Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
38

Bildirimler

ABD, Rusya ve Çin liderleri tarihte ilk kez bugün üçlü olarak aynı masada bir araya geliyor. Üç lider daha önce G-20, BM gibi zirveler kapsamında diğer ülke liderleriyle aynı masada yer almıştı. Ancak bu kez başka ülkeler yanlarında olmaksızın Şi, Putin ve Trump masaya tek başlarına oturuyor. Üçlü buluşmanın görüntüsü şimdiden tarihi ve sembolik bir önem taşıyor. Batı medyasının kahir ekseriyetinde bu zirveye ilişkin İkinci Dünya Savaşı sonrası İngiliz, Amerikan ve Sovyet liderleri Churchill, Roosevelt ve Stalin’in katıldığı, Avrupa’nın sınırlarının belirlendiği Yalta Konferansı’na dönük atıflar yapılıyor. Amerikan, Alman ve İngiliz medyasında ağırlık kazanan bu yorumlar yalnızca medya ile de sınırlı değil. Ukrayna Devlet Başkanı Zelensky, üçlü zirvenin amacının “Rusya, ABD ve Çin’in dünyadaki yeni etki alanını paylaşmak” olduğunu iddia etti. Bu açıklamalara ilk itiraz Kremlin sözcüsü Peskov’dan geldi. Sözcü “Ne Rusya ne de Çin, dünyanın kaderini belirlemek ya da bir paylaşımda bulunmak üzere bir araya gelmedi” dedi.

Öte yandan, zirvenin Yalta Konferansı’nın ruhundan esinlendiği iddialarında, Avrupa’nın bilinçaltını tetikleyen en önemli unsurun bugün devam eden Ukrayna Savaşı olduğunu not etmek gerekiyor. Özellikle Avrupa’nın İkinci Dünya Savaşı travmasının bir sonucu olarak Ukrayna Savaşı’na “yeni bir paylaşım” olarak baktığı net bir şekilde görülüyor. Bu nedenle Ukrayna Savaşı’nı bitirmenin kendi sonunu getireceği hezeyanlarından kendisini bir türlü alamıyor. Avrupa’yı bu bakımdan uzun zamandır rasyonel politikaların değil, tarihi ve psikolojik faktörlerin yönlendirdiğini söylemek mümkün. Öyle ki, içinde bulunduğu sıkışıklıktan çıkmak için Rusya-ABD-Çin eksenindeki dengeleri ve jeopolitik hizalanmaları çok daha iyi okuyabilmesi gereken Avrupa, buna hâlâ direniyor.

Manidar bir zamanlama olarak; Avrupa liderleri, tam da bugün Berlin’in ev sahipliğinde, Çin’deki zirveyle eş zamanlı olarak “Gönüllüler Koalisyonu” zirvesini gerçekleştiriyor. Zirve öncesi İngiltere, Almanya ve Fransa’dan devlet başkanları seviyesinde gelen açıklamalar ise adeta “Yalta 2.0.’a hayır” kampanyasına dönüşmüş durumda. İngiltere Başbakanı Burnham’ın mesajları dikkat çekici.  İngiltere’nin, “büyük güçlerin dışarıdan dayattığını” iddia ettiği anlaşmaları imzalamak yerine, Avrupalı ortaklarıyla yeniden ve daha güçlü bir şekilde hizalanmaya başlayacağını söylüyor. Daha da ötesinde, İngiltere’nin yeniden AB’ye girebileceğini (Brexit’in geri iptali) sinyalini veren Burnham’ın, aslında doğrudan Çin, Rusya ve ABD’ye bir mesaj verdiği anlaşılıyor. Macron ve Merz’in ise Avrupa’nın bölünmeyeceği, stratejik özerkliğini büyük güçlerin paylaşımlarına kurban etmeyecekleri yönündeki mesajları yaşanan hezeyanı daha net ortaya koyuyor.

Diğer yandan, dünyanın bugün 1945 yılındaki gibi olmadığını da hesaba katmakta fayda var. Büyük güçlere olan bağımlılığın bitmeyen dayatmalara, tek taraflı ittifak anlayışına ve nihayetinde de egemenlik sorununa dönüştüğü bir düzeni artık kimse istemiyor. Giderek çok kutuplu bir düzenin, farklı aktörlerin ve jeopolitik merkezlerin oluşmasının ardında da bu motivasyonlar yatıyor. Kaldı ki bu açıdan bakıldığında stratejik özerkliğe ihtiyaç duyan sadece Avrupa değil. Hele de Avrupa’nın aynı dayatmaları Avrupa dışındaki ülkelere, en az büyük güçler kadar uyguladığı düşünüldüğünde. Bunun ne demek olduğunu, İran ve Ukrayna savaşlarının bir tarafı olmamasına rağmen bu savaşlardan en çok etkilenen yükselen güçler ve bölgesel aktörler biliyor.

Bugün Çin’deki Shenzhen Zirvesi’nde, askeri, ekonomik ve teknolojik bakımdan birbiriyle hiçbir ortaklığı bulunmayan, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana hiçbir müttefiklik de kurmayan; bilakis on yıllardır birbiriyle yarışan ve alttan alta savaşan sistemik ve jeopolitik rakipler bir araya geliyor.

Bir yanda Avrupa’nın kalbi Berlin’de Avrupa ülkeleri ve İngiltere komada olan müttefiklik ruhunu yeniden diriltmek için toplanırken, üç büyük ezeli rakip Çin’de aynı gün aynı masa etrafında fotoğraf veriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında Türkiye’nin jeopolitikte nerede hizalandığına ilişkin iki önemli mesaj bu hafta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan tarafından verildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, gençlere hitabında “Yeni bir dünya kurulurken Merkez Ülke Türkiye iddiamızı ete kemiğe büründüreceksiniz” ifadelerini kullandı. Fidan ise Brüksel’deki “Bölgelerarası Güvenlik ve Bağlantısallık” konulu toplantıda küresel sistemdeki dönüşüm sürecinde Türkiye’nin “merkez ülke” ve stratejik bir “bağlantısallık (connectivity) üssü” olarak konumlandığını belirtti.

Bu açıklamalara bakıldığında, Türkiye yeni bir dünya düzeni kurulurken, mevcut jeopolitik gücünü arkasına alarak önümüzdeki yüzyıl için daha stratejik güç merkezi olmak üzerine pozisyonlanıyor. Küresel siyasetteki güç dağılımında Türkiye küresel bir koridor ve bağlantısallık üssü olma avantajlarını sonuna kadar kullanacak. Bunun ilk nüveleri bölgesel güvenlik paktları, ekonomi ve enerji koridorlarının oluşturulması ile alınmaya başladı bile. Türkiye süreçte bir yandan küresel güçlerle yakın etkileşim içinde olacak. Ancak diğer yandan müstakil, otonom ve stratejik özerkliğe sahip bir merkez ülke olarak güç iddiasını artırarak sürdürecek. Bu açıdan, Türkiye’nin önünde, küresel sistemin yönlendirici aktörlerinden biri olarak çok daha dinamik ve yoğun bir dönemin kapısı aralanıyor.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...