İstanbul'da bavul ticaretiyle adını duyuran Laleli'nin ara sokaklarına girmek cesaret istiyor. Başınıza bir şey geleceği için değil, dilini bilmediğiniz yabancı bir ülkenin sokaklarında geziniyormuş hissi verdiği için endişeleniyorsunuz. Çoğu kez İngilizce, Arapça ve Rusya'nın popüler dil olduğu Laleli'nin nabzını İngilizce tutmak zorunda kaldık. Gazeteciyim deyince susan, 'tez hazırlayan öğrenciyim' deyince bülbül kesilen esnafın anlattıklarını özetlemek gerekirse 'Laleli bildiğiniz gibi.' Bir 'kadın gözüyle' Laleli'de ne gördün diye sorarsanız bir mağazada kıyafet denemesi yaparken muhabbet ettiğimiz tezgâhtar kızın ağzından anlatayım: "Bizim insanımız çok nadir gelir. Kendilerini turist gibi hissediyorlar. Ama gidip Nişantaşılarda aynı elbiseye onlarca para vermeye acımazlar." Bir de Laleli'yi anlatırken Aksaray'ı, Yenikapı'yı ayrı tutmamak gerekiyor. Artık otobüste yaşlılara yer verecek kadar bizden biri olan Afrikalı göçmenler, beyaz turistleriyle ünlü Laleli'de Birleşmiş Milletler havası estiriyor.
Yolda yürürken bir vitrine takılıyor gözüm, tutamıyorum kendimi ve içeriye dalıyorum. Çeşitten ve kalabalıktan başım dönüyor bir an... Sanırsınız bedava dağıtıyorlar. Herkesin kollarında süslü, taşlı, kabarık, renkli elbiseler dolu. Ben de denemek için bir tanesine yelteniyorum. Maksat satış yapan kızla muhabbet kurmak... Kıyafeti denerken bir yandan da kıza 'Neden burası bu kadar kalabalık?' diye soruyorum. Tezgâhtar kız yıllardır bu anı bekliyormuş gibi başlıyor anlatmaya: "Burası hep böyle. Nişantaşı'na göre çok ucuz. Kendi ülkelerinde zaten bunları bulamıyorlar. Çoğu satmak için alıyor. Mesela Bulgarlar gelir, poşet poşet alır giderler. Afrika ülkelerinden gelenler de öyle... Kazakistanlılar, Özbekler, Ruslar, Araplar ise kendileri için alıyorlar. Evde ya da özel bir yerde giymek için." Ya Türkler? diye araya girince tezgahtar devam ediyor: "Bizim insanımız çok nadir gelir. Türkler kendilerini Laleli'de turist gibi hissediyorlarmış. Huzursuz oluyorlarmış. Gelenler öyle diyor. Ama gidip Nişantaşılarda aynı elbiseye onlarca para vermeye acımazlar."
Satış elemanı sözlerini bitirince Nişantaşı'ndan alma olayına hak veriyorum ama insan kendini burada gerçekten turist gibi hissediyor. Hatta yabancı gibi davranırsan işin daha rahat! Ayrıca etraftaki tek Türkçe tabelalar büfelere, tramvay durağına ait diyebilirim. Birkaç esnaftan görüş almak istiyorum, gazeteci olduğun için çekiniyorlar. Ben de daha sonra gittiğim yerlerde İngilizce konuşuyorum ve bir tez hazırladığımı söylüyorum. Sonra konuştular da konuştular! Neler anlatmadılar ki, hem devletin ticaret politikasını eleştiriyorlar, hem kendilerinin de sahip çıkamadıklarını söylüyorlar. Bazı esnafı ticareti başka 'ahlaksız' işlere alet etmekle suçluyorlar. Anlayacağınız onların da kafası hayli karışık. Ama şu bir gerçek ki Laleli ticaretin merkezi olmaya devam edecek gibi. Bunu en çok gezerken hissediyor insan. Her yer otel olmuş. Kumkapı-Kadırga civarındaki yüzüne bile bakmayacağınız derme çatma evler geceliği 200 TL'den satılıyor. Böyle vahim durumdaki evlerin otel diye satılması da daha ilginç! Turist internetten satın alıp geliyor, bir bakıyor gördüğü 'otelin' internete koyulan fotoğraflarla alakası yok. Öte yandan Laleli civarındaki oteller dünya markalarını ağırlıyor. Edebiyat Fakültesi'nin karşısındaki alan Talimhane gibi yenilenmiş.
Aksaray'da Afrikalı göçmenlerin yoğunluğu göze çarpıyor. Uzun zamandır Kumkapı- Aksaray civarında yaşayanlarla, alışveriş için gelenlerin arasındaki bariz fark var aslında. Turistler aheste aheste alışveriş yaparak Laleli sokaklarını arşınlıyorlar. Dışarıya atılmış masalarda Araplar çoğunlukta. Esnafın çoğu Arapça, Rusça, İngilizce menü okuyor. İnsan bir an 'Ben nereye geldim' demeden edemiyor. Turistler mi aylak aylak dolanıyor ben mi şaşkın şaşkın yürüyorum belli değil. Otobüs durağı dikkatimi çekiyor. Havaalanından farksız, her milletten insan var. Ben de dayanamıyorum 70KY Yenikapı-Kurtuluş otobüsüne atlıyorum. İçeride hangi ülkeden insan arasanız var. Aksaray'a kadar sürekli yabancılar biniyor. Ancak Unkapanı'na geldiğimizde Türkler binmeye başlıyor. Bir tarafımda Kırımlılar, bir tarafımda Ganalılar oturuyor. Ganalı kızlar çok çekingen. Sohbet etmeye yakınlık göstermeye çalışıyorum, yok olmuyor. Dayanamıyorum direk soruyorum 'Neden Türkiye'ye geldiniz?' diye, sadece turistik amaçlı diyorlar. Turistler ama otobüse binen yaşlı amcaya yer verecek kadar da 'yerliler'.
Esnaflar semtlerin can damarlarından biridirler. Yılların verdiği tecrübeyle tüm hikayenin özetini anlatmaya kadirdirler. Taşhan'ın sahibi Kemal Ocak da böyle biri... Binbir Gece ve Ustura Kemal dizilerinden aşina olduğumuz Taşhan'ın sahibi Kemal Ocak, Laleli esnafını ve çevresini iyi tanıyor. 1987'den beri Laleli'de. Taşhan'ın içinde Kemal Bey'in de bir restoranı var. Bizi de turistlerin de uğrak yeri olan bu restoranda ağırladı. Kemal Bey'e lafı çok uzatmadan 'Neden Laleli denince aklımıza hoş şeyler gelmiyor?' sorusunu yöneltiyorum. Gayet açık bir şekilde başlıyor anlatmaya: "Buradaki esnaf zamanında bir takım cahilce işler yaptı. Kimisi yapmaya da devam ediyor. Turistlere günlük kazanımlar için odaklanıyorlar. 'Turistten ne kadar koparabilirsem kârdır' mantığı işliyor. Hâlbuki Rusya ve Türkiye arasındaki ticaret bu kadar küçük ölçekli değildi ki! 20 yıldır gelinen ticari sürecin ölü zamanlarını yaşıyoruz neredeyse. 1995'te Tansu Çiller hükümetini ekonomik krizden kurtaran Laleli olmuştu. Bavul ticareti yapan insanlar dertlerini anlatacak kimse bulamadılar. Ticaret yapmak için mal almaya gelen turisti 'Nataşa' gözüyle görüyorlardı. Ruslar tekstil piyasasında kalite olarak İtalya'dan İspanya'dan çok ileride olduğumuz için buraya geldiklerini söylüyorlardı. Fakat insanlara kalitesiz ve pahalı ürünler sattılar. Esnafın dürüst, ekmeğine saygılı olması lazım."
Dünyanın dört bir yanından gelen kaçak göçmenler Aksaray-Kumkapı arasından her gün mekik dokuyorlar. Kolay değil, binlerce kilometre uzaklardan gelip bir ülkeye sığınmaya çalışmak... Çoğu Kumkapı civarındaki evlerin bodrum katlarında 10-15 kişi yaşıyorlar. Kimisi depolarda yaşam savaşı veriyor. Bu depolar gündüzleri kilitlendiği için, uyanık saatlerini Kumkapı sokaklarında hasret ve açlık içinde geçiriyorlar. Kumkapı'daki derme çatma evlerin camlarında 'Yabancıya kiralık' ilanları var. Çoğu Türkçe bilmiyor. Konuşmak istediğim birkaç göçmen ne ismini ne de nasıl ve nerede yaşadığını açıklamak istemiyor. Çünkü çoğu kaçak ve kayıt dışı işlerde çalışıyorlar. Ganalı bir göçmen: "Burada iyi şartlarda yaşamıyoruz. Ama ülkemize dönüp şiddetin içinde kalmaktan iyidir." sözleriyle durumlarını özetliyor. İlginçtir Kumkapı'daki o meşhur eğlence avlusunun sokakları kaçak göçmenlerin yaşadığı evlere açılıyor. Yani iki sokak arasında bambaşka bir 'hayata tutunma' çabası var... Birleşmiş Milletler'den alınan sayılara göre, Türkiye'de Ağustos 2012 itibarıyla yaklaşık 29 bin sığınmacı BM nezdinde kayıt altına alınmış. Güney sınırına yakın bölgelerde kamplarda ve kendi imkanlarıyla evlerde barınan ve sayıları yaklaşık 125.000 olarak tahmin edilen Suriyeli sığınmacılar bu sayıya dahil değil. Yine aynı şekilde, Kumkapı'daki mülteciler gibi binlerce kayıtsız sığınmacı da bu sayıya dahil değil.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.