Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
44

Bildirimler

Para... Varlığı ayrı, yokluğu ayrı dert... Kendisi kirli olduğu gibi, bahsi geçen ortamları da kirleten meta... Hâkim olduğu kişileri felakete sürükler, ona hâkim olan kişileri ise feraha... Araç olarak görülmesi gereken ve bir emanet olan paraya, amaç nazarı ile bakanların nihayeti her dem feci olmuştur. Çoğu kez çetin imtihandır ve ekseriyetle hazin sonlar doğurur. Tıpkı Necip Fazıl Kısakürek'in 1941 yılında yazdığı Para oyunundaki gibi... Paranın hem varlığı hem de yokluğuyla başı hep dertte olan Necip Fazıl Kısakürek yakın zamanda da örtülü ödenekten aldığı para ile tekrar gündeme geldi. Vefatının 30. yıldönümünde de Para oyununun sergilenecek olması ilginç bir tevafuk oldu. İlk kez 1942'de sahnelenen oyunda, öyle bir konuma yerleştirilmiş ki; adeta o herşeydir. Hiçbirşey de para değildir. 'Olay tamamen para eksenli menfaat çatışmasından hasıl olan kararmış kalpler, pörsümüş şahsiyetler, harcanmış ahlaki değerler, çürümüş aile bağları, günlük hesaplar olarak özetlenebilir' diyen oyunun yönetmeni Engin Gürmen, oyunda herkesin sevgisiz insanlar olduğuna dikkat çekiyor. Bunun oyunu daha dramatik hale getirdiğini de söyleyen Gürmen, 'Sevginin olmadığı yerde her an çatışma yaşanıyor' diyor.

PARAYA TAPAN MAHVOLUYOR

Para oyununun kurulun onayıyla seçildiğini ama herkes için de hala güncellik taşıyan bir konu olduğunu söyleyen yönetmen Engin Gürmen, günümüz dünyasında da her şeyin para olduğunu vurguluyor. Yetmiş sene önce Para kitabını yazan Necip Fazıl Kısakürek'in bunu öngördüğünü ekliyor. Gürmen, '1982'de Banker Kastelli skandalı o zamanlar başbakan yardımcısı olan Turgut Özal'ın istifasına sebep oldu. Cem Uzan ortalığı batırdı, yurtdışına kaçtı' diyor ve ekliyor: 'Kitabı okurken bunlar gözümün önünden geçti ve kitap bana hayli ilginç geldi. Vakıa meçhul bir memlekette, meçhul bir tarihçe geçer' diye oyunun başlangıcında bir söylem var. Oyunda kişilerin isimleri yok. Kişiler banka patronu, kâtip, nişanlısı vs. diye anılıyor. Paranın da cinsi yok; mesela 3bin deniliyor. 3 bin lira değil. Bunlar da oyuna evrensellik katıyor' Necip Fazıl'ın kitaptaki 'Buna para derler; şeref de bu, akılda, hikmet de, sıhhat de, sağlık da, dünya da, ahiret de' sözünü dile getiren Gürmen, 'Oyunda herkes paraya tapıyor. İlişkiler çıkar üzerinden kuruluyor. Herkes paraya tapıyor ve sonları felaket oluyor' diyor. Oyun iki perdeden oluşuyor. 11 tane oyuncu rol alıyor.

KİBİRLİ YÜRÜYORLAR

Oyunu okurken insanlar nasıl bu kadar menfaatçi olabilir diye şaşırdığını ifade eden Gürman, yine oyunda evladın para için babasını satabildiğini söylüyor. Gürmen, 'Gerçekte de yaşananlar bundan farklı değil. Adam malını mülkünü bir vakfa bağışlayacağım dediğinde dağılan ailelere şahit olmadık mı? Necip Fazıl ilk defa Türk Tiyatrosunda parayı nesne olarak kullanan yazardır' diyor. Gürmen, oyunda en çarpıcı yerin ise, başkarakter vurguncu banka patronunun benzerinin, patron çok sıkıştığı anda yerine geçirilmesiyle, mahvolan hayatının gözler önüne serilen sahne olduğunu söylüyor. Banka patronuna benzeyen kişi öldürülüyor. Adam kendisinin ölmediğini ispatlayamıyor. Aslında aile anlıyor ama mirası bölüştüğü için işlerine gelmiyor ve adam beş parasız kalıyor. Oyunun başrol oyuncusu, banka patronunu oynayan Aziz Sarvan ise paranın gücünün ne kadar tehlikeli olduğunu bu oyunda daha iyi anladığını söylüyor. Paranın yaşam için önemli bir faktör olduğunu ama paraya tapılınca şahısların insanlıktan çıktığını ifade ediyor. Oyunun içinde de bunu net bir şekilde görüldüğünü söyleyen Sarvan, 'Oyun provalarında hiçbir zaman banka patronu gibi bir insan olamayacağımı anladım. Role hazırlanırken çeşitli gözlemler yaptım. Parayla uğraşan insanlar yolda yürürken daha kibirliler. Araçlarının kapısında korumaları dikilsin istiyorlar' diyor. Necip Fazıl için 1934 yılı hayatının dönüm noktası olmuş. Çünkü hayat felsefesinin değişmesine neden olan Abdülhakim Arvasi ile bu dönemde tanışmış. Üstün bir ahlak felsefesini savunduğu eserlerini de bu dönemde yazmış.

72 yıl aradan sonra sahnede

Tiyatroyu sanat şekilleri içinde en büyük keşif olarak gören Necip Fazıl Kısakürek, Tohum, Bir Adam Yaratmak, Künye ve Sabırtaşı tiyatro eserlerinden sonra Para'yı yazmış. 1941 ilk kez sahnelenen oyunu 20 binden fazla kişi izlemiş. Necip Fazıl, Parayı yazdığı yıllarda 35 yaşlarındaymış. Saint Joseph, Robert Kolej, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi, Ankara Devlet Konservatuarı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde ders vermekte, çeşitli yerlerdeki yazı hayatı da devam etmektedir. Cihan Harbi Para'nın yazıldığı yıllarda çıkmış. Müslüman Türk halkı yoksullaşmış ve her açıdan sömürülmüş. Fakat eserdeki tablo ibretlik. Eserin kahramanı banka patronu, kendini 'hayata hakim miskin hesapların adamı' olarak tanıtır. Ona göre bir işin değeri getirdiği para nispetinde ölçülür, gerisi ahmaklıktır. Ahlakı yok sayar, aklın hakimiyetine, üstün menfaat hesabına iman eder ve bütün felsefesini bu şekilde özetler. Hesaplarında bir noktaya kadar muvaffak olmuş bir kişidir. Hatta deha sahibi bir insan olduğu, yalnızca hayata hakim fikirlerinden ve eylemlerinden de olsa anlaşılır. Aile efradından başlamak üzere çevresinde ilişki kurduğu insanlar ahlaktan bi haber ve menfaat düşkünü kimselerdir. Ahlaksızlıkları ile banka patronunun izinde gibi görünseler de, ahlaksızlıklarındaki samimiyetsizlikleri ile O'ndan ayrılılar. Ve banka patronu tüm bu insanların püf noktalarına maliktir. O, kendi ahlaksızlığını haykırarak, onlara, bir nebze ahlak dersi verir.

Üstad'ın paraya dair ufak bir yazısı

'Hakiki gani kimdir biliyor musunuz? O, herşeye malik olacak, o şey ona hakim olmayacak... O ki paraya sahiptir. O ki para ona sahiptir. İşte ikincisi felakettir. Paraya sahip, ona hükmeden , onu istediği yere götüren demektir. İslam›ın nazarında makbul sermayedar, paraya hakim adamdır, paranın hakim olduğu adam değil... Gördüğünüz milyonlarca adam var; önünde şu şu şu kadar milyonları... Gidin hayatını görün... Paranın zıplattığı insanlar...'


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...