Mermiden güçlü sözler

Malcolm X, ABD modern tarihinin en tartışmalı isimlerinden biri. Şubat 1965’te şehit edilen Malcolm X’in suikastinin perde arkasının hala daha karanlıkta kalması, bu suikastte parmağı olanların belirlenememiş olması bu tartışmalarda etkili. Öte yandan Malcolm X şehadetinin hemen ardından adeta unutturulmaya da mahkûm edilmiştir. Suikastin arkasındaki karanlık ortaklık biliyordu ki, Malcolm X sadece varlığıyla değil düşünceleri ile de kurulu düzene tehdit eden bir isimdi. Sürekli değişime açık olan ve kendini geliştiren Malcolm X’in bu kendini yenileme gücü ve mücadeleci ruhu, sistemin sahipleri için gerçek tehlikeydi. Bu güç ve ruh Malcolm’un özellikle Hac vecibesini gerçekleştirdikten sonra daha enternasyonal bir nitelik de kazanmıştı. O yüzden hem durdurulmalı hem de unutturulmalıydı. Şubat 1965’ten sonra ABD’deki Afro-Amerikan hareketinin ruhu ve bilinci diyebileceğimiz isme ilişkin her türlü bilginin üzeri itinayla kapatılmaya çalışıldı. Ne var ki onun ruhu, sesi çoktan başta Amerika’nın sokakları olmak üzere dünyanın dört bir köşesini ele geçirmişti. Ülkemizde de Malcolm X’in Müslüman bir mücadele insanı olarak son 30 yılda yapılan yayınlar yoluyla tanınmıştır.

AYNI KADERİ PAYLAŞTILAR

ABD’ye sığmayan ama dünyanın sahiplendiği Malcolm X üzerine yapılan her yayın, İslam adına konuşan bu mücadele insanının tanınmasına ve unutulmamasına katkı sağlayacağına inanıyorum. Bu yayınlardan birisi de yakın zamanda Türkçemize kazandırılan “Ölümden Dönüş Malcolm X ve Ben” adlı eser. Kitap, Malcolm Little, Malcolm X ve El Hac Malik el Şahbaz dönemlerine yakından şahitlik eden, Afro-Amerikan mücadelenin önde gelen bir diğer önemli ismi Hakim Cemal’in otobiyografisi olduğu kadar, Malcolm’un Nation of Islam döneminden şehadetine kadar geçen dönemi içeren bir tarihi vesika. Hakim Cemal (Allen Donaldson), tıpkı Malcolm X gibi ABD’nin arka sokaklarında hayatını tüketme noktasından İslamla tanışan ve sonrasında ülkedeki siyahi hareketin önsaflarına tırmanan bir serüvene sahip. Hakim Cemal de tıpkı Malcolm gibi ön safta olmasının bedelini 1 Mayıs 1973’te evinde uğradığı suikastle ödedi. ABD’deki Afro-Amerikan direniş örgütü Kara Panterler’in kurucu ve liderlerinden biri olan ve Malcolm’un mirasını kurduğu kurumlar ile yaşatmaya çalışan Hakim’in öldürülmesinin arkasındaki sır perdesi de henüz kalkmış değil.

KARŞILAŞTIRMALI OKUMA

Malcolm X’in kuzeniyle evli olan bu yolla akrabalık bağları da bulunan Hakim Cemal’in kitabını iki bölüme ayırmak mümkün. İlk bölümde Cemal, kendi karanlık geçmişine, “Ölüm” diye nitelendirdiği sürece dair ayrıntıları ve o sırada Malcolm X’in “Malcolm Little” diye tanındığı döneme dair detaylara yer veriyor. Okuyucuların da bildiği üzere Malcolm X’in Alex Haley imzalı otobiyografisinde de, hayatının karanlık dönemine ilgili bilgiler de paylaşılmaktadır. Bu çerçevede Cemal’in kitabı bizlere bir karşılaştırma imkanı sunuyor. Ancak kitabın ikinci bölümü diye nitelendirebileceğimiz Hakim Cemal’in, Nation of Islam ve bu yapı içerisinde Malcolm X ile tanışmasının ardından yaşadıklarını bize aktardığı sayfalar. Bu sayfalarda Cemal’in Malcolm X ile diyaloglarına ve Malcolm X’i kitleleri şaha kaldıran, arkasından sürükleyen coşkulu konuşmalarının dökümüyle karşılaşıyoruz. Bu belge niteliğindeki sayfalar bize Malcolm X’in zihin dünyasına daha yakından şahitlik etmemize ve adeta onun düşünceleriyle kelimeler aracılığıyla bağlantı kurmamıza da yardımcı oluyor.

Malcolm X’in, yozlaşmış Nation of Islam’dan ayrılmasıyla kendisini takip eden Hakim Cemal, hayatının sonuna kadar ABD’nin unutturmak için çabaladığı İslam’ın ABD’deki güçlü sesinin mesajını yaşatmak için çabaladı. O sözler ki Hakim Cemal’in de kitabında aktardığı gibi, “Malcolm, parmağını patlamaya hazır bir silah gibi tutuyordu. Ama parmağı değil, suratımızda patlayan, sözleri oldu.” Evet, Malcolm X’in sözleri kurşundan daha etkiliydi…