Askeri darbeler, demokrasiyi kesintiye uğratmasının yanı sıra Türkiye’yi uzun süre de vesayet etkisi altında bıraktı. 1980 askeri darbesinin ardından yazılan anayasa ile yönetilen Türkiye, vesayetin izlerinden kurtulmak istiyor. Sivil bir anayasa için yola çıkan hükümet bu konudaki çalışmalarına devam ediyor. Cumhuriyetin yeni yüzyılında sivil anayasa yapacaklarını belirten Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan son olarak yaptığı bir konuşmada, “Yeni anayasa Türkiye için lüks değil, çok geç kalmış bir ihtiyaçtır. Bu yönde atılacak adımlar, Türkiye Yüzyılı hedefine daha hızlı ulaşmamızı sağlayacaktır” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin 150 yılı aşan anayasalar tarihi, dünyanın köklü demokrasileriyle yarışacak kadar uzun ve karmaşık bir süreci içinde barındırırken, hala 1980 darbesinin ürünü olan anayasa yürürlükte.
ÇAĞRILAR SONUÇSUZ KALDI
1982 Anayasası’nın askeri darbenin ardından kabul edilmesi nedeniyle Türkiye’de özellikle 1987’den bu yana yeni ve sivil anayasa talebi sık sık dile getirildi. Siyasi iktidarlar tarafından konuyla ilgili komisyonlar kuruldu, çalışmalar yapıldı ancak yeni anayasa konusunda sonuç alınamadı. AK Parti hükümetleri döneminde de yeni anayasa çalışmasına yönelik çağrılar sonucu 2007’de Prof. Dr. Ergun Özbudun başkanlığında bilim komisyonu kuruldu. Bilim komisyonu, 2007’de 137 maddeden oluşan “Anayasa Önerisi Taslağı” hazırladı ancak TBMM’de yeni anayasa için bir komisyon oluşturulamadı. TBMM Başkanlarından Köksal Toptan’ın 2008’de, Cemil Çiçek’in 2013’te, İsmail Kahraman’ın ise 2016’da yeni anayasa hazırlanmasına yönelik çağrıları da sonuçsuz kaldı.
REFORMLARA İMZA ATILDI
İlki 1987’de ve sonuncusu 2017’de olmak üzere darbe anayasası 23 kez değiştirilirken bu değişikliklerden 19’u uygulamaya geçti. Yapılan değişikliklerle önemli reformlara imza atıldı. Böylelikle vesayet anayasasının kısıtlayıcı maddeleri değiştirildi. Siyasal katılımı daraltan yasaklar kaldırıldı, siyasi parti özgürlüğü genişletildi, temel hak ve özgürlükler anayasa ile güvence altına alındı.
EN KÖKLÜ DEĞİŞİM YÖNETİM ŞEKLİ
Anayasa’da yapılan köklü reformlardan biri de 2017 yılında oldu. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişle birlikte Türkiye’nin yönetim şekli değişti. Yapılan değişiklik ile hükümet sisteminden kaynaklanan vesayetçi girişimlere son vermeyi amaçlayan yeni bir siyasal sistem getirildi.
ANTİDEMOKRATİK GÖLGEDEN KURTULACAK
Vesayet prangalarını birer birer atan Türkiye, artık halkın çoğunluğunun taleplerinin yer aldığı yeni özgürlükçü bir sivil anayasa istiyor. Yapılan değişikliklere rağmen darbeci rejimin anayasasının kalıntıları halen devam ediyor. Türkiye’nin artık demokratik ve katılımcı bir usulle yeni baştan bir sivil anayasa planlanıyor. Bu kapsamda anayasa çalıştayları düzenlenerek kapsayıcı bir oluşturulacak. Yeni anayasa ile Türkiye 12 Eylül 1980 Darbesi’nin otoriter ve antidemokratik gölgesinden kurtulacak.
ANAYASA KONUSUNDA GEREKLİ TECRÜBE OLUŞTU
12 Eylül darbesi ile yüzleşen Türkiye 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile darbecileri yargılasa da darbecilerin mahkum ettiği anayasa ile yönetiliyor. Anayasanın bazı maddelerinde yapılan değişiklikle darbenin etkisinden kurtulmanın mümkün olmadığı ortaya çıktı. Mevcut anayasal birikim ve uzun süredir devam eden arayışlar yeni, sivil ve demokratik bir anayasanın yapılması için gereken tecrübenin oluşmasını sağladı.
MECLİS ANAYASA YAPMA GÜCÜNE SAHİP
Anayasa değişikliği için hükümet, TBMM’de tam uzlaşı istiyor. Bu kapsamda Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, TBMM’deki tüm siyasi partilerin kapısını çaldı. “Türkiye Büyük Millet Meclisi anayasa yapma yetkisine de gücüne de sahiptir” diyen Kurtulmuş sivil ve katılımcı anayasa için partilerle görüşmesini sürdürüyor.
GEÇ KALMIŞ İHTİYAÇ
Cumhurbaşkanı Erdoğan da yeni sisteme geçilmesinin ardından yeni anayasa çağrılarını gündeme getirmiş, cumhuriyetin yeni yüzyılında yeni anayasa çağrısı yaptı. Erdoğan son olarak da, Türkiye’nin demokratikleşme ve özgürlükçü bir anayasa yolunda çok geç kaldığını belirterek, “Yeni anayasa Türkiye için lüks değil, çok geç kalmış bir ihtiyaçtır. Bu yönde atılacak adımlar, Türkiye Yüzyılı hedefine daha hızlı ulaşmamızı sağlayacaktır” diye konuştu.
1982 Anayasası 23 kez değiştirildi
- Çeşitli dönemlerde 23 kez değiştirilen Anayasa’da yapılan en önemli değişikliklerden biri idam cezasının kaldırılması oldu. TBMM tarafından 7 Mayıs 2004’te, 1982 Anayasası’nın 10 maddesi değiştirildi. Anayasanın 38. maddesinde yapılan değişiklikle “ölüm cezası” anayasadan tamamen çıkarıldı, tüm suçlar için ölüm cezası kaldırıldı.
Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi
- 21 Ekim 2007’de yapılan halk oylamasıyla Anayasa’da yine önemli değişiklikler yapıldı. Cumhurbaşkanının halk tarafından ve 5 artı 5 sistemiyle seçilmesini öngören düzenlemenin de aralarında yer aldığı anayasa değişiklikleri 21 Ekim 2007’de yapılan halk oylamasıyla kabul edildi.
Darbecilere yargı yolu açıldı
- 1982 Anayasası için 12 Eylül 2010’da bir kez daha referanduma gidildi. Halkın çoğunluğunun “evet” oyu vermesi sonucu 26 maddelik değişiklikler kabul edildi. 12 Eylül askeri müdahalesinin 30. yılında kabul edilen değişiklikle Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile bu dönemde kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi’nde görev alanların yargılanmasını önleyen geçici 15. madde yürürlükten kaldırıldı, AYM’ye bireysel başvuru hakkı, 23 Eylül 2012’den itibaren uygulanmaya başlandı.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
- Türkiye, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ni getiren anayasa değişikliğini oylamak için ise 16 Nisan 2017’de sandık başına gitti. Türkiye genelinde sandıklardan yüzde 51,41 “evet”, yüzde 48,59 “hayır” oyu çıktı. Bu halk oylamasıyla 1982 Anayasası’nın 18 maddesi değiştirildi. Parlamenter Sistem yerine Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi getirildi, cumhurbaşkanının yetkileri yeniden belirlendi, milletvekili sayısı 550’den 600’e çıkarıldı, milletvekili seçilebilme yaşı 25’ten 18’e indirildi.
Yamalı bohça
- Tüm bu değişikliklerle, 1982 Anayasası’nın 179 maddesi çeşitli dönemlerde 23 kez yapılan düzenlemelerle değiştirildi, 44 maddesi yürürlükten kaldırıldı. Anayasa, toplam 223 yerine yapılan müdahale nedeniyle sivil toplum örgütü temsilcilerinden siyasetçilere kadar sık sık “yamalı bohça” olarak nitelendirildi.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.