Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
39

Bildirimler

Geleneksel sanatı ötekileştirmeyin

Merve Akbaş04:00, 13/02/2022, Pazar
Yeni Şafak
Leyla Kara’nın çalışmasına sanatseverler de dahil olabiliyor.

Geleneksel sanatlara ait eserleri bir araya getiren ve “Çerçeve İçi Çerçeve Dışı” temasıyla sanatseverleri ağırlayan II. Yeditepe Bienali’nin Nuruosmaniye Mahzen ayağında eseri bulunan sanatçılardan Leyla Kara, geleneksel sanatçıların da günümüzde çağdaş olduğuna dikkat çekiyor. Betül Bilgin ise “Geleneksel kelimesini tüm sanatlar için kullanabiliriz. Böyle bir sınıflandırma ile sanatımızın tanımlanmasını doğru bulmuyorum” diyor.

Yeditepe Bienali “Çerçeve İçi Çerçeve Dışı” temasıyla sanatseverleri ağırlamaya devam ediyor. Bienalin teması ilk günden bu yana oldukça dikkat çekti. Bunun yanında ilk bienalden bu yana devam eden bazı tartışmalar da var.
“Geleneksel sanatın çağdaş yorumlarına nasıl bakılmalı?”
veya “bu eserlerle gelenek arasında nasıl bir bağ kurulabilir?” gibi sorular zihinleri doldurdu. Bienal’in Nuruosmaniye Mahzen ayağının açılması bu tartışmalara da yeni boyutlar getirdi. Nitekim Mahzen’de daha ziyade çağdaş yorumlar, enstelasyonları görmek mümkün. Tüm bu sorularla bienalin dikkat çekici iki işinde imzası bulunan Betül Bilgin ve Leyla Kara’nın kapısını çaldık. Betül Bilgin yaptığı işte Miraç olayını sanatla buluştururken, Leyla Kara İstanbul’un evlerini çalışmasında öne çıkarıyor. Kendileriyle hem bienali nasıl yorumladıklarını hem de kendi eserlerini bu temayla ve sergiyle nasıl ilişkilendirdiklerini konuştuk. Betül Bilgin, “geleneksel” sınıflandırmasının doğru olmadığına dikkat çekerken, Leyla Kara geleneksel sanatçıların da çağdaş olduğunu söyledi.
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/39/resized_cc846-6899e4debetc3bclbilgin.jpg
II. Yeditepe Bienali’nin Nuruosmaniye Mahzen ayağı da geçtiğimiz günlerde açıldı. Temasıyla en başından bu yana dikkat çeken bienal sizce bize neler anlatıyor?
  • Betül Bilgin: Yeditepe Bienali’ne ikinci kez katılıyorum. Birincisinin gerçek anlamda bienal olup olmadığı tartışılmıştı. Sergilerin daha fazla ön planda olması organizasyona festival tadı veriyordu. “Çerçeve İçi Çerçeve Dışı” temasıyla devam eden bu yılki bienalinde ise amaçla daha fazla yaklaşıldığı düşünülebilir. Çerçeve meselesi zaten modernizm ile birlikte gelen tartışmalardan biriydi. Bu konu Batı dünyasında da sıklıkla tartışılıyor. Eserlerin çerçeveye alınması perspektifi olan batı resimlerine daha uygundur. Soyut anlatım dili ile biçimlenen bizim sanatlarımız Tanrı merkezlidir ve paradoks üretir. Bu bağlamda anlam itibariyle de bakan kişileri sınırsız bir algı ve neş’eye götürmektedir. Zihinlerimizde fırtına oluşturmuş olan bu tema ile küratör Berkan Bey, özellikle sergileme biçimi ve çerçevelerin kapatılması ile eser ve bakan kişi arasındaki bu paradoksu bize tekrar sunmuştur.

MİRAÇ’A SANATSAL DOKUNUŞ

Sizin eserlerinizle bienalin teması arasında nasıl bir bağ var?

Betül Bilgin: Ben, 2. Yeditepe Bienali’nin hem Darüzziyafe ayağında da hem de Mahzen’de “miraç” temalı eserler icra ettim. Bu konuyu seçmemin sebebi bienal temasındaki paradoksal yaklaşıma uygun bir hadise olmasıydı. Doğrusu, “Çerçeve İçi Çerçeve Dışı” temasını ilk duyduğumda bunun provokatif bir yaklaşım olduğunu düşündüm. Çünkü iç ve dış tamamen birbirine zıt olan iki kelime olmakla birlikte aynı doğrultuda hareket etmekte idi. Ben de bu iki kelimenin üzerinde durdum ve miraç konusunu seçtim. Miraç, iki şey’i temsil etmektedir. Hem bu alemi hem de öteki alemi. Bunu bir anlamda iç ve dış olarak da tanımlayabiliriz. Bu temadan yola çıkarak biri enstalasyon olmak üzere üç eser ile katılım sağladım. Yunus Emre’nin Miraç tanımlaması olan “An da Var’a Gele” isimli enstelasyon çalışmam ile hissettiklerimi daha iyi anlattığımı düşünüyorum. Konu Miraç ancak mekânımız olan Nuruosmaniye Mahzen’de. Sergi alanına inmeniz gerekiyor. Buradaki zıtlık da benim eserim için oldukça önemli bir detay oldu. Yani çıkış üzerinden kurulan bu kurguya inmiş olduk. Miraç, Kur’an-ı Kerim’de “gece yolculuğu yapma” anlamındaki “s r y” kökünden türeyen “isrâ” kelimesi ile tanımlanmaktadır. Bu bağlamda mekânın karanlık olması mekânla doğrudan ilişkilendirilmiştir. Esere ulaşmak için geçilen dehlizler ise yolculuk esnasındaki aşılan perdeleri hissettirmektedir. Tüm bunların yanında eserlerin ışıklandırılmasından yerleştirilmesine kadar büyük bir emeğin ortaya konulduğunu da belirtmem gerekiyor. Tüm bu detaylar için saatlerce çalışmalar yapıldı. Yani eserleri ortaya çıkaran bu yan unsurlar, özetle küratörümüzün çabasıdır.

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/41/resized_f268c-01fddfc91507_tur_picture_20220121_26717849_26717848.jpg
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/41/resized_48932-76fec8581818_tur_picture_20220107_26586193_26586179.jpg
Bienal İstanbul’un karakteristik alanlarında gerçekleşiyor. Bu bağlamda mekân ve eserler arasında da nasıl bir bağ kurulmalı?
  • Betül Bilgin: Biz bugün bienaldeki eserlerden söz ediyoruz. Oysaki kullanılan mekânların kendiside bir sanat eseridir. Bu bağlamda nasıl bir ilişki kurulmalıdırki ortak bir haz oluşturulsun. Belki de daha önce görme şansımız yada farkında olmadığımız bu mekanlar sanat eserlerinin malzemesi midir? Yoksa sanat eserleri mekânların malzemesidir? Süleymaniye Darüzziyafe ve Nuriosmaniye Mahzen’de yapılan iki uygulamada birbirini yani mekân ve eser ilişkisini bize eşit bir şekilde sunmuştur diyebiliriz. Tabiki Süleymaniye Darüzziyafe’de kurulan kurgu, eserleri bir malzeme gibi düşündürse de yapısının ön planda tutulduğu bu mekânlarda her bir sanat eserinin kendi içinde bireyselleştirdiği aşikârdı. Sanat eseri ve esere bakan kişi arasında özel bir etkileşim alanı belirlenmişti. Bu da eser ve mekânı birbirinden ayırırken bir bütünlüğü de bizlere sağlıyordu. Nuriosmaniye Mahzen’de ise bienal çalışmaları başlar başlamaz, mekân doğrudan eserler üzerinden kurgulanmış Süleymaniye’nin aksine eser ve mekan bir bütün ilişkisi içerisinde birbirini tamamlamıştır.
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/40/resized_bac2a-2f0d61611818_tur_picture_20220107_26586193_26586188.jpg

GELENEKSEL MESELESİ TARTIŞILIYOR

Uzun vadede ve bugün görünen kısmıyla Yeditepe Bienali sizce geleneksel sanatlar üzerinde nasıl bir etki yaratacak?
Betül Bilgin: Bizim kendi içimizde yaptığımız en büyük tartışmalardan bir tanesi geleneksel kelimesinin kullanılıp kullanılmamasıdır. Her sanat dalı kendi içinde bir gelenek ile gelir. Bugün çıkmış bir sanat bile olsa bir süre sonra gelenekleşecektir. Yani “geleneksel” kelimesini tüm sanatlar için kullanabiliriz. Böyle bir sınıflandırma ile sanatımızın tanımlanmasını doğru bulmuyorum. Bugün modernizmin bile tartışıldığı güncel sanat anlayışında kavramsal bir düşünce yapısıyla, sadece elin ürettiği değil gerekirse fabrikada bile üretilebilecek eserlerden söz edilmektedir. Bana göre duygu dünyamız ve görsel hafızamızın sınırlarını zorlayan muhayyilemizin dile getireceği eserler insanlık tarihi boyunca üretildi ve üretilecektir.
Malzeme olarak nelerin seçileceği hususunu zaten zaman belirlemektedir. Geleneksel sanatlar olarak adlandırdığımız ve çağdaş olarak adlandırmaya çalıştığımız sanatları da birbirinden ayırmıyorum. Ayırt etmeye çalıştığımız husus, kendisine ait teknik ve malzemeler ise bu kendi içerisindeki tanımı ile yeterli olacaktır. Lakin şu durumun gözden kaçmaması gerekmektedir. Sanat eserleri birbirinin aynısı da olamaz. Aksi takdirde zanaate dönüşür.
Bizdeki asıl problem, üretilen sanat eserini konuşacak araştırmacılara olan ihtiyaçla başlıyor. Yani sanat felsefecilerine, eleştirmenlerine ihtiyacımız olduğunu söylemem gerek. Sanatçının görevi eser üretmektir. Tartışma, eleştiri ve kritik onun görevi değildir. Biz bugün batıdaki sistem üzerinden sınıflandırmalar ve kategoriler üzerinden sanatımızın değerlendirmesini yapabiliyoruz. Kendi teorilerimizi oluşturabilsek sanatlarımızın hızlı dünya dönüşümünde önemli bir yer almaması mümkün değildir.
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/42/resized_ce576-10307c28leylakaradekupe.jpg

Leyla Kara: Geleneksel sanatçılar günümüzde çağdaş

II. Yeditepe Bienali geleneksel sanatlar için nasıl bir anlam ifade ediyor?
  • Leyla Kara: Bu kez ilkine nazaran daha az mekâna yayıldı. Bir bakımdan da karşımızda “çerçeve içi” ve “çerçeve dışı”ndaki ürünü birbirinden ayıran yalın bir hal var. Genel itibariyle çağdaş işler yapmaktan, eserleri başka boyuta çıkartmaktan ya da insanlara başka bir sunumla geleneksel sanatları anlatmaktan hoşlanan biriyim. Bu sebeple de çerçeve ve çerçeve dışı kavramını, en yalın haliyle algılayarak bakmak istedim. Çerçeve içi, yazmalarda gördüğümüz eserlerin bir levha haline dönüşmüş hali olsun, bunun dışına çıkana da çerçeve dışı dedim. Kendimi ifade etmek isteyerek, “Benim Yerime” isimli eserle bienale dahil oldum. Genel olarak üretim yapıyorken bir biçimde evleri çok sıklıkla kullanıyorum. Aslında bir şeyler anlatmak için minyatür sayısız unsur sunar. O pek çok unsuru kullanmayı ne kadar çok sevsem de hikâyem günün sonunda muhakkak evlere varıyor. Çerçeve dışı konseptle aslında izleyiciyi oyunun içine dahil etmeye çalıştım. Bunun yanında hem geleneksel sanatların sanıldığı kadar kolay olmadığını hem de aynı zamanda sanıldığı kadar zor da olmadığını, bir biçimde herkesin sanatla meşgul olabileceğini ve sanat dediğimiz şeyin iyi bir hesap ve yüksek miktarda sabır gerektirdiğini anlatmak istedim.
https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/02/13/12/43/resized_5bf47-f41148c9evler.jpg

EVLER ÜZERİNDEN AKTARIYORUM

“Benim Yerime” adlı çalışmanızda sanatseverler de evlerinizi kullanarak yeni üretimler ortaya çıkarabiliyor. Bunun şu an gözlemlediğiniz sonuçları var mı?

L. K.: Ben izleyicilere kendi evlerimi vereyim, onlar da gelip bir şeyler anlatsınlar ve bütün bunlar arşivlensin istemiştim. Aynı zamanda ben de insanların tüm bu evlerle neler yaptığını görmek istedim. Mahzen’deki sergi açıldığından bu yana insanların ne kadar farklı dizilimler yaptığını görüyorum. Çok dağınık, çok toplu, çok kalabalık, bazen belirli ikonik yapılar kullanılmış veya kullanılmamış... Yani bir biçimde aslında izleyici ilgileniyorken ben de izleyicinin tüm bunlardan nereye vardığını görmüş oluyorum. Ben bu konsept üzerine çalışırken başka sorular da İşin içine dahil oldu. “Dışındayım ama ben niye çerçeve dışındayım?” sorusu gibi. Evlerin bir bölümünde benim sesimin olduğu küçük hoparlör var. Onlardan birini kaldırdığınız andan itibaren benim ne yapmaya çalıştığımı kendi yaptığım şeylere minyatür değil de neden nakış dediğimi, resim veya heykeli değil de neden nakış’ı tercih ettiğimi anlatıyorum. Özetle ben sanatımla alakalı her şeyi o evler üzerinden sanatseverlere aktarıyorum ve benimle bir bağ kurmalarını istiyorum.

Yani sizin kurduğunuz o oyun içinde, izleyici size giden yolu bulsun istiyorsunuz....
  • L. K.: Pek tabii ki , “çerçeve dışında bir şey çiziliyor, ben de çerçevenin dışındayım ama benim de bir çerçevem var ve hadi siz de gelin beraber çerçevenin içine bakalım” diyorum. Kurduğumuz bir oyun var aslında o düzenekte. Karşılıklı birbirimize baktığımız.

CİDDİ BİR ÖTEKİLEŞTİRME VAR

Peki bu tür bienallerin, geleneksel sanatlarımız için nasıl bir anlamı var? Nasıl bir önemi var?

L. K.: Her coğrafyanın bir sanatı var. Herkesin kendisini kendi ana dilinde ifade etmesinin çok daha yerinde ve çok daha etkili olacağına inanan biriyim. Sanat konuşacaksak bu coğrafyanın ana dili de geleneksel sanatlardır. Lakin geleneksel sanatlar ciddi biçimde ötekileştirilmiş. Bu nedenle farklı kitlelere ulaşması ve bu eserlerin daha görünür olması bakımından çağdaş çalışmaları önemsiyorum. İlk bienalde de ikincide de bu nedenle çağdaş işler ürettim. Bugün birçok sanatçı ürettiği eserini satamadığını söylüyor. Ya da eserlerini sergileyecek herhangi bir galeri bulamadığını söylüyor. Ben bu tarz handikaplara hiç takılmıyorum. Ama maalesef doğru, birçok galeri geleneksel sanatlarla bir sergi kurmak istemiyor. Günümüz gelenekselcilerinin ne kadar çağdaş olduğunu ve geleneksel sanatlardan bihaber koleksiyonerlere de çalışmaları göstermek açısından özellikle bienalin bu çağdaş ayağının oldukça önemli olduğunu düşünüyorum.

Nuruosmaniye Mahzen’i İstanbul’un karakteristik yapılarından biri. Sizce bu yapı eserlerle nasıl bir ilişki kuruyor?
  • L. K.: Aslında küratörün de mekândan ayrılan aynı zamanda da mekânla özdeşleşen gibi bir kurguyu önceliklediğini görüyoruz. Yani Mahzen’de gördüğünüz işler karanlık bir ortamda sanki yüzyıllardır bir biçimde o yapının içinde o malzemeler varmış ve biz böyle ufak tefek unsurlar alıp onun içine koymuşuz gibi de görünüyor. Umarım izleyici de ne demek istediğimizi ya da ne yapmaya çalıştığımızı algılayabilmiş. O da bir biçimde sanatla bulaşabilmiştir.
Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...