Düşünce Günlüğü Avrupa Birliği küresel aktör olabilir mi?

Avrupa Birliği küresel aktör olabilir mi?

Ekonomik gücü ve ticari kapasitesi ile ABD ve Çin’in ardından üçüncü büyük aktör olan AB, aynı performansı güvenlik ve savunma alanında küresel anlamda gösteremiyor. AB, Çin ve ABD arasında satranç taşına dönüşmemek için kendini yeniden konumlandırmaya çalışsa da, bir taraftan AB ordularındaki asker sayısının yetersizliği, öte yandan farklılık gösteren karar alma mekanizmaları ve ülke çıkarları, Avrupa merkezli askeri güç oluşturma kapasitesini zayıflatıyor.

Abone Ol Google News
Haber Merkezi Yeni Şafak
​Avrupa Birliği küresel aktör olabilir mi?
İLLUSTRASYON: CEMİLE AĞAÇ YILDIRIM

ASİYE BİLGİN / AVRUPA BİRLİĞİ UZMANI

Almanya şansölyesi Angela Merkel, veda ziyaretleri kapsamında Fransa ve İsrail’in ardından bölgesel sorunların çözümünde kilit rol oynadığını her fırsatta dile getirdiği Türkiye’yi ziyaret etti. Merkel’in siyaseti bırakıyor olması her ne kadar Almanya için bir kayıp olarak görülse de, daha önemlisi Avrupa Birliği’nin (AB) dünya siyasetinde güçlü bir temsilcisini kaybediyor olması. Birliğin ‘toy ve hiperaktif çocuğu’ olarak görülen Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un karşısında ‘sağduyu ve dengeyi’ temsil eden Merkel’in bıraktığı boşluğu yeni şansölye adayı Olaf Scholz doldurmadığı takdirde 16 yılın ardından gelen değişimin Almanya siyasetinden çok AB siyasetini etkileyeceği söylenebilir.

İLLUSTRASYON: CEMİLE AĞAÇ YILDIRIM
İLLUSTRASYON: CEMİLE AĞAÇ YILDIRIM

GÜÇSÜZ HÜKÜMETLER AB’Yİ İSTİKRARSIZLAŞTIRIYOR

Almanya seçimlerinde SPD’nin birinci parti çıkması ile Yeşiller ve Hür Demokratlar’ın dâhil olduğu merkez sol bir hükümetin kurulacağına kesin gözüyle bakılsa da, üçlü koalisyon anlaşmasının son haline getirilmesi yıl sonunu bulabilir. Avusturya’da rüşvet ve güveni kötüye kullanma iddiası ile hakkında soruşturma açılan Başbakan Sebastian Kurz’un istifa etmesine rağmen ülkede siyasi istikrarın sağlandığı söylenemez. Hollanda’da ise iki yüz günü aşan koalisyon müzakerelerine rağmen bir hükümetin kurulamaması erken seçim çağrılarına yol açarken Bulgaristan, 14 Kasım’da üçüncü defa seçime gideceğini duyurdu.

Öte yandan seçim sathı mailine girmiş olan Macron’un iç siyasetteki başarısızlığı ve artan üye ve destek kaybı sebebiyle partisine yöneltilen eleştirileri daha agresif bir dış politika ve popülist söylemler ile kompanse etmeye çalışacağı beklenebilir. Almanya AB içerisinde liderliğini devam ettirmediği takdirde Macron’un Merkel sonrası oluşan boşluktan faydalanarak Fransa’nın ulusal çıkarlarını AB çıkarları üzerine koyması ve AB politikasını daha güçlü şekillendirmesi ihtimal dâhilinde.

Polonya Anayasa Mahkemesi’nin AB Adalet Divanı (ABAD) kararlarının ulusal yasaların üzerinde olmadığına hükmetmesi, AB ve Polonya arasındaki güç mücadelesine yeni bir boyut kazandırdı. Nitekim AB müktesebatı, ABAD kararlarının üye ülkelerin ulusal mahkeme kararları üzerinde olduğunu vurguluyor. Macaristan ise Polonya mahkemesinin kararını destekliyor. AB içerisinde AB karşıtı bir kanadın gelişmesi, Avrupa Komisyonu’nu zorluyor. AB ilkelerinden uzaklaşan ülkelere karşı elinde sadece mali yaptırım tehdidi bulunan Avrupa Komisyonu, bir taraftan AB değerlerini korumak isterken, diğer taraftan Polonya ve Macaristan’ın AB’den uzaklaşmasını ve Brexit benzeri bir sürecin yaşanmasını engellemek istiyor.

ABD VE ÇİN ARASINDA SATRANÇ TAŞI OLMAKTAN KORKAN AB

Küresel aktör olmak isteyen AB’de savunma ve güvenlik alanında ABD’den bağımsızlaşması gerektiği fikri her geçen gün zemin kazanıyor. ABD merkezli güvenlik politikasını benimseyen AB’nin askeri gücü, AB dışındaki ülkelerin savunma ve güvenlik kapasitesi ile kıyaslandığında oldukça yetersiz. Ekonomik gücü ve ticari kapasitesi ile ABD ve Çin’in ardından üçüncü büyük aktör olan AB, aynı performansı güvenlik ve savunma alanında küresel anlamda gösteremiyor. AB, son yıllarda savunma ve güvenlik alanında yaptığı reformlar ile Çin ve ABD arasında satranç taşına dönüşmemek için kendini yeniden konumlandırmaya çalışsa da, bir taraftan AB ordularındaki asker sayısının yetersizliği, öte yandan farklılık gösteren karar alma mekanizmaları ve ülke çıkarları, Avrupa merkezli askeri güç oluşturma kapasitesini zayıflatıyor.

2000’li yılların başından itibaren farklı bölgelerdeki siyasi krizlerin etkisini AB sınırları dışında tutmayı başarı olarak gören Avrupalı siyasetçiler, Afganistan, Irak, Suriye gibi yakın coğrafyada devam eden çatışmaların sonucu olarak Batı’ya doğru gelen insani göç dalgası ile AB savunma ve güvenlik politikalarında değişimin kaçınılmaz olduğunu gördü. Özellikle uluslararası terörizmin etkilerinin Avrupa’yı “güvenli liman” olmaktan çıkarması, güvenlik algısında köklü değişimlere yol açtı.

AB, 2003 yılında ilk defa temel hedeflerini belirlediği bir güvenlik strateji belgesi ile küresel aktör olma hedefini ortaya koydu. 2016 ve 2020’de yenilenen Global Strateji Belgesi’ndeki yol haritasının belirlenmesinde ve AB güvenlik ve savunma işbirliğinin artırılmasında Merkel hükümetinin gayreti ve Fransa ile işbirliği önemli bir yer tutmakta. AB, uyum sürecinde ortak pazar ve ortak para birimi gibi birçok alanda ortak politika geliştirirken savunma iş birliğinin beklentilerin altında kalması, üye devletlerin ulusal egemenliğini kaybetme korkusu gibi AB içerisinde eski tartışmaların alevlenmesine yol açıyor.

Kasım 2017’de 23 AB ülkesinin imzaladığı “Daimi Yapısal İşbirliği Savunma Anlaşması” – PESCO ile geçmişten bu güne devam eden Avrupa ordusu hedefine ve ortak güvenlik ve savunma projelerinde yeni bir aşamaya geçildi. AB topraklarını ve vatandaşlarını korumak için kurulan PESCO’nun tarihi bir anlaşma olarak nitelendirilmesinin başlıca sebebi, daha önceki yıllarda yapılmış savunma ortaklıklarından farklı olarak taraf devletlerin taahhütlerinin hukuki açıdan bağlayıcı bir niteliğe kavuşmuş olması.

AB ‘GÜCÜN DİLİNİ’ KONUŞAMIYOR

Avrupa’nın ABD ve NATO’dan bağımsız bir savunma kabiliyeti geliştirmesini savunan Fransa’nın başını çektiği Avrupalı ülkeler ile dış ve savunma politikasında transatlantik ilişkileri merkeze alan Almanya gibi Atlantikçi ülkelerin, değişen küresel dengeler ile birbirine yaklaştığı söylenebilir. Almanya ve Fransa’nın öncülüğünde geliştirilen savunma ortaklığı, AB uyum sürecine iyimser bakanların “Avrupa Ordusu” veya “Süper Güç AB” hedefini desteklese de, PESCO ile kurulan yakın iş birliğinin Avrupa savunma politikasında temel değişikliğe yol açması ve konvansiyonel bir orduya dönüşmesi beklenmiyor.

AB’nin, merkezi karar alma mekanizmalarını güçlendirmediği sürece, küresel güçte bir aktöre dönüşmesi imkânsız. Krizler ve yeni meydan okumalar karşısında siyaseten çıkmaz sokaktaymışçasına çaresizlik sergilenmesi, AB’li liderlerin bağımsız dış politika izleyen Türkiye ile ilişkilerinde de kendini gösteriyor. Türkiye ile yakın iş birliğinin, kriz bölgelerine nüfuzunu güçlendirecek olmasına rağmen ‘bekle-gör’ siyasetinden vazgeçmeyen AB için en tehlikelisi; siyasi otoritelerin, idealist veya realist perspektif fark etmeksizin, AB’nin içinde bulunduğu küresel çaresizliği özümsemiş olması.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.