek çıkabilir. Sandalyede otururken kol göğüs hizasında olmalı. Eğer evde kullanmak üzere elektronik alet alacaksanız daha iyi sonuç vermesi açısından dirsek üstüne uygulananları tercih edebilirsiniz.

Önerebileceğim ilaç Metildopa. Eskiden beri kullanılageldiği için hamilelerdeki güvenilirliği biliniyor. Diğer ilaçlardan uzak durmanız lazım.

Günlük almanız gereken tuz miktarı bir çay kaşığını geçmemeli. Sofrada yemeğinize tuz atmayın. Alışveriş ederken özellikle hazır çorba, peynir, cips, pizza ve tuzlu fıstık, ketçap, salam, sosis, sucuk, hazır hardal, turşu ve paketlenmiş yiyeceklerde çok fazla tuz olduğunu hatırlayın. Damak zevkimiz tuzsuz yiyeceklere genellikle üç hafta sonra alışır. Limon suyu, biber, sirke, sarımsak ve bazı acılı sosları kullanabilirsiniz.

Egzersiz her derde devadır. Haftanın beş günü 30 dakika yürüyüş yapabilir ya da yüzebilirsiniz. Bu sayede tansiyonunuz 14'e düşer. Halter, dalma, boks gibi sporlar tansiyon hastalarına pek tavsiye edilmez. Egzersiz sırasında nefes darlığı, ağrı veya sıcak basması oluyorsa egzersiz seviyenizi azaltın ya da dinlenin.

En iyisi sabah kalkar kalkmaz. Vücut yeni güne hazırlanırken tansiyonu arttıran hormonlar salgılamaya başlar. Kalp krizlerinin çoğu sabahın erken saatlerinde olur. Özellikle idrar söktürücü kullanıyorsanız gece birkaç kez uyanıp tuvalete taşınmamak için tansiyon ilaçlarını yatarken almamanızda fayda var. Yoksa o uykudan hayır gelmez.

Japonya'da yapılan bir araştırma uykusuzluğun tansiyonu arttırdığını gösterdi.