‘Bal tuzaklı’, ‘Kızıl Serçe’li bir küresel skandalın anatomisi…

Amerika’daki iki siyasi partinin Trump’a bakışları farklı. Ama Çin’e gidecek ‘çipler ve yapay zekâ’da tokalaşıyorlar…

Ara seçim sonuçlarının, Trump’la birlikte ‘Yapay Zekâ’yı da ‘topal’ bıraktığını biliyoruz. Amerikan Kongresi’nin, Trump’ın yapay zekâ politikalarını ‘yavaşlatmaya’ çalıştığına dair güçlü kanaatler var. Trump’ın, “Yapay’ demeyelim. ‘Süper’ diyelim” sözü bile oydu…

Ardından, Nvidia skandalı patladı. Amerikan çiplerinin, şirketin CEO’su Huang’ın sevgilisi üzerinden Çin’e kaçırıldığı/satıldığı bilgisi kamuoyuna faş edildi. Şimdilik ‘orta seviye’ bir suçlama bu. Dillendiren çok ama dellilendiren yok. Fakat Trump’a sıçrayacağı çok açık. Buna ayrıca bakacağız…

Beyaz Saray’ın altını Kongre’nin iki kanadını da kazanarak boşaltan Demokratlar bu konuda zaten sızlanıyorlardı; ‘veri merkezleri nereye kurulacak, ne kadar elektrik çekecek, çevreye zararı nasıl olacak, yüklü faturası kime çıkacak’, vs. Bu sorular, sıradan politik çekişmelerin ötesinde anlam taşıyor. Bir tür, ‘Yeşil İntikam’ söz konusu. Yatırımların hızı değişebilir…

‘Çip’ ve ‘Yapay Zekâ’, ABD’nin kolay vazgeçeceği oyuncaklar değil. Sadece maddi büyük açısından değil, elde başka ‘süper edevat’ da kalmadığından. Yani konu o iki sihirli kelimeye dahil; “ulusal güvenlik”…

Bu yüzden ‘Süper Zekâ’yı engellemek için ‘daha fazlası’ lazım. Şu an yok. Demokratların ve hatta kimi Cumhuriyetçilerin muhalif yaklaşımını daha çok “pazarlık” olarak görmek gerekiyor. Yani, sistemin yenilenmiş ve büyük bir parçası, “içeride yapay zeka altyapılarının hangi koşullarda büyüyeceğinde, gelişmiş çiplerin dışarıda kime satılacağında” karar ortağı olmak istiyor. Ucu, çok büyük para ve 2028 seçimleridir.

Mesele burada da bitmiyor…

***

Trump’ın Çin’le pazarlık alanını daraltıyorlar. 18 Kasım’da Çin-Shenzhen’de APEC zirvesi başlıyor. Evvel bahsettiğimiz ‘süper zirve’, henüz kesinleşmemekle birlikte Trump-Jinping-Putin buluşması burada olacak. Trump bu masaya ara seçim sonuçları ve muhalif Kongre’nin gölgesinde oturacak. Trump-Xi ‘süper zekâyı, çipleri’ konuşacaklar. Öyle veya böyle konu gelişmiş çiplerin lisanslarına gelecek. Pekin de şu soruyu soracak; ‘Başkan’ın bugün masaya koyduğu şeylerin ne kadarına Kongre razı olacak?

Washington’da ise Temsilciler Meclisi’nin üç komite başkanı-ki hepsi Cumhuriyetçi-Nvidia CEO’su Jensen Huang’dan aynı gün için, yani 18 Kasım’da kapalı brifing istedi. Huang’a casusluk iddiasını ve şirketin hassas bilgileri nasıl koruduğu sorulacak. Zirveyle brifingin aynı güne gelmesi tabii ki manidar…

***

Geçtiğimiz Eylül’de Xi ve Trump, ‘Yapay Zeka’ risklerine karşı ikili bir mekânizma kurdular. Bunu duyuran ve takibini üslenen ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’tı. Bakan Bessent kendisine yönelik tehditler nedeniyle şu an evinde bile oturamıyor. O’nu bir askerî üsse taşıdılar/kapattılar. Sebep İran diyorlar. Ama dikkat çekici…

Çok açık, Trump-Xi görüşmesinin sınırları çiziliyor. Amerikan istihbaratının değerlen-dirmesine göre Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı, iş insanı Alice Huang’ı Nvidia’nın patronuna yaklaşmak üzere görevlendirmiş. İddia, üst düzey Amerikan yetkilileri arasında dolaşan bir istihbarat notuna kadar girmiş. Nvidia yönetim kurulu da inceleme başlattı. Huang görevlerinden ayrıldı. Pekin de iddiayı toptan reddetti…

İddiaların gücü bilinmiyor. Notun dayandığı delilleri gören yok. Huang’ın bir operasyonun hedefi olması mümkün hatta doğal; bir teknoloji patronu düşünün, dünyanın en ileri yapay zekâ modellerini eğitmek isteyenler onun kapısını çalıyor, Amerikan Başkanı teknoloji politikasında ona danışıyor, Çin’e hangi çipin satılabileceğini belirleyenlerle, çipi almak isteyenleri tanıyor ve trilyonlarca doları kontrol ediyor. Sonuç; konu süper zirveye yerleştirilmiş oluyor…

***

Çin Tsinghua Üniversitesi’nin Yapay Zekâ Uluslararası Yönetişim Enstitüsü 10 Kasım tarihli yazısında bir ayrıntının peşine düşüyor; Trump istihbarat uyarısını çok önceden almış. Buna rağmen Huang’ı Çin heyetine davet etmiş. Nvidia patronu da uçağa binmiş. O sırada şirket, H200 hızlandırıcılarının Çin’e satışının önünü açmaya çalışıyordu. Trump iddiaların ortaya çıkmasından sonra da Huang’a sahip çıktı. Uyarı doğruysa, Başkan neden/nasıl böyle davrandı?

Tsinghua’nın cevabı şu; “Nvidia Çin’e çip satarsa para kazanacak, araştırmaya daha çok kaynak ayırabilecek ve Çinli şirketleri Amerikan donanımı ve yazılımına bağlı tutabilecek. Satış kısıtlanırsa Çin’in kendi çipini geliştirme hırsı artacak.” Artı, elinde ‘nadin metaller’ kozu bulunuyor. Kongre’deki güvenlik kanadının hesabı da şu; satılacak işlem gücü yarın Çin’in Amerikan üstünlüğünü aşmasına yardım ederse ne olacak?

Nvidia patronunun sevgilisi Alice Huang’ın yöneticilik yaptığı Singapur merkezli Megaspeed’in rolü ne? Çipler Malezya’daki veri merkezi içindi. Megaspeed’in Malezya bağlantılı şirketinin en az 4,8 milyar dolarlık Nvidia çipli yapay zekâ ekipmanı alımı söz konusuydu. Yani Kongre sorguları, çiplerin üretiminden Trump’a, oradan da tüm son kullanıcılara dokunabilecek…

Buraya kadar öykü istihbarat savaşları ve biraz da teknik boyutla ilgili. Asıl iş, Çin-ABD-Yapay Zekâ/Çip ilişkileriyle yeni Kongre’nin temel düsturlarından olan “yeşil ve liberal” politikaların ardındaki “sermaye” savaşları. Yapay Zekâ yaralandığında, Trump’ı destekleyen teknoloji kapitali de vurgun yiyor. Seçimler öncesi teknoloji patronlarının ‘Yapay Zeka durdurulsun’ çıkışlarını unutmayalım. İş bununla da çerçevelenmiyor. Küresel ekonominin yeni yollarının nasıl ve kimin elinde kalacağına dair bir yüzleşme de söz konusu…