Hiperpolitik çağda kalıcı siyaset üretmek

“Dijital çağda güçlü teşkilat hâlâ siyasi partinin en büyük rekabet avantajı olabilir mi?”

Anton Jäger’in Hiperpolitika kitabında yer alan bu soruya getirdiği açılımlar siyasetin yeni yapılanma mekanizma-larını anlamak açısından önemli.

Bu değişimi anlamak için yazarın ele aldığı siyasetin önceki dönemlerine bakmak gerekiyor.

1980 sonrası büyük ideolojik mücadelelerin bittiği “POST POLİTİKA” dönemi. Merkez sağ ve merkez sol birbirine yaklaşıyor. Siyasetsizleşme bu dönemin temel özelliği. 1990’lardan itibaren 1970-1980 arasında yoğun olan protesto kültürü geriliyor.

2000–2010 “ANTİ POLİTİKA” dönemi. Toplum, mevcut siyaset ve siyasetçilerin kendisini yeterince temsil etmediği kanaatinde. Öfke mevcut partilerin dışına taşıyor. 2008 ekonomik krizi öfkeyi dışarı çıkartıyor.

2010-2013 arası hiperpolitikaya geçiş dönemi. Eski ve yeni siyaset iç içe. Küresel protesto dalgaları aynı küresel sürecin devamı. Tunus ve ardından Mısır’daki gösteriler; Tahrir Meydanı ve Hüsnü Mübarek’in devrilmesi; Mayıs 2011’de İspanya’daki Indignados; Atina’daki kemer sıkma karşıtı protestolar; Eylül 2011’de Occupy Wall Street ve ardından Londra’daki eylemler; 2012’de Moskova’daki gösteriler ve Mayıs 2013’te İstanbul’daki Gezi Parkı protestoları. Jäger Gezi Parkı’nı yalnızca Türkiye’nin iç siyasi dinamikleriyle açıklamıyor. Onu Tahrir, Tunus, Kahire, Madrid, Atina, New York, Londra, Moskova eksenine yerleştiriyor. 2010 sonrası öfke yalnızca iktidardaki hükümetlere değil, yerleşik parti sisteminin kendisine yöneliyor.

2013 sonrası ise tam hiperpolitik döneme giriliyor. Slogan: “Her şey siyaset.”

Sosyal medya, kimlik, kültür, tüketim, savaşlar, yaşam tarzı sürekli siyasallaşıyor.

Jäger daha çok yerleşik siyasi kurumların dışında ortaya çıkan, hızla büyüyen benzer mobilizasyon biçimleriyle ilgileniyor.

2016’yı bir dönüm noktası olarak görüyor, Brexit ve Trump döneminin başlamasıyla popülist zaferler doruğa ulaşıyor.

Kitaba dönecek olursak hatırlatmakta fayda var. Yazarın tezine göre 2008 sonrası hiperpolitikaya geçiş süreci.

2008 ekonomik krizi sosyal medyada öfke patlamasına sebep oluyor. Protestolar kimlik ve kültür savaşları olarak örgütleniyor ve herkes kendi yankı odasında konuşurken bu olaylar toplamda bir örgütsel sürekliliğe dönüşemiyor. Başlıyor, yükseliyor sonra sönümleniyor. Çok yüksek bir siyasallaşma ortaya çıkarken örgütsel süreklilik zayıf kalıyor. Özetle kitle siyasetinin yani kalıcı kolektif gücün etkisi bu tarihten sonra giderek azalıyor.

“İnsanlar yeniden siyasallaştı” derken protesto hareketlerindeki artışta bir paradoksa da dikkat çekiyor. İnsanların siyasete, protestolara, sokağa geri döndüklerini ama eski örgütlere geri dönmedikleri görülüyor. Bu durumda yeni siyasetin temel çelişkisini ortaya çıkıyor: Siyasi enerji çoğalıyor, fakat onu depolayacak kurumlar zayıflıyor. İnsanlar aşırı derecede siyasallaşmış olsalar da örgütlü yapılara dönmüyorlar. Bu kadar çok siyasi duygu, tartışma, öfke ve mobilizasyon olduğu halde bunların kalıcı kolektif güce dönüşememesi ise önemli bir tespit.

“Facebook isyanı/başkaldırısı.” Ya da “devrimcileri olmayan devrim” ifadesi tam d abu duruma uygun bir tanılama olarak ortaya çıkıyor.

İnsan siyasi olabilir ama örgütlü olmayabilir. Kalabalıklar devrimci ölçekte harekete geçebilir ama arkalarında klasik anlamda devrimci parti, sendika, ideoloji, kadro ve örgüt bulunmayabilir.

Diğer taraftan toplumun bir kesimi de aşırı derecede kayıtsız…

Birbirine zıt iki seçmen davranışı ya da ruh hali şu önemli soruları beraberinde getiriyor. “Bir siyasi partinin gelecekteki gücünü ne belirleyecek?”

Bu gücü sosyal medyada ne kadar gündem oluşturduğuna mı bakarak mı değerlendireceğiz yoksa toplumsal öfke, beklenti ve talepleri kalıcı örgütsel kapasiteye dönüştürebilme yeteneğine mi bakacağız?

Hem örgütsel sürekliliğini koruma özelliğini hem de hiperpolitik çağa uygun seçmen beklentilerine cevap verme özelliğini aynı anda barındıran AK Parti örneğinde en temel fark ise (Batı’daki kitle partilerinin büyük ölçüde kaybettiği) yerel örgütlenme ve sürekli seçmen teması modelini koruması.

Ağ siyasetiyle hızlı mobilizasyon, teşkilat siyasetiyle süreklilik ve kurumsal güç üretebilen AK Parti’nin formülü hiperpolitik siyaset çağında bir istisna olarak bir örnek teşkil edebilir. Türkiye bugün birebir iletişim ile hiperpolitikanın aynı anda var olduğu hibrit bir siyasal yapı sergilerken zamanla tümüyle hiperpolitikaya da kayabilir.

“Sosyal medya mı, teşkilat mı?” sorusu bu çağ siyasetinin en önemli sorusu olarak önemini korurken Anton Jagger Ak Parti özelinde de “21. yüzyılın başarılı siyasi partisi, ağ siyasetinin hızıyla teşkilat siyasetinin sürekliliğiyle birleştirmeye devam edebilecek mi, toplumdan merkeze bilgi, talep ve yeni kadro taşıyan iki yönlü bir siyasal kanal olmaya devam edecek mi?” sorusunu da soruyor.

Doğrusu kitapta ele alınan bu soru üzerine ciddi olarak durmak gerekiyor. Zira kalıcılığı belirleyecek olan bu! Eski siyasi alışkanlıklar ve dil bir taraftan devam ederken, toplumdan merkeze gelişen kanalı daha da güçlendirmek gerekiyor. Genelde her değişim çağında “kaybolmakta olan” ve “gelmekte olan” iki yapı iç içe ilerlerken bir çatışma olmamasına da imkân yok. “Siyasette hangisi galebe çalacak ve belirleyici olacak” sorusu benim de merak ettiğim konular arasında yer alıyor. Buradaki endişem, yeni aktörlerin dil, retorik ve içerik bakımından toplumdan merkeze geleni taşıyan yeni dil üretmek yerine eski iletişim dilini benimsemeleri. Bu iki yönlü siyasal kanalın sağlıklı işlemesine engel oluyor.