ABD-Çin zirvesi ve yapay zekanın geleceği: Rekabet devam ederken iş birliği mümkün mü?

Güveni yeniden tesis etme motivasyonuyla icra edilen BM zirvesinin ardından dünya yeni bir zirveyi tartıştı. ABD ve Çin arasındaki görüşmelerin küre sathında yakın biçimde takip ediliyor oluşu, hiç kuşkusuz ürettiği sonuçlarla ilgili. Görüşmeden çıkabilecek sonuçlar Tayvan, G. Kore ve İran gibi ülkeleri doğrudan etkileyebileceği gibi kürenin geri kalanı açısından da önemli çıktılar söz konusu. Özellikle Hürmüz’e dair beklenti ve daha ziyade gümrük tarifeleri ve yapay zekaya dair tartışma başlıkları en fazla merak edilen hususlardı. An itibarıyla deklare edilen sonuçlara bakıldığında her ne kadar bazı alanlarda palyatif kazanımlar söz konusu olsa da iki güç arasındaki mücadelenin bir süre daha kontrollü bir gerginlik üzerinden devam edeceği görülmektedir.

Zirvenin en önemli başlıklarından biri hiç kuşkusuz yapay zeka ve bilişim teknolojilerine dairdi. Her iki ülkenin alandaki hakimiyeti üzerinden düşünüldüğünde, ikili arasındaki bir ihtilaf ya da anlaşma, dünyanın geri kalanı açısından önemli sonuçlar üretecek. ABD ve Çin’in bu konuda bir diyalog mekanizması kuracağı ve yapay zekaya ilişkin risk ve tehditleri bu mekanizma üzerinden yürüteceği konuşuluyor. Zirvenin ardından Çin medyasını takip ettiğimizde ortaya çıkan bu sonuç ABD’li düşünce kuruluşları tarafından yayınlanan raporlardaki içeriklerle de ayrıntılandırılıyor.

Her ne kadar iki ülke bu konuda bir diyalog kanalı inşa etme arayışında olsalar da iki ülkenin de kendilerine ait ajanları farklı. Örneğin ABD, yapay zekayı daha işlevsel kılma adına ihtiyaç duyulan yarı iletkenler ve kritik minarellerin temini noktasında sorun yaşamamak için Pax Silica’yı kurdu. Japonya, İsrail, Avustralya, Singapur ve Güney Kore’nin olduğu bu yapının kurulmasındaki temel amaç stratejik ürünlerin tedarikinin yanı sıra ABD’nin küresel düzlemde hegemonyasını temin ve tahkim edebilmek. Teknolojik düzlemdeki egemenlik mücadelesinin diğer tarafında ise Çin’in öncülüğünde kurulan Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü yer almaktadır. Çin’in riyasetindeki bu örgütün, başta Rusya, Brezilya, Endonezya, Pakistan, Kazakistan, Belarus, Sırbistan, Küba ve Venezuela gibi ülkeleri de içerisinde barındırması bu alandaki çift kutuplu dünya resmini de açık biçimde göstermektedir.

Pax Silica ve Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü arasındaki bu mücadelenin gelecekteki seyri bu iki yapının dışında kalanlar açısından da oldukça önemli. Nitekim iki kutbun egemenlik mücadelesi şeklinde süregelen bu alandaki mücadelenin kontrollü bir gerginlik düzeyinde devam edebilmesi çok da mümkün değil. Özellikle ABD’nin Tayvan üzerinden çip tedariki ve yapay zeka için gerekli stratejik minarellerinin temini konusu ikili arasındaki mücadelenin an itibarıyla en kritik değişkeni durumunda. Tayvan konusunda Çin’in tutumu ve olası bir askeri operasyonda ABD’nin nasıl tavır takınacağı gibi sorular da işin içine katıldığında mücadelenin salt teknoloji ile sınırlandırıl-mayacağı gerçeğini bütün çıplaklığıyla görebiliriz.

Peki ikili arasındaki bu kontrollü gerginliğin mutabık kaldığı konular hangileri? Ya da diğer bir deyişle ABD ve Çin’in ikili ilişkilerini riske sokmayacak bir anlaşma zemini mümkün mü? Çin medyasının, kurulması planlanan diyalog mekanizmasındaki ayrıntılarını okuduğumuzda, her iki ülkenin de bu sıcak çatışma ihtimalini ertelemek için bazı konularda mutabık kalacakları görünmektedir. Daha yakından bakıldığında yanlış istihbaratın önüne geçmek, devlet dışı aktörler ve özellikle terör örgütlerinin yapay zekayı kullanarak ürettikleri tehditleri bertaraf etmek ve iki ülke ilişkilerini tedirgin edecek denli insan dışı yapay zeka kullanımının önüne geçebilmek başlıkları ön plana çıkıyor. Çin Devlet Başkanı Şi’nin insanın egemenliğine vurgu yapan bir yapay zeka kullanımını bu minvalde okumakta fayda var. Bir yanda gerginlik diğer yanda kısmi işbirlikleri üzerinden ilerleyen bu mücadele, Çin açısından “rekabetin yanında işbirliği ve karşılıklı saygı” çerçevesinde ilerlerken, kontrollü gerginliğin bir süre daha devam edeceği ama bunun bir sıcak çatışmaya evrilmeyeceğini göstermektedir.

Avrupa bu kontrollü gerginliğin neresinde derseniz, bu sürecin ana belirleyenlerinden olmadığı hatta yarışı önemli ölçüde kaçırdığını söyleyebiliriz. Draghi’nin uyarılarından sonra bürokratik ve hantal bir yapı olduğu gerçeğini iliklerine kadar hisseden Avrupa’nın yarış dışı kalmış olması, üzerinde düşünülmesi gereken bir husus. Hele Trump’ın son dönemde tekno-oligarklar üzerinden Avrupa siyasetine nüfuz etme çabasını da düşündüğümüzde, Avrupa’yı çok zor günlerin beklediğini söylemek mümknün. Regülasyon-inovasyon dengesini ayarlamakta zorluk çeken Avrupa’nın ABD karşısındaki konumu işlerin seyri açısından da epeyce şey söylemektedir. Tüm bu gelişmeler yaşanırken Trump, bir Başkanlık kararnamesi ile yapay zeka yerine süper zeka kavramının kullanılması için irade kullandı. Kurumlar düzleminde uygulanacak olan bu kavramsal düzenleme aynı zamanda bir tür tanımlama üstünlüğü de. Çin ve müttefiklerinin bu konuda ne diyeceği de önemli hiç kuşkusuz. Tüm bu mücadelenin içerisinde Trump’ın ABD’nin önde gelen teknoloji şirketleri ile görüşmesi ve onları kendi kendilerini denetleyebilecekleri bir sisteme ikna etmesi de oldukça önemli. Bir belge üzerinden mutabık kaldıklarını ifade eden Trump’ın yasa yerine daha basit bir yöntemle bu düzeni tesis etme çabası da Avrupa ile farkını gösterir cinsten açıkçası.