Cynthia Madansky ve Angelika Brudniak, Türkiye ve sekiz komşusu üzerine, 1+8 adlı bir belgesel film çekti. Geçtiğimiz günlerde de aynı adı taşıyan, sekiz ekranlı bir video enstalasyonundan oluşan sergi açtılar. Sergide Bulgaristan, Ermenistan, Gürcistan, Irak, İran, Nahçıvan, Suriye ve Yunanistan sınırlarının iki tarafındaki hayatlardan kesitler sunuluyor. Enstalasyon, Türkiye sınırlarında yaşayan kişi ve toplulukların hikâyelerini, Madansky ve Brudniak'ın iki yıllık araştırmaları süresince yaptıkları çekimler temelinde sergiliyor.Tartışmalı soruları açık bir yaklaşımla ele alan sergide, bölünmüş coğrafyalardaki gündelik hayatla ilgili kritik ve çarpıcı meseleler anlatılıyor. Sınırın her iki tarafına da bakılması çift yönlü bir perspektif sağlarken her bir ekran 'ben'in birer yansıması ve 'öteki'ne açılan birer pencereye dönüşüyor. Sanatçılar her bölgede üç-dört hafta geçirmiş, 16 sınır bölgesini gezmişler. Türkiye ile en az iletişimin olduğu sınır Ermenistan. Nusaybin ve Kamışlı sınırında kültür çok benzeşiyor. Batı sınırlarında ise Romanlar sorun olarak görülüyor. Sanatçıların en çok etkilendikleri yer ise Nahçıvan. 1+8 sergisi 24 Nisan'a kadar Salt Galata'da gezilebilir.
Angelika ve Cynthia'nın en zorlandıkları ülke İran olmuş. Çekim yapmak için izin alamamışlar. Röportajları da ancak Şemdinli'ye gelen kaçakçılar, mülteciler, çocuklarla yapabilmişler. Irak ise projenin son durağı. Cynthia, 'Silopi tamamen askeri bir bölge. Yediden sonra dışarı çıkma yasağı var. Zaho ise yükselen bir şehir. Daha önce Saddam'a karşı savaşan peşmergelerin artık daha rahat oldukları bir bölge' diyor.
'Gödekli Iğdır'a bağlı bir kasaba, Nahçıvan'la sınır. Nahçıvan çok az gelişmiş bir yer, evlerin çoğu çamurdan ve tek kat üzerine yapılmış. Adeta bir çöl gibi; toprakları çok verimsiz, suları yok, yaşam şartları çok kötü. Evlere su gitmiyor. Su biraz da asitli gibi, bu yüzden çoğu insan hasta. Türkiye'den yeme içme ihtiyaçlarını karşılıyorlar. Türkiye de daha ucuz olduğu için oradan petrol alıyor. Ermenistan'da nükleer santral var. Bu sağlık koşullarını çok etkiliyor. Elli yaşında insanlar zor yürüyorlar, çoğunda kalp rahatsızlıkları var. Nahçıvan insan haklarından nasibini alamamış. Özgürlük yok. Ezan yasak. Camilerde ibadete izin verilmiyor. Kahve ve çay içmek için bir yer yok. İki üç insanın bir araya gelip bir şeyler konuşmasını tedirginlikle karşılıyorlar. Tüm bunlara rağmen insanların eğitim seviyesi çok yüksek. Sovyet rejimi okumaya sevk etmiş. Fakirlik de çok var. Doktorlar bile ek iş olarak bahçıvanlık yapıyor.
Angelika ve Cynthia'nın ilk gittikleri sınır Suriye'de Kamışlı ve Türkiye'de Nusaybin olmuş. İki yıl öncesine denk geliyor. Tabi o zaman daha savaş başlamamış. Sonradan savaş başlayınca tekrardan sınıra gitmişler ve önceden yaptıkları röportajları revize etmişler. Cynthia, 'Kamışlı Kürt nüfusunun çok olduğu bir kasaba, bunun yanında Ermeniler ve Hıristiyanlar da var. Mesela Halep daha Suriye'ye ait bir yer. Kamışlı'nın Türkiye'deki sınırı Nusaybin'de insanlar daha politik, daha özgür, kadınlar daha güçlü, Nusaybin insan hakları konusunda Kamışlı'dan daha ileride ve demokratik bir toplum olma konusunda daha istikrarlı. Kamışlı'da insanlar Esed'den dolayı konuşmaya bile korkuyorlar. Bizi gördüklerinde kaçıyorlardı, yollarını değiştiriyorlardı. Bizi James Bond gibi görüyorlardı. İki ay Nusaybin'de kaldık ve kesinlikle şartlar Kamışlı'dan çok daha iyi. Kamışlı'nın savaştan hiç etkilenmemiş olmasının en ilginç şey olduğunu söylüyorlar. Bunun yanında devrimle de çok ilgiliydiler' diyor.
Hopa ve Batum ikinci adresleri olan sanatçılar, burasının güney bölgelerden çok farklı olduğunu söylüyorlar. Kadınların hayatının Hopa'da çok zor olması dikkatlerini çekmiş. Erkeklerin çoğunun Gürcistan'a Batum'a gittiklerini belirtiyorlar. Bu sebepten dolayı da aile yapılarının çoğunun çöktüğünü iddia ediyorlar. 'Her kadın çalışıyor ama her erkek için bunu söyleyemeyeceğim' diyen Angelika zamanında çok sıkıntılar çeken annelerin, kızlarının da böyle hayatları olmaması için çok mücadele ettiklerini ve kızlarını okumaya teşvik ettiklerini anlatıyor. Bölgenin engebeli yapısının hayat şartlarını zorlaştırdığından, insanların para kazanmakta çok zorlandıklarını söyleyen Angelika, çayın en büyük geçim kaynakları olduğunu söylüyor. Angelika sınırı öte yanıyla ilgili ise şunları söylüyor: 'Gürcistan demokrasi alanında bir yol kat etmiş olsa da, hayat şartları Hopa'ya göre daha kötü. İnsanlar çok fakirler. Komünizm zamanında daha eşit gelirler varmış. Kapitalizmin gelmesiyle orta sınıf diye bir şey kalmamış. Ya çok zengin ya çok fakir var. Çok sıcakkanlı insanlar. Güney bölgelere göre daha açık görüşlüler. Bizimle konuşmaktan hiç çekinmediler.'
Cynthia, Bulgaristan sınırındaki Armutveren'in çok güzel bir ilçe, insanlarının çok sevgi dolu, havasının temiz ve topraklarının verimli olduğunu söylüyor. Fakat topraklar verimli olmasına rağmen, ilçede sadece yaşlı insanlar kaldığını, gençler Kırklareli'ne çalışmaya gittiği için tarımın yapılamadığını belirtiyor. 'İnsanlar on yıl içinde burada sadece rüzgâr eseceğini düşünüyorlar.' diyen Cynthia iki tarafta da yaşamın aynı olduğunu şöyle anlatıyor: 'Her iki tarafta da Romanların nüfusu oldukça fazla. Türkiye'nin Yunanistan sınırı olan Akçadam'daki köylerin bazılarında tamamen Romanlar yaşıyor. Eskiden Molkto Tornovo'da nüfus yarı yarıyayken, şuan Romanların nüfusu yüzde yetmişlerde. Romanlarla hem Bulgarların hem de Türklerin iletişimi çok az. Irkçılık yapılıyor. Avrupa Birliği iletişimi kuvvetlendirmek için bir takım çalışmalar yapıyor olsa da bu kolay olacağa benzemiyor. Romanların ucuz tarım işçiliği büyük bir boşluğu dolduruyor. Ne Türkler ne Romanlar birbirlerinden asla kız alıp vermiyorlar.'
Bir sonraki durakları Iğdır ve Ermenistan. Cynyhia Iğdır'ın çok ilginç dinamikleri olan bir şehir olduğunu söylüyor. Bunun nedeninin de halkın yarısının Kürt yarısının Azeri olmasına bağlıyor. 'Eskiden Azerilerin çoğunlukta olduğu bir yermiş fakat şuan Kürtler'in söz geçiyor. İki halk arasından tansiyon hep yüksek.' diyen Cynthia, 'Sınır komşusu Ermenistan ama açık hiç bir sınır kapısı yok. Eğer Ermenistan'a gitmek isterseniz ya Gürcistan üzerinden kara yoluyla ya da İstanbul'dan uçakla gidebiliyorsunuz. Ermenistan'dakiler Türkiye'yle uzlaşmanın yeniden sağlanmasını ve sınır kapılarının açılmasını istiyorlar. Geçmişte yaşananlardan dolayı özür bekliyorlar. Yaşlılar Ermeni Soykırımı'nın tanınmasını bekliyorlar. Rövanşist bir tutumları yok. Gençler sınırların açılması ve bağların yeniden oluşması konusunda daha umutlular. Karabağ sorunundan dolayı Iğdır'a göçmek zorunda kalan Azeriler Ermenistan'la sınırların açılmaması konusunda kararlılar' şeklinde düşüncelerini dile getiriyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.