Brezilya, AIPAC ve Paraguay: İsrail’in piyonları, filleri ve atları bir bir düşerken

Bizde fon krizinin ardındaki güç olarak İsrail’i arayaduranlar aramaya devam etsin Latin Amerika’da son zamanlarda yaşanan gelişmeler, İsrail’in ve Washington’ın desteklediği siyasi ağların kendi sahalarında girdikleri bütün operasyonlarda her şeyi yüzüne gözüne bulaştıran bir beceriksizlikten başka bir şey göstermiyor.

İsrail’in veya belli merkezlerin herşeyi kendi istedikleri gibi yönlendirme konusunda sarsılmaz bir iştahla hareket ettikleri elbette gözardı edilemez, ama bu tabii ki onların bu malum ihtirasları herşeyin onların istediği gibi seyrettiğini göstermez. Bilhassa 7 Ekim’den sonra değişen dünya siyasetinin sonuçlarına bakarak okunduğunda sahada bütün bu ihtiras çemberinin İsrail’in ve ardındaki güçlerin ayağına dolandığı sahnelere şahit oluyoruz. Bir zamanlar dokunulmaz görünen ilişkiler, seçmenlerin ve toplumların önünde giderek daha fazla sınanıyor, ifşa oluyor ve hesabı görülüyor.

Brezilya’daki seçim bunun en çarpıcı örneklerinden biri. Flávio Bolsonaro, babası Jair Bolsonaro’nun siyasi mirasını devralarak Lula da Silva’nın karşısına çıktı. Kampanyası yalnızca aile adının sağladığı mirasa yaslanmadı. Eski başkanın eşi Michelle Bolsonaro’nun kadın ve evanjelik seçmenler üzerindeki etkisinden yararlanılmaya çalışıldı; İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da Flávio’ya açıkça desteğini video mesajıyla duyurmaktan geri durmadı. Reuters’ın haberine göre Trump yönetimindeki bazı yetkililer, Bolsonaro ailesinin yeniden iktidara dönmesi için çalıştı; Filistin’e baştan beri en cesur desteği veren, İsrail’e de en radikal eleştirileri ifade etmekten çekinmeyen Lula hükümetini açıktan hedef alan yaptırımlar da bu siyasi baskı sürecinin parçasıydı. 

Fakat sandık, bu ahlaksız desteğin hükümferma olmasını kabul etmedi. Lula, geçerli oyların yüzde 51,79’unu alarak yeniden seçildi; Flávio Bolsonaro yüzde 48,21’de kaldı. Gerçi bir açıdan bakıldığında fark çok büyük değildi, ama siyasi anlamı çok açıktı: Dışarıdan gelen baskı, Netanyahu’nun açık desteği, sağın kurduğu ittifak ve Bolsonaro adının taşıdığı ağırlık, seçmen iradesini belirlemeye yetmedi. 

Üstelik Flávio, yenilginin ardından sonucu kabullenmek yerine iplerini elinde tutan ABD’ye gitti. Reuters, 13 Kasım’da onun Washington’da göçmenlik statüsünü görüşmekte olduğunu ve bir sonraki seçimde yeniden aday olabileceğini söylediğini aktardı. ABD’ye gidişi, yenilginin ardından Brezilya’daki hukuki ve siyasi tartışmalardan uzaklaşma girişimi olarak açıklandı ama herkesin bu manzaradan gördüğü şey bir siyasi hareketin yenilgiden sonra kendi toplumuna dönüp hesap vermek yerine yönetildiği karargaha dönüşünden başkası değil. 

Şimdi de Paraguay’da yaşananlar başka bir cepheden aynı siyasi daralmaya işaret ediyor. İsrail’le yakın ilişkisi bulunan Santiago Pena, ülkesinin Kudüs’teki büyükelçiliğini yeniden açmış ve Netanyahu hükümetinin güçlü müttefiklerinden biri hâline gelmişti. Şimdi ise dijital banka Ueno’nun çöküşüyle başlayan mali ve siyasi kriz, onu görevinden etti; mahkeme de hakkında soruşturma sürerken tutuklu yargılanmasına karar verdi. Savcıların iddiasına göre Pena, şirketteki hissedarlık bağına rağmen kamu kaynaklarının bankada tutulması için makamını kullandı. Pena suçlamaları reddediyor; süreç henüz yargı aşamasında. Bu dosyada bankanın İsrail tarafından yönetildiğini veya krizin İsrail’in düzenlediği bir finans operasyonu olduğu iddiaları şayi. Kesin olan, İsrail’le siyasi yakınlığı bilinen bir liderin, kamu kaynakları ve çıkar çatışması iddiaları etrafında çöken bir bankacılık krizinin ardından iktidarını kaybetmiş olmasıdır. 

Brezilya ile Paraguay’ı tek bir komplo anlatısında birleştirmek yerine, ikisini de daha geniş bir siyasi dönüşümün işaretleri olarak görmek gerekir. Birinde seçmen, Washington ve Tel Aviv’in desteklediği sağcı adayı sandıkta durdurdu. Diğerinde, İsrail’le yakın ilişki kurmuş bir başkan, bankacılık krizinin büyüttüğü kamuoyu öfkesi ve yolsuzluk iddiaları karşısında iktidarını koruyamadı. Bu gelişmeler İsrail yanlısı ittifakların her yerde bu ittifaklar aleyhine bir dezavantaj olarak görüldüğünü, hatta bu ittifakların yerel toplumların aleyhine görüldüğü için baştan mahkum edilmeye başlandığını gösteriyor. İsrail’le ittifakların sağlayacağı iddia edilen avantajların hiçbir cazibesi kalmamış durumda.

AIPAC’ın ABD’de yaşadığı siyasi gerilemenin de bu tablonun bir parçası olduğunu görmüştük. İsrail yanlısı lobi kuruluşunun desteklediği adayların karşısında, İsrail’e askeri yardımlara ve Gazze’deki yıkıma itiraz eden isimler seçim kazandı. Michigan’da Abdul El-Sayed’in AIPAC destekli adayları hem ön seçimde hem genel seçimde geride bırakıp ülkenin ilk Müslüman senatörü olması ve yine her kademede seçimlerde rekor sayıda Müslümanın veya İsrail karşıtı adayların seçimleri kazanması bu değişimin önemli bir göstergesi oldu. AIPAC’ın yıllardır siyasi güç göstergesi sayılan desteği, bazı yarışlarda adaylar için bir yüke dönüşüyor. 

Avrupa’da da İsrail’in hoşuna gitmeyen gelişmeler var. İngiltere, Fransa ve Kanada, işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşimlerden gelen ürünlere yönelik kısıtlamalar getirme sürecini başlattı. Aralarında İspanya, İrlanda, Norveç ve İsveç’in de bulunduğu 12 ülke, yerleşimlerle ticaretin sınırlandırılmasını destekleyen ortak bir açıklama yayımladı. AB içinde İsrail’e yönelik daha geniş önlemler konusunda henüz uzlaşma sağlanmış değil; ancak Mayıs ayında aşırılıkçı yerleşimci kişi ve kuruluşlara yaptırım kararı alındı. Bunlar İsrail’le bütün ilişkilerin kesildiği anlamına gelmiyor. Yine de yerleşim politikasının diplomatik ve ekonomik maliyetinin yükseldiğini gösteriyor. 

İsrail için piyonlar, filler, atlar birer birer düşüyor; kaleler sarsılıyor. Elbette bu taşların tümünü İsrail’in doğrudan yönettiğini söylemek gerçekliği basitleştirir. Asıl mesele, İsrail’in bölgesel nüfuzuna dayanak oluşturan siyasi ağların, kamuoyu desteğinin ve diplomatik alışkanlıkların aşınmasıdır. 7 Ekim’de başlayan tarihsel kırılma, dünyanın dört bir yanında İsrail’in Gazze’deki eylemlerinin sorgulanmasına ve bu sorgulamanın sandığa, parlamentoya, sokağa ve ticaret politikalarına taşınmasına yol açtı.

Colombia lideri Maduro’ya ya da İran’a karşı yürütülen doğrudan, silahlı ve kaba baskı politikalarından belki geçici sonuçlar alınabilir ama demokratik zemin rahat kaldığında İsrail ve ABD’nin tahakkümcü politikalarının hiçbir şansı yok. Güç kullanmak bir hükümeti zorlayabilir; fakat toplumların hafızasını ve seçmenlerin kanaatini aynı kolaylıkla yönetemez. Brezilya’da sandık, Paraguay’da siyasi kriz, ABD’de lobi destekli adayların yenilgisi, Avrupa’da yerleşim politikalarına karşı alınan kararlar… Bunların her biri kendi bağlamında gerçekleşiyor. Birlikte okunduğunda ise çanların artık İsrail için çaldığını, bir bir düşen taşların ardından tahtadaki hareket alanının iyice daraldığını gösteriyor.