Karaelmas diyarı Zonguldak, kömürün Türkiye'deki anavatanı. Zonguldak'ı anlamak ve anlatmak için maden işçilerini anlamak gerekiyor. Madencileri anlamak için de maden ocaklarını görmek. Türkiye Taş Kömürü Kurumu (TTK), Zonguldak'ın her şeyi. Bir Ramazan günü yerin yüzlerce metre altında madencilerle birlikte iftar planımız için harekete geçiyoruz. Yıllarca televizyon ekranlarından izlediğimiz ve tanıdığımız madencilerle yerin altında ekmek paralarını kazandıkları yerde onlarla iftar açmak sanırım "Zonguldak'ı biraz daha anlatacaktır bize" diye umuyoruz.
Kurumun 4.5 yıldır başkanlığını yapan Rıfat Dağdelen, bölge halkının çok sevdiği kurumu dinamik hale getirmiş bir bürokrat. Rıfat Bey'den aldığımız izinle soluğu Üzülmez-Asma İşletme Müdürlüğü'nde alıyoruz. İşletme Şefi Ali Hekim Bey'in odasında maden ocaklarıyla ilgili son bilgileri alıyoruz. Yerin 205 metre aşağısında kara elmasın işçileriyle birlikte orucumuzu açacağız. İşletme Şefi Ali Hekim uyarıyor: “Ocakta flaşlı fotoğraf çekmek yasak. Ancak havadaki gazların ölçümünün ardından sınırlı yerlerle çekim yapılabilir." Burada öğreniyoruz ki fotoğraf makinasının flaşı gazları tetikleyebilir ve patlamalara neden olabilir. Havada gazın tehlike oranı yüzde 4. Bu oranda metan gazı ve diğer gaz miktarları aşılmışsa kesinlikle fotoğraf çekmek patlamayı tetikleyici etki yapıyor.
Gideceğimiz yer, yerin 205 metre altındaki '6. ocak.' Nihayet hazırlıklar bitiyor. Adem Günaydın'la birlikte yaklaşık 30 kişi alan bir asansörle maden ocağına doğru iniyoruz. Asansörün yarısının üstü açık. Asansörden büyük hızla ocağa inerken gökyüzü ışıltısının yavaş yavaş kaybolduğunu görmek gerçekten ürkütücü. Sanki ışıkla birlikte hayatın da olmadığı bir yere doğru yolculuğa çıkmış gibi hissediyor insan kendini. Yerin derinliklerine inildiğinde müthiş bir nem ve koku bizi karşılıyor. Kapkara dünya burası. Sanki bir kafesin içine atılmış ve yaşam ışığınız kesilmiş gibi. Havada oksijen oranı oldukça düşük. Oksijenin yerini patlayıcı ve yanıcı özelliklere sahip kömürün çıkartılmasıyla ortaya çıkan metan gazı almış bu kapkara dünyada. Nefes alışveriş sayımız aniden hızlanıyor. Yukarıda uyarıldığımız için hazırlıklıyız. Birçok ocağa hava takviyesi yapılıyor koca koca motorlarla. Çünkü çoğu alanda havadaki oksijen insan hayatı için yeterli seviyeyi bulmuyor.
Maden ocağına asansörle inerek başladığımız yolculuğumuz planlandığı üzere faytonla sürecek. Fayton denilince ben atlı bir araba hayal ederken demirden yapılmış raylı bir mini tren geliyor bizi almaya. Vagonlara atlıyor yola koyuluyoruz. Kafes gibi vagonlar ilerlerken trenin her yerinden sesler geliyor. Artık bu dünyada tek ışık madencilerin kasklarına takılı fenerler. Maden ocağında demiryolu ile seyahatimiz sona eriyor ve yaklaşık 1 saat sürecek yaya yolculuğuna başlıyoruz. Yol artık faytonun gececeği büyüklükte değil ve giderek daha da daralıyor.
Yeraltı dünyasının kendine özgü kuralları var. Örneğin düşmanlık kelimesi tıpkı ışık gibi, yukarıda, madenin kapısında kalıyor. Madenciler, yukarıda birbirleriyle kanlı bıçaklı olsalar bile ocağa girdikten sonra her şey bitiyor. Yer altında sadece kardeşlik var. Kömür kardeşliği… Tacettin Türker Vardiye Teknikeri. Türker "Yeraltında her şey kömürdür. Toprak yoktur. Ocakta herhangi bir durumda herkes birbirine yardıma koşar. Ocakta düşmanlık biter" diyor. Madenciliğe başlayan kişilerin ilk bilmesi gereken şey labirent gibi oyulmuş ocak yollarında kaybolduğunda suyun akış yönünü takip etmek. Suyun akışı devamlı çıkış yönüneymiş. Hatta bu konuda kaybolan madencilere rehberlik edenler de var. Fareler…
Madenciler, ocaklarda her an tehlike ile karşı karşıya. Yol boyu, kemerlerle açılmış yol üzerinde oluşan çatlaklar, "korkuya hazır ol" diyor her adım başı. Çökme durumunda bu iskelet karkaslar bir kibrit çöpü gibi kırılıyormuş.
Uzun bir yolculuğun ardından iftar yapacağımız ocağa ulaşıyoruz. Yemekler kömürün çıkarıldığı ocağın yakınında, üst taban yolunda masanın üzerine konuluyor. Bizim geleceğimiz bildirildiği için sanırım menü oldukça zengin. Konserve yiyeceklerin yanısıra tavuk, peynir, zeytin sofrada başköşedeki yerini çoktan almış. Yemekler hazırlandıktan sonra ezanı merak ediyorum. Okunduğunu nasıl anlayacağız diye. Tam o anda ocağa bağlanmış diyafondan "iftar vakti anonsu" duyuluyor. İftar soframız için diğer ocaklardan madenci misafirlerimiz de katılıyor bize. Meğer adettenmiş ocaklar arasında misafir çağırmalar. Yüzleri isli insanların oruçlarını açtığı iftar yerinde ışık yok. Kaskımızdaki fenerle, sofrayı aydınlatıp, yemekleri seçebiliyoruz. İftar sonrası yemek duası yapılırken eller, kazasız belasız günler ve sofradaki yemeklere şükür için kalkıyor.
Sofrada işletme şefi Ali Hekim ocakta yaşananları anlatıyor bize. "Korkmuyor musunuz?" diyorum. Hekim, “Ocakta tehlike yok süprizler var. Süprizler her yerde var her an bir terslikle karşılaşabilirsiniz" diye cevap veriyor. Hekim konuşurken iftar yaptığımız alanın kömür çıkartılan yerinde kısmi bir göçük meydana geliyor. Hekim "İşte bir süpriz daha" diyor. İftardan sonra 10 metre ilerideki kömür çıkarılma noktasına ulaşıyoruz. Oldukça dar olan bu noktada bir insanın kazmayla çalıştığına inanmak zor. Ama gözlerimiz başka bir şey söylemiyor bize. İşletme Şefi Ali Bey yine uyarıyor "Sakın flaşlı çekim yapma!" Açık söylemek gerekirse ben de korkmaya başlıyorum yavaş yavaş. Yerin 200 metre altında ekmek parası peşinde koşan insanların, madencilerin dünyasını görünce aklımıza yukarıda, yaptıkları işi beğenmeyen ya da kahve köşelerinde ömür geçirip, çalışmayan üretmeyen insanlar geliyor. Madenciler burada hele Ramazan ayında oruçlarını da tutarak adım atmanın dahi zor olduğu iki büklüm bir şekilde kazma vuruyorlar kömüre. Yerin altındaki bu dünya kap kara olsa da, verdiğimiz emek ve yaptıkları iş, kazandığımız para bir o kadar ak ve helal dercesine…
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.