Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
43

Bildirimler

Yıllardan beri konuşulan fakat bir türlü adım atılmayan ekmek israfını önlemek ve sağlıklı ekmek tüketimi için Başbakan Erdoğan'ın teşvikiyle harekete geçildi. Günde 6 milyon adet ekmeğin çöpe atıldığı ülkemizde bir de 'beyaz ekmek' gerçeği var. Uzmanların sağlıklı olmadığı konusunda hemfikir olduğu beyaz ekmek üretiminin durdurulması gündemde. Peki, ısrarla tavsiye edilen 'esmer ekmek' çeşitleri ne kadar sağlıklı? Esmer ekmekte nasıl hileler yapılıyor? İlk ekmeği kimler, nerede, nasıl üretti? Dünya halkları ekmeği nasıl tüketiyor? Ekmek üreticileri, araştırmacılar ve diyetisyenlerle sofralarımızın 'baş nimeti' üzerine konuştuk.

HER ESMERE KANMAYIN

Gerçek gıdalar ve beslenme üzerine etkileri üzerine çalışan Gerçek Ekmek isimli kitabın yazarı Emine Şahin, yıllarca ekmek hammaddeleri ve üretimi üzerine araştırmalar yapmış. Gerçek ekmeğin peşine düşerek İtalya'dan Kanada'ya, Letonya'dan Finlandiya'ya, Yemen'den Suudi Arabistan'a diyar diyar ekmek fırınlarını gezmiş, geleneksel reçeteler toplamış. Şahin gerçek ve en sağlıklı ekmeğin kimyasallarla kirletilmemiş çevre şartlarında, yaşadığımız bölgeye has yetiştirilen tahıl tohumlarının taş değirmende tam tane şeklinde öğütülmüş unlarından, doğal ekşi maya ile uzun süre yavaş mayalandırılmış, mümkünse taş fırında pişirilen ekmek olduğunu söylüyor. Kara ekmek, esmer ekmek, kara değirmen ve kara fırın gibi tanımların doğru tanımlar olmadığını belirtiyor. Şahin, 'Ekmeğin en koyu renklisi bile eğer içerisine malt unu ya da renklendirici ilave etmiyorsanız açık kahve ya da toprak rengidir. Piyasada gördüğünüz çok esmer ekmeklerde genellikle malt unu ya da renklendiriciler kullanılıyor. Bu da ekmek renginin daha koyu gözükmesini sağlıyor. Çünkü normal bir tahılın maksimum kepek miktarı en fazla yüzde on beş olabilir. Bu orana sahip bir ekmeği işlemek ve hacimli ekmek görünümünde pişirmek için çok zaman ve özen gerekiyor. Ancak günümüzde fırınlar bunu yapabilecek çok iyi yetişmiş ustalara genellikle sahip olmadıkları ve zamanla ilgili sorunları olduğu için bu eksiklikleri, yüzde on beşten daha fazla kepek içeren koyu renkli ekmekler yaparak kapatmaya çalışıyorlar' diyor.

Geleneksel ekşi maya tarifi
Malzeme:
Birinci adımda

45 gr ekşi maya (Oluşan ekşi mayanızın kalan kısmını başka bir ekmek dostunun ekmek yapması için paylaşabilirsiniz)

- 50 ml su (oda sıcaklığında)

- 100 gr un

İkinci adımda

125 gr ekşi mayalı hamur 350 ml su (oda sıcaklığında)

- 470 gr un

- 50 gr çavdar unu

- 10 gr kaya tuzu

Hazırlama:

- Ekşi mayayı suda eritin. Bu karışıma 100 gr unu azar azar ekleyerek, ele yapışmayan bir hamur haline getirin.

- Hamuru ham keten beze sararak, mutfağın sıcak bir yerinde 8-12 saat arasında bekletin.

- Sonrasında ekşi mayalı hamurdan 125 gr alıp 350 ml su ile sütlü bir kıvam alana değin elinizle karıştırın. 50 gr çavdar unu ve 10 gr kaya tuzu ekleyin ve 470 gr ununuzdan bir miktar eleyerek ilave edip, ele yapışmayan bir hamur hazırlayın. Bu hamuru keten bir beze sarıp 20-30 dakika kadar dinlendirin.

- Dinlenmiş hamuru tahta veya mermer bir zeminde elastiki hal alıncaya kadar yoğurun. Hamurunuzun şekil vermek için yeterince olgunlaşıp olgunlaşmadığını, elinizle hamuru çekip uzattığınızda anlarsınız. Eğer hemen kopup ayrılıyorsa, yoğurmaya devam etmeniz gerekiyor. Daha sonra hamuru 2-3 saat dinlendirin.

- Mayalanma bitmeden 30 dakika önce fırını pişirme işlemi için hazırlayın. Ben ekmek pişirirken fırın taşı olarak, Eminönü'nden aldığım sırsız güveç tepsisini ters çevirerek kullanıyorum. Fırını 200°C'ye ayarlayıp, fırın taşını ya da benim kullandığım gibi güveç tepsisini 30 dakika fırın içerisinde ısıtın.

- 15 dakika sonra 200°C olan sıcaklığı 170°C'ye düşürüp 35 dakika daha pişirin. Daha sonra fırını kapatıp 5 dakika sonra aldığınız ekmekleri ham keten bezine sarıp, soğumaya bırakın. Bir saat kadar sonra dilimleyip tadına bakın.

KUZEYDE ÇAVDAR TÜKETİLİYOR

Emine Şahin gezdiği ülkelerdeki mutfakları incelediğinde, en faydalı ve lezzetli yiyeceklerin, o bölgeye has tahıl türlerinin fermente edilerek hazırlanan ürünler olduğunu söylüyor. Şahin, 'Kuzeydeki ülkelerde çavdar ve yulafın yaygın yetişmesi, daha çok somun ve içyapısı yoğun ekmek reçetelerinin ortaya çıkmasını sağlamış, yemek zevki de bu yönde olmuş. Ancak Akdeniz bölgelerinde bolca yetişen buğday türü nedeniyle, hem somun hem yufkamsı ekmekler yanında kurabiye, çörek gibi değişik unlu mamullere kadar büyük bir çeşitliliğe sahip. Afrika ve Güney Amerika'daki ülkelerde ise yetişen amaranth, quinoa, darı, teff gibi pseudo tahıllarla (ekmek yapmaya çok uygun olmayan gluten içermeyen tahıllar) yapılan pelte, bulamaç ve yassı ekmek türleri yaygın tüketiliyor' diyor ve Suriye, Lübnan, İtalya gibi Akdeniz ülkelerinde geleneksel reçeteleri korunmuş ekmek çeşitleri yanında birçok kurabiye ve tatlı türleri mevcut olduğunu ekliyor.

FIRINLAYIN, TAZELENSİN

Bildiğimiz gibi beyaz ekmek diğer ekmeklere göre içindeki katkı maddelerinden dolayı daha çabuk bayatlıyor. Bu yüzden bayatlayan ekmekleri diğer yemeklerde değerlendirmenin israfı azaltacağını söyleyen Şahin, 'Kahvaltıda bayatlayan ekmekler küp küp kesilip, yumurtayla kızartılabilir. Fırınlanıp çorba üstünde kullanılabilir. Mutfak robotundan geçirilerek köfte harcı için kullanmak üzere poşetlere koyup derin dondurucuda saklanabilir. Yine üstüne yoğurt sürüp, sucuk koyarak fırına verebilirsiniz' önerilerinde bulunuyor. Fakat şunu da eklemeden edemiyor: 'Gerçek bir ekmek tükettiğimizde israf çok az olacaktır.'

Medeniyet tarihi kadar eski bir nimettir

Ekmeğin tarihi medeniyetlerin tarihi kadar eski. Genel kabule göre, ilk insanlar su ile ıslatılmış ve kendi haline bırakılmış buğday kırmasında gözeneklerin meydana geldiğini görmüşler ve gözenekli kütleyi sıcak taşlar üzerinde pişirdikleri zaman tat ve lezzetinin iyi olduğunu anlamışlar. Cilalı Taş Devrinde (Neolitik Çağ) Kestane, Meşe Palamudu gibi bazı bitkisel ürünlerin ezilip suyla karıştırdıktan sonra elde edilen hamurun, kızgın taşlar üzerinde ya da kül içerisinde pişirilerek yendiği de söyleniyor. MÖ. 4000'lerde Babilliler özel fırınlarda ekmek pişiriyorlarmış. MÖ. 2600 yıllarında Eski Mısırlılar, buğday unu ve su karışımından elde edilen hamura maya kattıklarında ekmeğin daha yumuşak, daha kabarık olduğunun farkına varmışlar. Mayanın tesadüfen bulunmasının ardından beyaz ekmek soyluların ve sarayın simgesi haline gelmiş. Zenginlerin ve soyluların rağbet ettiği bu mayalı ekmekler o kadar değer kazanmış ki, Eski Mısır'da bu ekmekler para yerine bile kullanılmaya başlanmış. Ekmek Avrupa'ya güneyden yayılmış. Avrupalılar buğdaydan önce çavdar kullanmışlar, ancak 15. yüzyılda buğdaydan beyaz ekmek yapımına başlamışlar. Ekmek, bir emek ürünü, alın teri simgesi ve Allah'ın kullarına nimeti olarak hemen bütün dinlerde övülmüş ve kutsal sayılıyor. Hıristiyanlık ve Musevilikte olduğu gibi İslam Kültüründe de ekmeğin özel bir yeri var. Bu kültürlerde fırıncılık da önemli bir yer tutuyor. Bizim inancımıza göre, Cebrail Hz.Adem'e unu öğüterek ekmek yapmayı öğretmiş: Bu nedenle de fırıncılar Hz.Adem'i pir olarak kabul ederler.

Tam organik buğday Bitlis'ten geliyor

İstanbul Halk Ekmek (İHE) genel müdür yardımcısı Ünal Akgün nüfus yoğunluğuna paralel olarak ekmek tüketim miktarının değiştiğini, gelir seviyesinin daha yüksek olduğu bölgelerde tam tahıllı, kepekli, çavdarlı esmer ekmek tüketiminin arttığını belirtiyor. Gelir seviyesi düşük olan bölgelerde ise beyaz ekmeğin daha çok tüketildiğini söylüyor. Akgün, ' İHE'de kullanılan buğday unlarının kepek (kül) oranı yüzde altmış beşin üzerindedir. Kepekli ekmeklerimiz buğday unlarına yüzde yirmi beş civarında buğday kepeği ilave edilerek üretiliyor. Lif oranı yüksek, mineral ve vitamin açısından zengin kepekli ekmek tüketmek diğerlerine göre kesinlikle daha sağlıklı' diyor. İHE'de üretilen ekmeğin normal ekmeklere göre daha sarımtırak olmasının sebebi, kullanılan buğday unlarının daha fazla kepek (kül) oranına sahip olması. Akgün, ekmeklerinden en fazla kepekli ekmek, tam buğday ekmeği, çavdarlı ekmek, organik tam buğday ekmeğinin tercih edildiğini söylüyor ve ekliyor: 'İstanbul Halk Ekmek olarak normal buğday unlarının zamanla tam buğday unu şeklinde işlenmesi ve ekmeklerin bu unlarla üretilmesi konusunda tüm çalışmaları destekliyoruz.' İstanbul Halk Ekmeğin organik tam buğday ekmeği Erzurum, Muş, Bitlis gibi şehirlerde organik üretilen buğday unundan yapılıyor.

Pilav yerine ekmek yiyin

Diyetisyen Simge Çıtak ekmeğin sağlık boyutunu ve ekmek çeşitlerini şöyle değerlendiriyor: 'Tam buğday ekmeği benim en çok tercih ettiğim. İçerdiği posa nedeniyle daha uzun bir süre tokluk hissi ve kan şekerinin daha dengeli olmasını sağlar, kabızlığı engeller. Tam çavdar ekmeği de tercih edilebilir. Sağlık açısından tam buğday ekmeğiyle benzer etkiler gösterir. Bir diğer sağlıklı seçenek de yulaf ekmeğidir. Genellikle tam buğday unuyla yulaf kepeğinin karıştırılmasıyla üretilir. Yulaf, diğer tahıl ürünlerine göre daha yüksek oranda çözünür lif içerir. Ekmek düşman değil,vücudumuza enerji sağlayan karbonhidratların yeteri kadar alınmasında başlıca rolü üstleniyor. Her öğünde kişinin yaşına, cinsiyetine ve fiziksel aktivite durumuna göre ekmek tüketmesi gerekiyor. Biz yemekte ekmekle doyan bir ülkeyiz.İnsanlar ekmekten çok korkutulduğu için az tüketmeye çalışıyorlar. Ancak ekmek yemediklerinde, börek, makarna, pilav tüketimleri artıyor. Aslında bunlar da ekmek grubu yiyecekler. Yine ekmek yediklerinin farkında değiller. Hatta pilav, börek, makarna yediklerinde bunlar yağla yapıldıkları için ekstra yağ aldıklarını unutuyorlar. Ben bu grup yiyecekleri yemelerindense danışanlarıma ekmek yemelerini öneriyorum.'


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...