BM zirvesi ve beklentiler

Dünya liderleri, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun 81. oturumu için bu hafta New York’ta bir araya geliyor.

Ancak bu yıl BM yönetimi tarafından belirlenen “Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten Bir Birleşmiş Milletler” teması, aslında kurumsal yapının içinde bulunduğu derin meşruiyet ve işlevsellik krizinin açık bir itirafı niteliğindedir.

Peki, BM gerçekten küresel güvenliğin, ekonomik istikrarın, çevrenin ve enerji arz güvenliğinin yön bulduğu bir pusula olabiliyor mu?

TARTIŞMALI BİR GÜVENLİK KONSEYİ

BM’nin varlık sebebi olan küresel barış ve güvenliği tesis etme görevi, bugün belki de tarihinin en zayıf dönemini yaşıyor.

1945’in güç dengelerine göre kurulan BM’nin mevcut yapısı, günümüzün çok kutuplu dünyasını ve ülkelerin olması gereken temsiliyetini yansıtmadığı açıktır.

BM Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) daimî üyeleri arasındaki derin görüş ayrılıkları ve veto mekanizmasının bir engelleme mekanizmasına dönüşmesi, kurumu kriz çözen değil, krizi izleyen ve derinleştiren bir yapıya dönüştürdü.

Dolayısıyla, BMGK kapsayıcı ve adil bir yapıya kavuşturulmadıkça, küresel barış ve güvenliği sağlama görevi temennilerden öteye geçemeyecektir.

BM KALKINMA HEDEFLERİ

BM 2015 yılında ilan ettiği sürdürülebilir kalkınma amaçları ile küresel yoksulluğu azaltmayı ve gelir adaletini sağlamayı hedeflese de, yüksek miktarda finansman ihtiyacı, yüksek enflasyon, artan faiz oranları ve küresel borç stoku nedeniyle belirlenen hedeflerin belirgin şekilde gerisinde kalındığı açıktır.

En önemlisi de, küresel ticaret sisteminde artan korumacılık duvarları BM’nin kapsayıcı küreselleşme vizyonunu olumsuz etkilemektedir.

Ayrıca, küresel finansal mimarinin direksiyonunu elinde tutan IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kurumların algıları da bu kurumların etkinliğinde soru işretlerini arttırmaktadır.

ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ, İKLİM KRİZİ VE YAPAY ZEKA YÖNETİŞİMİ İÇİN BM

Gelişmiş ülkelerin iklim finansmandaki isteksizlikleri fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye evrilen küresel enerji dönüşümünün adil ve dengeli bir şekilde yönetilmesini zorlaştırmaktadır.

Bununla beraber, geleceğimizi belirleyecek olan yapay zekâ ve iklim krizinin olası sosyo-ekonomik etkilerinin en aza indirilmesi BM’nin geleceğini de belirleyecektir.

Dolayısıyla, enerji dönüşümü, yapay zekanın küresel yönetişimi ve iklim krizi gibi konularda kapsayıcı bir zemin ve başta da bölgesel aktörlerin ve yükselen ekonomilerin sesini daha fazla hissedildiği çok kutuplu bir BM’ye daha çok ihtiyaç bulunmaktadır.

Bu nedenle, BM’nin siyasi, güvenlik, ekonomi, finans, çevre, yapay zeka ve enerji dönüşümü alanında dünyanın beklentilerini karşılaması için, BM’nin değişen küresel dengelere uygun radikal bir reformdan geçirilmesi insanlığın ortak geleceği için önem arz etmektedir.