TR
EN
AR
FR
RU
UR
Kültürel iktidar ve elitlerin kavgası
Son iki yüzyıllık tarihimizde modernliğin kültürel hegemonyasıyla yaşıyoruz. Bu hegemonya gün geçtikçe derinleşiyor. Bu kültürel hegemonya, geniş alanlarda sahneleniyor: Sinema, resim, edebiyat, Türkçe ve Türkçenin tarzı, yaşam alışkanlıkları ve giyim. İnsanı ve toplumu modernitenin ön gördüğü anlam içine yerleştiriyor. Sinema, dil, tiyatro, resim ve edebiyat bu anlamı üreten öznelerdir artık. Burada kültürel iktidar üretiliyor. Çünkü insanları belli bir biçimde “anlamaya” zorluyor. Anlamı ona dikte ediyor. Aşkı, sevmeyi, beğeniyi, giyinmeyi ve yemeyi belli bir tarzda yapmayı dayatıyor.
Bütün iktidarların ruhunda zorlama vardır. Aynı şey kültürel iktidar için de geçerli. Cumhuriyetin modernlik politikalarıyla gelen kültürel devrimler, benliği yeni anlam içinde inşaya yöneliyor. İnsanın sosyal benliği bu yeni kültürel hegemonya içinde biçimlenir. Sanat faaliyetleri, müfredat programları, öz Türkçecilik ve mimari yapı bunu sağlayan pratiklerdir. Hatta bunun için Ankara'da Dil Tarih Coğrafya Fakültesi kurulur. Kültürün büyük anlatısı bu fakültede çeşitli bilimsel tezlerle üretilmeye çalışılır. Müslümanlık modernliğin ve Avrupailiğin içinde yeni bir anlam içine yerleşir.
Makro bağlamda kültürel devrimlerle gerçekleşen kültürel hegemonya, mikro planda zamanla farklılaşır. Refik Halit Karay, Üç Nesil Üç Hayat adlı eserinde bunu anlatır. Modern zamanlarda yeni nesillerin yeni “hayat”larla nasıl varlığa geldiğini gösterir. Doğumdan düğünlere, ölümden mekteplere kadar “hayatın” nasıl da yeni anlamlar içinde piştiğini ifade eder. Burada seküler, Avrupai ve gelenekten sıyrılmış bir kültürel yapı kuruluşuna dikkate çekilir. Derin, yaygın ve hiyerarşik işleyen kültürün hegemonyasıyla karşılaşırız bu anlatılarda. Politik iktidarın modernlik hırslarıyla bütünleşen bu kültürel iktidar girişimleri hiyerarşik, simetrik ve zorlayıcıdır. Örneğin 1930'ların Ankara'sında başlatılan mimari böyledir. Devlet binaları, eğlence ve bilim binaları, yollar pür modern kültürü yansıtırlar.
Kültürel iktidar aynı zamanda toplumsal alan içinde belli elitlerin, mahallelerin ve sınıfların tekelini gündeme getirir. Türkiye'de sol, seküler ve batıcı elitler, mahalleler ve sınıflar bu tekeli temsil ederler. Sinemada, tiyatroda, resimde, edebiyatta ortaya çıkan kültürel eylemler ve pratikler bunu açığa vurmakta. Edebiyat ve müzik, kültürel varlığın en temel özellikleri olarak bu elitler ve mahalleler dünyasında yer alır. Çünkü yukarıdan gelen, hiyerarşik olan, batıcı ve modern özellikleriyle üreyen kültürün anavatanında yetişen elitlerdir bunlar. Yani batı kültür dünyası içinde yetişerek onu bu topraklara taşıyan ve egemen kılma rolüne sahip olanlardır. Yatay kültürel varlığı reddeden, onu geçmiş ve mazi diye çizen, geri kalmış toplumların fosili olarak tanımlayan bu elitlerdir. Türküyü, yerel dil ve lehçeleri inkar eden, din ve gelenekle sarmaş dolaş anlamları imha etmeyi görev bilen bu mahalledir. Modernliğin kurtarılmış mahallesi… Modernliğin kültürel varlığı içinde yükselen bu sınıftır. Varlığı da bu kültürel iktidarın sözcülüğüyle hayatiyet kazanır.
Muhafazakarlık, sol ve laiklik bağlamlarına inen kültür tartışmaları temelde elitlerin rekabeti, çatışması ve yeni rollere yönelme arayışının kültürel dünya üzerindeki tezahürleridir. Mesele bir kültür davası değildir. Türkiye'nin yırtılan, çözülen ya da harmoniye ulaşamayan anlam dünyasına çözüm bulmak meselesi de değildir. Mesele, yeni yükselen muhafazakar elitler ile egemen olan batıcı, çarpık sol ve seküler elitlerin kültürü denetleme ve yönetme kavgasıdır. Bu kavgadan kültür davasına çözüm çıkmaz. Çünkü kültür meselesi bir siyaset meselesi ve elit meselesi olmaktan öte bir sosyoloji meselesidir. Benliklerin, ödünç benliklerden kurtulma meselesidir. Milletlerin, ödünç milletler olmaktan kurtulma meselesidir. İnsanın, ödünç insan olmaktan kurtulma meselesidir.
Bütün iktidarların ruhunda zorlama vardır. Aynı şey kültürel iktidar için de geçerli. Cumhuriyetin modernlik politikalarıyla gelen kültürel devrimler, benliği yeni anlam içinde inşaya yöneliyor. İnsanın sosyal benliği bu yeni kültürel hegemonya içinde biçimlenir. Sanat faaliyetleri, müfredat programları, öz Türkçecilik ve mimari yapı bunu sağlayan pratiklerdir. Hatta bunun için Ankara'da Dil Tarih Coğrafya Fakültesi kurulur. Kültürün büyük anlatısı bu fakültede çeşitli bilimsel tezlerle üretilmeye çalışılır. Müslümanlık modernliğin ve Avrupailiğin içinde yeni bir anlam içine yerleşir.
Makro bağlamda kültürel devrimlerle gerçekleşen kültürel hegemonya, mikro planda zamanla farklılaşır. Refik Halit Karay, Üç Nesil Üç Hayat adlı eserinde bunu anlatır. Modern zamanlarda yeni nesillerin yeni “hayat”larla nasıl varlığa geldiğini gösterir. Doğumdan düğünlere, ölümden mekteplere kadar “hayatın” nasıl da yeni anlamlar içinde piştiğini ifade eder. Burada seküler, Avrupai ve gelenekten sıyrılmış bir kültürel yapı kuruluşuna dikkate çekilir. Derin, yaygın ve hiyerarşik işleyen kültürün hegemonyasıyla karşılaşırız bu anlatılarda. Politik iktidarın modernlik hırslarıyla bütünleşen bu kültürel iktidar girişimleri hiyerarşik, simetrik ve zorlayıcıdır. Örneğin 1930'ların Ankara'sında başlatılan mimari böyledir. Devlet binaları, eğlence ve bilim binaları, yollar pür modern kültürü yansıtırlar.
Kültürel iktidar aynı zamanda toplumsal alan içinde belli elitlerin, mahallelerin ve sınıfların tekelini gündeme getirir. Türkiye'de sol, seküler ve batıcı elitler, mahalleler ve sınıflar bu tekeli temsil ederler. Sinemada, tiyatroda, resimde, edebiyatta ortaya çıkan kültürel eylemler ve pratikler bunu açığa vurmakta. Edebiyat ve müzik, kültürel varlığın en temel özellikleri olarak bu elitler ve mahalleler dünyasında yer alır. Çünkü yukarıdan gelen, hiyerarşik olan, batıcı ve modern özellikleriyle üreyen kültürün anavatanında yetişen elitlerdir bunlar. Yani batı kültür dünyası içinde yetişerek onu bu topraklara taşıyan ve egemen kılma rolüne sahip olanlardır. Yatay kültürel varlığı reddeden, onu geçmiş ve mazi diye çizen, geri kalmış toplumların fosili olarak tanımlayan bu elitlerdir. Türküyü, yerel dil ve lehçeleri inkar eden, din ve gelenekle sarmaş dolaş anlamları imha etmeyi görev bilen bu mahalledir. Modernliğin kurtarılmış mahallesi… Modernliğin kültürel varlığı içinde yükselen bu sınıftır. Varlığı da bu kültürel iktidarın sözcülüğüyle hayatiyet kazanır.
Muhafazakarlık, sol ve laiklik bağlamlarına inen kültür tartışmaları temelde elitlerin rekabeti, çatışması ve yeni rollere yönelme arayışının kültürel dünya üzerindeki tezahürleridir. Mesele bir kültür davası değildir. Türkiye'nin yırtılan, çözülen ya da harmoniye ulaşamayan anlam dünyasına çözüm bulmak meselesi de değildir. Mesele, yeni yükselen muhafazakar elitler ile egemen olan batıcı, çarpık sol ve seküler elitlerin kültürü denetleme ve yönetme kavgasıdır. Bu kavgadan kültür davasına çözüm çıkmaz. Çünkü kültür meselesi bir siyaset meselesi ve elit meselesi olmaktan öte bir sosyoloji meselesidir. Benliklerin, ödünç benliklerden kurtulma meselesidir. Milletlerin, ödünç milletler olmaktan kurtulma meselesidir. İnsanın, ödünç insan olmaktan kurtulma meselesidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.