Türkiye' de büyüklü küçüklü toplulukların, farklı inanç gruplarının ilk bakışta birbirinden tamamen farklıymış gibi görünen bayramları var. Yanı başımızda oturan Süryanilerin Ninova Orucu'nu, Ermenilerin Varnanants'ını, Rumların Pentikosti'sine şahit olanınız var mı?
Anadolu'nun yüzyıllara dayanan kültürel zenginliğini bir fotoğrafa sığdırmak isteseydiniz nasıl bir portre çizerdiniz bilmiyoruz ama Akdoğan Özkan, Türkiye'de yaşayan birçok farklı topluluğa ait bayramları Kardeş Bayramlar kitabında bir araya toplamış. Sünni ve Alevi Türkler, Kürtler, Zazalar, Ortodoks veya Katolik Ermeniler, Keldaniler, Yezidiler ve diğer grupların özel günleri ve dini bayramlarını bulabileceğiniz kitapta bu bayramların çıkış öyküleri de anlatılmış. Birçoğu eski Anadolu ve Mezopotamya geleneklerinin kalıntılarını taşıyan bu bayramlar topraklarımızın kültür zenginliğini anlamak ve komşularımızın önemli günlerinden haberdar olmak için oldukça önemli. İnkılâp yayınlarından çıkan Kardeş Bayramlar ve Özel Günler isimli kitabın girişinde yazar “Kardeşin bayramını kardeşe emanet etmek için yazdım” diyor.
Anadolulu Rumlar, ruhların cumartesisi anlamına gelen Savvato Ton Psihon ismini verdikleri günde ölmüşlerini anmak için koliva tatlısı pişirip mezarlığa götürüyor. Mezar başında papaz tarafından edilen duadan sonra mezara bir iki kaşık koliva tatlısı dökülüp, kalan kısmını misafirlere ikram ediliyor. Bazı yörelerde ziyaret edilen mezara şarap da dökülüyor. Benzer gelenek Süryaniler ve Türklerde de var. Süryanilerde ölen kişinin yakınları ölüm yıldönümlerinde mezar başında helva dağıtırken, Türklerde ölüm ve ölüm yıldönümünde aynı gelenek uygulanıyor.
Ayios Yeorgios, Hristiyanlarca çok sevilen ve şöhrete ulaşmış bir rahip. Katoliklerin Saint Georges, Ermenilerin ise Surp Kevork olarak isimlendirdiği yortu gününde rahibin isim günü bahar ve doğanın uyanış günü kabul ediliyor. Rumlar Hz İsa'nın göğe yükselişine inandıkları Analipsi gününde mum yakıp, ayinler düzenliyor. Rumlar bu günde helva pişirirler ve bu helvadan yemeyen insanların ruhlarının acı çekeceğine inanırlar. Süryaniler de bugüne Suloko ismini verip kilisede ayin düzenliyor. Hz İsa'nın göğe yükselişinin kutlandığı Paskalya da hayvansal gıdalardan uzak durarak yas tutuluyor.
Yılbaşı bütün toplulukların kutladığı özel bir gün. Hz. İsa'nın sünnetini kutladıkları Protohronia isimli bu günde Rumlar, Vassilopa ismini verdikleri bir çörek pişiriyor. Bu çöreğin hamuruna para konulurken, payına paralı dilim isabet edenin yeni yılda bahtının açık olacağına inanılıyor. Bayram, pek çok topluluk için öncelikle ziyafet sofraları anlamına geliyor. Ermeniler ise Gagant ismini verdikleri yılbaşı gününde bütün aile bireyleri ile bir araya geliyor. Bereket getirdiğine inandıkları yılbaşının ilk günü Ermeni esnaf ve ticaret erbabı, nar tanelerini dükkânlarının etrafına serpiyorlar. Nusayriler olarak bilinen Arap Alevileri de Res-ül Sene ismini verdikleri yılın ilk gününü Hz Musa'nın İbranileri Firavunların zulmünden kurtarmak üzere Mısırdan çıkardığı gün olarak kutluyor.
Bahar bayramı bu toprakların uzun yıllara dayanan bir geleneği. Zazalar ayın ilk haftasında Heftemal ismini verdikleri bu günde şafak sökmeden kalkıp niyaz lokması pişirip, dilek tutuyor ve kurban kesiyor. Kutsal yer ve yatırları ziyaret edip, ölülerin ruhlarına dua ediliyor. Farsça yeni gün anlamına gelen Nevruz'u İranlılar, Türkler, Kürtler, Zazalar ve Azeriler değişik anlamlar yükleyerek kutluyor. Eski İran'da ise Nevruz, hem dünyanın hem de insanın yaratıldığı gün olarak kutlanıyor. Kürt geleneğine göre de, eski Mezopotamya'nın zalim tiranından kurtuldukları gün olduğuna inanılıyor. Aleviler tarafından ise Hz Ali'nin doğum günü olarak kabul edilir ve dualar edilir, cem tutulur. Keldaniler ise şölenle kutladıkları baharda doğa ile iç içe olmak için kırlara tarlalara çıkar, piknik yapıp topluca eğlenirler.
